III SA/Wa 885/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Zalewski po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 885/16 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do kwietnia 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 9 listopada 2016 r. Pismem z dnia 26 lutego 2016 r. spółka M. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w W. (nazywana dalej: "skarżąca", "Spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do kwietnia 2014 r. Do skargi Spółka załączyła zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 23 lutego 2016 r. wraz z tytułami wykonawczymi. Dochodzone należności wynosiły m.in. odpowiednio: 4.995.820,31 zł, 4.754.030,22 zł, 5.093.458,07 zł, 5.277.971,66 zł W dniu 31 marca 2016 r. Spółka wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPPr, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Rachunki bankowe zostały zajęte w całości przez organy podatkowe. Obecnie Spółka ma zajęte wszystkie rachunki i posiada znaczne zobowiązania finansowe, których nie jest w stanie zrealizować. Skarżąca została wezwana przez H. S.A. do próby ugodowej w sprawie zapłaty należności za niezapłacone faktury w łącznej kwocie 13.770.600,33 zł. oraz odsetek ustawowych. Nadto zawarła porozumienie z innym wierzycielem, w tym spółką C. Sp. z o.o., na rzecz której ma zapłacić kwotę 7.000.000,00 zł. Skarżąca nie jest w stanie uzyskać wsparcia z zewnątrz (pożyczki, kredyty), ani od swojego komandytariusza i komplementariusza. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, środki trwałe Spółki wynoszą [...] zł, zysk na dzień 31 grudnia 2014 r. wyniósł 2.679.144,70 zł, a za 2015 bilans nie został sporządzony. Na rachunku bankowym Skarżąca zgromadziła [...] zł (zajęte przez urząd skarbowy). Skarżąca wskazała ponadto, że obecnie nie uzyskuje dochodów. Wskutek zajęć urzędu skarbowego Spółka nie zdołała spłacić zobowiązań wobec wierzycieli. Skarżąca wyjaśniła, że prowadzona działalność gospodarcza została faktycznie wstrzymana, bowiem nie ma realnych możliwości jej dalszego prowadzenia wobec działań egzekucyjnych i zabezpieczających podjętych przez organy skarbowe. Zajęty jest cały majątek i wszystkie rachunki bankowe. Do wniosku Spółka załączyła trzy rachunki bankowe prowadzone przez [...] , wniosek spółki H. S.A. złożony do Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Gospodarczy o zawezwanie Skarżącej do próby ugodowej spłaty wierzytelności w kwocie 13.770.600,33 zł, porozumienie zawarte w dniu 30 lipca 2015 r. pomiędzy Skarżącą i spółką C. Sp. z o.o. z siedzibą w C. . W wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, pismem sądowym z dnia 8 kwietnia 2016 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych za ostanie trzy miesiące, odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata, wskazanie posiadanych przez spółkę udziałów w innych podmiotach, wskazanie posiadanych nieruchomości, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań skarżącej spółki wobec osób trzecich, nadesłania deklaracji VAT za ostatnie sześć miesięcy oraz nadesłanie zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. W odpowiedzi skarżąca nadesłała: deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za styczeń-marzec 2016 r. oraz październik-grudzień 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, rachunek zysków i strat za 2014 r. Przy piśmie z dnia 31 października 2016 r. Spółka przesłała deklaracje VAT-7 za październik 2015 r. - marzec 2016 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 r., wyciągi z rachunków bankowych, z których wynikało, że wszelkie posiadane przez Spółkę środki zostały ściągnięte przez urząd skarbowy. Spółka wyjaśniła, że na dzień składania pisma nie posiada żadnych środków na rachunkach bankowych, nie posiada nieruchomości, ani udziałów w innych podmiotach. Ponadto wskazała, że w zasadzie nie prowadzi działalności gospodarcza, ale na skutek prowadzonych postępowań podatkowych nie może jej formalnie zakończyć. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 885/16 starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., nazywanej dalej: "p.p.s.a.") odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w związku z niepełnym przedstawieniem dokumentów, do których strona była wzywana w trybie art. 255 p.p.s.a., w tym istotnego dla oceny wniosku bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015 rok. Pismem z dnia 18 listopada 2016 r. Spółka wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 9 listopada 2016 r., wnosząc o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Skarżąca zarzuciła postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie podczas, gdy okoliczności sprawy i przedstawione dowody wskazywały, że w sprawie zasadne było przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz brak wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku i w konsekwencji dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, skutkiem