III SA/Wa 885/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. sp. k. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do kwietnia 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca M. sp. z o.o. sp. k. wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Rachunki bankowe zostały zajęte w całości przez organy podatkowe. Obecnie Spółka ma zajęte wszystkie rachunki i posiada znaczne zobowiązania finansowe, których nie jest w stanie zrealizować. Skarżąca została wezwana przez H. S.A. do próby ugodowej w sprawie zapłaty należności za niezapłacone faktury w łącznej kwocie [...] zł. oraz odsetek ustawowych. Nadto zawarła porozumienie z innym wierzycielem. Skarżąca nie jest w stanie uzyskać wsparcia z zewnątrz (pożyczki, kredyty), ani od swojego komandytariusza i komplementariusza. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, środki trwałe Spółki wynoszą [...] zł, zysk na 31 grudnia 2014 r. wyniósł 2.679.144,70 zł, a za 2015 bilans nie został sporządzony. Na rachunku bankowym Skarżąca zgromadziła [...] zł (zajęte przez urząd skarbowy). Skarżąca wskazała ponadto, że obecnie nie uzyskuje dochodów. Wskutek zajęć urzędu skarbowego Spółka nie zdołała spłacić zobowiązań wobec wierzycieli. Skarżąca wyjaśniła, że prowadzona działalność gospodarcza została faktycznie wstrzymana, bowiem nie ma realnych możliwości jej dalszego prowadzenia wobec działań egzekucyjnych i zabezpieczających podjętych przez organy skarbowe. Zajęty jest cały majątek i wszystkie rachunki bankowe. Referendarz sądowy pismem z 8 kwietnia 2016 r. wezwał Skarżącą do przedłożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych za ostanie trzy miesiące, odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata, wskazanie posiadanych przez spółkę udziałów w innych podmiotach, wskazanie posiadanych nieruchomości, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań skarżącej spółki wobec osób trzecich, nadesłania deklaracji VAT za ostatnie sześć miesięcy oraz nadesłanie zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącej nadesłał wyciąg z rachunku bankowego, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, rachunek zysków i strat za 2014 r. Ponadto pełnomocnik Skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania pozostałych dokumentów z uwagi na ciężką chorobę ([...] i przebyta operacja) p. A.M. – osoby upoważnionej do reprezentacji i prowadzącej sprawy Spółki. Zarządzeniem z 20 maja 2016r. referendarz sądowy przedłużył termin sądowy do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych informacji i oświadczeń do 10 czerwca 2016 r. Pełnomocnik Skarżącej ponownie wniósł o przedłużenie terminu do złożenia przedmiotowych dokumentów i oświadczeń powołując się na przebytą operację kręgosłupa p. A. M.. Zarządzeniem z 15 lipca 2016 r. referendarz sądowy przedłużył termin sądowy do złożenia wymaganych dokumentów i oświadczeń do 31 lipca 2016 r. Pełnomocnik Skarżącej ponownie wniósł o przedłużenie terminu do złożenia żądanych dokumentów i oświadczeń. Wniosek swój uzasadnił ciężkim stanem pooperacyjnym p. A. M.. Zarządzeniem z 8 września 2016r. referendarz sądowy przedłużył termin do złożenia dokumentów i oświadczeń do 30 września 2016 r. Pismem z 20 września pełnomocnik Skarżącej ponownie wniósł o przedłużenie terminu na wniesienie dokumentów i oświadczeń i wyjaśnił, że obecnie trwa rehabilitacja p. A. M. . Natomiast pismem z 31 października p. A. M. wniosła o przedłużenie terminu o 14 dni, gdyż po przebytej chorobie, nie sposób było zebrać wszystkich dokumentów w tak krótkim czasie. Do wniosku załączyła deklaracje VAT, bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 r., wyciągi z rachunków bankowych. Wyjaśniła także, iż Spółka nie posiada nieruchomości, ani udziałów w innych podmiotach. Ponadto wskazała, że działalność gospodarcza nie jest prowadzona ale na skutek prowadzonych postępowań podatkowych nie może być formalnie zakończona. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 100.000 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i wszystkich żądanych dokumentów nie przedstawiła. Przede wszystkim Skarżąca nie przesłała bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o informacje znajdujące się w aktach sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 2 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedłożonych informacji wynika jedynie, że Skarżąca boryka się z problemami finansowymi spowodowanymi postępowaniem podatkowym. Rachunki oraz majątek Skarżącej zostały zajęte przez urząd skarbowy. Jednakże dysponując tylko takimi informacjami referendarz sądowy nie był w stanie dokonać zestawienia przychodów i posiadanego majątku Skarżącej z jej zobowiązaniami i kosztami jakie ponosi. Nie sposób bowiem się oprzeć wrażeniu, że Skarżąca przesyła tylko te dokumenty, które mogą świadczyć o kłopotach finansowych. Natomiast dokumenty tj. bilans oraz rachunek zysków i strat za 2015r., mimo znacznego upływu czasu nie zostały nadesłane. Dokumenty te obrazowałyby sytuację majątkową Spółki. Ma to tym bardziej znaczenie, że z deklaracji VAT-7 wynika, że do marca 2016 r. Skarżąca prowadziła jeszcze działalność znacznych rozmiarów przykładowo w marcu Skarżąca dokonała dostawy i nabycia towarów za 4.307.423 zł, a w lutym 2016 r. za 1.641.743 zł. Natomiast kolejny wniosek o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów i informacji, referendarz sądowy uznał za nieuzasadniony i zmierzający do przewlekania postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Pani A. M. złożyła wniosek o przedłużenie terminu i nadesłała niektóre z dokumentów. Natomiast bilans oraz rachunek zysków i strat za 2015 r. powinien zostać sporządzony na 31 grudnia 2016 r., a więc w listopadzie 2016 r., mógł być przesłany do Sądu. Tym bardziej, że pani A. M. nie jest już hospitalizowana i mogła dokonać tej czynności. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej Skarżącej i ocena czy Skarżąca jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwania z 8 kwietnia 2016 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.