III SA/Wa 89/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. K., Dyrektor Izby Skarbowej w W., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...]. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił co następuje: Podaniem z dnia 3 lipca 2005 r. J. K. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z prośbą o umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę z uwagi na zły stan zdrowia psychicznego i fizycznego oraz trudną sytuację finansową. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. cytowaną decyzją postanowił odmówić J. K. umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług w łącznej kwocie 3.213,30 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 10.280,50 zł za miesiące VII, IX, X 1995 r., VII, X 1996 r. VI 1997 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż zaległości są konsekwencją ciągłego uchylania się podatnika od obowiązku zapłaty, a prawie wszystkie wpłaty regulowane były w trybie egzekucji. Podkreślił, iż podatek VAT nie stanowił dla podatnika dodatkowego obciążenia , gdyż jest wliczany w cenę sprzedawanego towaru lub dokonywanej usługi, a zadaniem podatnika było tylko odprowadzenie kwot wcześniej pobranych od kontrahentów. Od tej decyzji J. K. złożył odwołanie. Zdaniem jego Urząd dopuścił się działań niedozwolonych w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym poprzez stosowanie szykan wprowadzających umyślnie zobowiązanego w stan niemożności spełnienia zobowiązań podatkowych poprzez zajęcie samochód stanowiącego jego jedyny środek transportu. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej zgodnie z art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (jedn. tekst z 2005r. Dz.U. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) zwanej dalej "Ordynacją" organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, iż decyzja wydana na jego podstawie należy do sfery tzw. uznania administracyjnego, polegającego na tym, że organ uprawniony do jej wydania może, ale nie musi. zastosować się do wniosku podatnika. Obowiązujące reguły postępowania podatkowego (art. 122 Ordynacji) wymagają natomiast wyjaśnienia przez ten organ, czy w sprawie zaistniały, bądź nie, okoliczności uzasadniające umorzenie. Przeprowadzone przez Urząd Skarbowy postępowanie wykazało, że żadne nadzwyczajne okoliczności w sprawie podatnika nie zaistniały, natomiast zarzuty dotyczące nieprawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie mogą być rozpatrywane w niniejszym postępowaniu dotyczącym umorzenia zaległości, ponieważ jest to postępowanie odrębne, oparte na odrębnych przepisach i przesłankach. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że faktem jest iż przedstawiona przez podatnika sytuacja materialna jest trudna, niemniej jednak zauważył, iż sposób w jaki podatnik gospodaruje swoimi środkami finansowymi w pewnym okresie czasu zależy od jego indywidualnych decyzji, a skutki jego niezgodnego z prawem postępowania nie mogą być przenoszone na budżet państwa. Organy podatkowe uprawnione są do własnej oceny interesu społecznego i słuszności interesu obywatela i każdorazowo o treści podejmowanego rozstrzygnięcia decydują okoliczności konkretnego przypadku. Interes obywatela powinien być przy tym "słuszny" w rozumieniu obiektywnym. Takie okoliczności, potwierdzające słuszność podatnika w rozpatrywanej sprawie nie występują. J. K. złożył na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania z powodu przedawnienia tytułów wykonawczych, dotyczących zaległego podatku od towarów i usług wraz z odsetkami. W skardze wnosił o dopuszczenie dowodu z akt postępowania karnego, toczącego się w Prokuraturze Rejonowej w S., w którym to biegli [...] ujawnili u niego chorobę [...], trwającą od 1990 r., znoszącą w konsekwencji jego odpowiedzialność karną. Zdaniem skarżącego okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę przy podejmowaniu przedmiotowej decyzji tak jak i ta, że stan jego zdrowia fizycznego aktualnie wymaga dwóch operacji, w tym, związanej z układem krążenia. Podkreślił też brak jakiegokolwiek majątku i brak przychodów gdyż źródłem utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych i z pomocy społecznej. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, wyjaśnił, że zgodnie z art. 25 § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 143, poz. 1199), wnioski o udzielenie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych złożone przed dniem wejścia w życie mniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu na podstawie przepisów Ordynacji obowiązujących do dnia 31 sierpnia 2005 r. Na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji w brzemieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2005 r. organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. jeszcze raz podkreślił, że decyzja taka należy do sfery tzw. uznania administracyjnego polegającego na tym, że organ uprawniony do jej wydania może , ale nie musi zastosować wniosku podatnika. Faktem jest, iż przedstawiona przez podatnika obecna sytuacja materialna jest trudna, podatnik sam przyznaje, iż jego zadłużenie z tytułu podatku VAT jest tylko drobną częścią zadłużenia, które ogółem z różnych tytułów sięga kwoty 150.000 zł, co zdaniem organu świadczy o niewywiązywaniu się z prawnie przypisanych obowiązków nie tylko w zakresie podatków. W poruszonej kwestii przedawnienia podatkowego wyjaśnił, iż z akt sprawy wynika, że część zaległości podatnika z tytułu podatku VAT- tj. 4.357 zł wraz z odsetkami - na dzień 18 lipca 2005 r. uległa przedawnieniu, co zostało uwzględnienie i odnotowane w raporcie Urzędu Skarbowego, przedłożonym podatnikowi do wglądu wraz z całością materiału dowodowego zgromadzonego w prowadzonym postępowaniu. Przedmiotem niniejszego postępowania była natomiast pozostała kwota zaległości, istniejąc; na dzień złożenia wniosku w sprawie umorzenia, tj. kwota 3.213,30 zł wraz z odsetkami w wysokości 10.280,50 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwana dalej "u.p.p.s.a." -sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Analiza zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją, Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. oraz akt postępowania podatkowego wskazuje, że organy podatkowe obu instancji nie zastosowały się do norm postępowania przytoczonych w decyzji Dyrektora Izby Skarbowej. W szczególności naruszyły zasadę przekonywania podatnika w każdej decyzji, a na pewno w decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja tego typu musi opierać się na szczegółowych ustaleniach faktycznych i zawierać wnioski prawne, ją uzasadniające. Reasumując – należy stwierdzić, że – po pierwsze -postępowanie musi odpowiadać przepisom art. 121, 122, 123 i 124, a decyzja przepisowi art. 210 § 4 Ordynacji. Decyzja Dyrektora Izby Skarbowej, która zgodnie z art. 229 Ordynacji, mogła dokonać własnych ustaleń faktycznych i prawnych – nic w tym kierunku nie uczyniła, utrzymując w mocy nieprawidłową decyzję organu pierwszej instancji. Po drugie – podatnik na żądanie organu z dnia 29 lipca 2005 r. wskazał, że nie jest mu znana kwota aktualnego zadłużenia. Zarówno decyzja organu pierwszej instancji jak i drugiej nie wyjaśniły podatnikowi wysokości zadłużenia w tym kwoty głównej, sposobu naliczenia odsetek i wartości przedawnionego zobowiązania, gdyż jak wiadomo w części uległo ono przedawnieniu. W konsekwencji podatnik w skardze do Sądu porusza sprawę przedawnienia zaległego podatku. Dyrektor Izby Skarbowej dopiero w odpowiedzi na skargę wyjaśnia, że decyzje dotyczą umorzenia zaległości przy nieuwzględnieniu kwot już przedawnionych. Odpowiedź na skargę, będąc jedynie pismem procesowym, nie może zastąpić decyzji. Trzeba stwierdzić, że nadal tak podatnikowi jak i sądowi nie wyjaśniono, które z należność, którymi tytułami objęte, uległy przedawnieniu, a które są przedmiotem oceny przewidzianej w art. 67 § 1 Ordynacji. Po trzecie – w decyzjach organów podatkowych obu instancji brak jest ustaleń faktycznych to jest danych o sytuacji majątkowej podatnika. Nie jest wiadomo w jaki sposób zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe, jakie kwoty uzyskuje na utrzymanie i z jakich źródeł, czy korzysta z pomocy finansowej osób trzecich i w jakim zakresie, wreszcie czy choroba psychiczna, o ile na nią zapadł, uniemożliwia jego codzienne funkcjonowanie Po czwarte – racje ma organ podatkowy, że ocena "ważnego interesu podatnika" należy do organów podatkowych jak też, że interes publiczny przemawia przeciwko stosowaniu umorzeń zobowiązań podatkowych wobec opornych i niezdyscyplinowanych dłużników, a uzyskanie należności Skarbu Państwa leży w interesie publicznym. Nie mniej jednak przy uznaniowym charakterze decyzji, aby nie została odebrana jako dowolna muszą w niej wystąpić wszelkie przesłanki faktyczno-prawne. Nie jest wystarczające okazanie podatnikowi akt podatkowych przy założeniu, że sam sobie może odpowiedzieć, za organ podatkowy, które z okoliczności mogą być podstawą przyszłej decyzji. Ze wskazanych przyczyn zaskarżona decyzja została uchylona. Dyrektor Izby Skarbowej ponownie dokona ustaleń niezbędnych dla zastosowania bądź odmowy zastosowania przepisu art. 6 7 § 1 Ordynacji. Zdaniem Sądu brak ustaleń faktycznych mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy wobec czego stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. uchylił ją. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ponieważ skarżący nie złożył wniosku o ich zasązenie, nie był też obecny na rozprawie wobec czego nie mógł skorzystać z pouczenia przewidzianego art. 210 p.p.s.a.