czego uznano, że Skarżąca nie wykazała, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy. Tymczasem przedstawiony stan majątkowy, możliwości zarobkowe i finansowe Skarżącej całkowicie uniemożliwiają poniesienie ciężaru poszukiwania ochrony prawnej przed sądem administracyjnym. Skarżąca zarzuciła również pominięcie złożonego wniosku o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentacji finansowo-księgowej, mimo, że z okoliczności sprawy, w szczególności faktycznego zaprzestania działalności Spółki, zwolnienia pracowników, długotrwałego zwolnienia lekarskiego i rehabilitacji jedynej osoby uprawnionej do reprezentowania Spółki, uzasadniały wydłużenie zakreślonego przez Sąd terminu, celem obiektywnego i pełnego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego skarżącej i jej aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej. W uzasadnieniu sprzeciwu Spółka podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego, mimo, że podjęła kroki celem ich pozyskania. Spółka ma zablokowane rachunki bankowe, ze względu na prowadzoną działalność egzekucyjną działalność Spółki jest faktycznie całkowicie wstrzymana. Skarżąca wyjaśniła, że jej możliwości zostały całkowicie ograniczone na skutek rozliczeń z wierzycielami, w tym porozumienia zawartego w dniu [...] lipca 2015 r. z jednym z wierzycieli na rzecz którego spółka ma zapłacić 7.000.000 zł. Nadto spółka została wezwana przez innego wierzyciela do próby ugodowej w sprawie o zapłatę należności za niezapłacone faktury w łącznej kwocie 13.770.600,33 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się ona sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). W związku z tym, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/130). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że osiągane przychody nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Zatem, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. Z tej przyczyny Skarżąca była wzywana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 29 marca 2016 r. (zob. zarządzenie z dnia 8 kwietnia 2016 r.). Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca jest Spółką prawa handlowego o szerokim spektrum działalności, która w momencie złożenia skargi do Sądu borykała się z problemami finansowymi w związku z zajęciami wierzytelności przez Urząd Skarbowy, czego potwierdzeniem miały być przesłane przez stronę kopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 16 grudnia 2015 r., z dnia 21 stycznia 2016 r. i z dnia 23 lutego 2016 r. oraz wyciąg z kont bankowych, z których były dokonywane przelewy tytułem zajęć egzekucyjnych. Jednakże, dysponując tylko takimi informacjami referendarz sądowy nie był w stanie dokonać zestawienia przychodów i posiadanego majątku Skarżącej z jej zobowiązaniami i kosztami jakie ponosi. Kluczowy dla oceny faktycznej sytuacji finansowej i majątkowej Spółki mogłyby się okazać żądane zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. bilans oraz rachunek zysków i strat za 2015 r., które nie zostały nadesłane ani w odpowiedzi na wspomniane zarządzenie, ani w późniejszym okresie, tj. do dnia 20 listopada 2016 r. – daty złożenia sprzeciwu. Informacje w nich zawarte wydają się być istotne dla oceny wniosku zważywszy, że z deklaracji VAT-7 wynika, że w grudniu 2015 r. dokonała dostawy i nabycia towarów za 1.446.299 zł, w listopadzie 2015 r. za 1.777.437 zł, w październiku 2015 r. za 1.699.510 zł. Nadto do marca 2016 r. Skarżąca prowadziła jeszcze działalność znacznych rozmiarów, dokonując dostawy i nabycia towarów za 4.307.423 zł, w lutym 2016 r. za 1.641.743 zł, w styczniu 2.405.381 zł, Na podstawie poczynionych ustaleń Sąd podtrzymał stanowisko referendarza sądowego, uznając, że Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc się do zarzutu pominięcia kolejnego wniosku skarżącej o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentacji finansowo - księgowej należy zauważyć, że referendarz sądowy trzykrotnie przychylał się do wniosków strony, przedłużając termin na złożenie dokumentów o cztery miesiące, uwzględniając przedstawiane przez stronę zwolnienia lekarskie osoby uprawnionej do jej reprezentowania, wskazujące na jej niezdolność do pracy w okresie 16 maja 2016 r.–12 czerwca 2016 r., 13 czerwca 2016 r.–17 lipca 2016 r., 18 lipca 2016 r.–21 sierpnia 2016 r., 30 sierpnia 2016–26 września 2016 r. z każdorazowym wskazaniem, że "chory może chodzić". Tego typu adnotacja na zwolnieniu lekarskim oznacza, że dana osoba nie była całkowicie wyłączona z codziennych czynności, zaś stan zdrowia pozwalał na kontakt telefoniczny bądź e-mailowy z osobą odpowiedzialną za sporządzenie bilansu Spółki za rok 2015 r., jak również rachunku zysków i strat za okres 2015 r. i zlecenie jej przygotowania tychże dokumentów. Biorąc powyższe pod uwagę, w tym powołane stanowisko sądów administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.