III SA/Wa 885/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 3 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowo Usługowego "P." sp. z o.o. w Z. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe "P." sp. z o.o. z siedzibą w Z. pismem z dnia 19 lutego 2015 r. złożyła skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, pismem z dnia 20 maja 2015 r. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, z uwagi na jej trudną sytuację finansową i brak środków na opłacenie wpisu sądowego. Podniosła także, iż w wyniku działań Urzędu Skarbowego w K. Skarżącej zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Pismem z 26 maja 2015 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącą do nadesłania wypełnionego formularza PPPr oraz dodatkowej dokumentacji dotyczącej jej stanu majątkowego. W wykonaniu tego wezwania Skarżąca przesłała żądany formularz, w którym powołała się na fakt zablokowania wszystkich jej kont bankowych, środków ruchomych i nieruchomości. Wskazała, że działanie organów skarbowych uniemożliwiło jej odzyskanie zwrotu podatku VAT, co w efekcie doprowadziło do strat finansowych i konieczności zwolnienia kilkudziesięciu pracowników. Podała, że z żądanych przez sąd dokumentów nie będzie wynikał brak środków. Ponadto zaznaczyła, że nie opłaca rachunków bankowych, dlatego bank zawiesił ich funkcjonowanie. Z treści formularza wynika, także że Skarżąca nie posiada udziałów w innych podmiotach. W lutym 2006 r. "zorganizowana grupa przestępcza składająca się z 5 funkcjonariuszy CBŚ" ukradła Skarżącej 9 kartonów z dokumentami i od tego czasu nie jest ona w stanie udzielić informacji o należnościach i zobowiązaniach. Wartość środków trwałych określiła na kwotę [...] zł. Za ubiegły rok Skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 2.932,15 zł, zaś saldo na rachunkach bankowych wynosi "0". Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 14 lipca 2015 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 21 lipca 2015 r. wezwano Skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji obejmujących między innymi wyciągi z rachunków bankowych spółki, dokumenty potwierdzające zablokowanie kont bankowych spółki, zestawienie wysokości osiąganego przez spółkę dochodu/ straty w 2014 r. i w 2015 r., W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca w piśmie z dnia 11 sierpnia 2014 r. wskazała, że żądane przez Sąd dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. W ocenie Skarżącej jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia, aby ochronić naruszający prawo organ administracyjny. W związku z powyższym Skarżąca oświadczyła, że nie nadeśle żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej "P.p.s.a." -, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 30 czerwca 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz.658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Skarżąca wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi w kwocie 100 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony, co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest, zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy, co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości, co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Skarżąca nie potwierdziła złożonych oświadczeń żadnymi dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Mimo wezwania Skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej. W szczególności nie nadesłała zeznań podatkowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat, nie podała także jakoby ich nie składała. Oświadczyła jedynie, że z żądanych dokumentów nie będzie wynikał brak środków finansowych. Wyjaśniła, że bank zawiesił funkcjonowanie rachunków bankowych. Brak informacji o należnościach i zobowiązaniach uzasadniła natomiast kradzieżą dokumentów, jakiej miała się dopuścić "zorganizowana grupa przestępcza składająca się z 5 funkcjonariuszy CBŚ". Wszystko to sprawia, że Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącej. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające, aby podjąć obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się wykazaniem okoliczności uzasadniających przyznanie jej tego prawa, w tym z koniecznością podjęcia działań także utrudnionych. Tymczasem Skarżąca nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną. Nie wykazała też, że choćby podjęła próbę uzyskania żądanych przez Sąd dokumentów. Samych twierdzeń Skarżącej Sąd nie uznał za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.