III SA/Wa 890/09

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2010 r.. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (doradcy podatkowego) z urzędu 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej u.p.p.s.a), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie wnioskowanym przez skarżącego, następuje, kiedy skarżący wykaże, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2. W. P., dalej jako skarżący, wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 27 października 2009 r., ponownie złożonym 25 lutego 2010 r. zwrócił się o ustanowienie doradcy podatkowego oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że od pięciu lat jest w sporze z organem rentowym i byłym pracodawcą, co do "ustalenia zdarzenia z 31 marca 2004 r. i 3 czerwca 2004 r.", czyli okoliczności wypadku przy pracy. Z prowadzeniem wzmiankowanych sporów wiąże się konieczność ponoszenia wysokich kosztów postępowania. Nadto skarżący ponosi koszty leczenia i rehabilitacji. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Wskazał, że posiada mieszkanie ("najemne") o powierzchni 28,60 m.kw., grunty rolne 0,6 ha, książeczkę mieszkaniową o wartości 0,12 zł. Skarżący poinformował, że osiąga z tytułu renty, co miesiąc, kwotę 1066,- zl, zaś jego małżonka, z tytułu wynagrodzenia za pracę – 2750,- zł. Skarżący ponosi, z tytułu opłat za energie elektryczną, gaz, telefon, Internet, czynsz, leki, rehabilitację, pożyczki, podatku, biletu miesięcznego, opłat za telewizję kablową, ROR, abonament RTV, co miesiąc wydatki w kwocie ok. 1900,- zł. 3. Referendarz sądowy, pismem z 2 marca 2010 r., wezwał skarżącego o udzielenie dodatkowych informacji o jego sytuacji majątkowej. W szczególności zwrócił się o wskazanie dochodów i nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie miesiące. 4. Skarżący, pismem z 30 marca 2010 r., poinformował, że "w punkcie pierwszym, drugim i częściowo trzecim oraz czwartym żądania Sądu nie mogą zostać skutecznie zrealizowane (...) ponieważ jest to nadużycie Sądu (...) i nadmiernie ingeruje w wolność (...)". Skarżący uznał, ze wezwanie jest "bezzasadne". Zaznaczył, że nie ma obowiązku przechowywania wyciągów z rachunków bankowych, czy rachunków wydatków "na poratowanie zdrowia". Skarżący wskazał, ze od sześciu lat prowadzi spory z "szeroko rozumianymi organami procesowymi", co do świadczeń powypadkowych. Z tymi sporami związana jest konieczność ponoszenia kosztów. Do pisma skarżący załączył paczkę zawierającą kserokopie korespondencji z organami władzy publicznej, kserokopie orzeczeń, decyzji, zaświadczeń lekarskich i innych dokumentów, z których korzystał podczas licznych postępowań.: razem 1200 stron. Nadto załączył zaktualizowany formularz PPF, w którym wskazał – m.in. – że dochód netto jego i jego zony wynosi ok. 2800,- zł. Wykazał zwiększenie wydatków na rehabilitację (o 50 zł) i na lekarstwa (o 50 zł). 5. W ocenie referendarza, skarżący nie wykonał należycie wezwania z 2 marca 2010 r. W szczególności nie nadesłał ani odpisów zeznań podatkowych, ani odpisów wyciągów z rachunku bankowego, czym uniemożliwił dokładne ustalenie sytuacji majątkowej w jakiej znajduje się. Konsekwencją braku pełnego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego jest brak możliwości precyzyjnej oceny tej sytuacji przez referendarza sądowego i – co za tym idzie – uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. 6. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt. II FZ 574/06, niepubl.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności oceny możliwości finansowych strony. Uprawnienie referendarza sądowego do uzyskania niezbędnych informacji o stanie majątkowym i finansowym wnioskującego o sfinansowanie za niego kosztów postępowania, wynika z art. 255 p.p.s.a. w zw. § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 153, poz. 2245). Według referendarza, ustawodawca, w treści art. 255 ustawy ustanawia prawo ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy do uzupełnienia wniosku w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się, zdaniem badającego wniosek, wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. Taka okoliczność zachodzi, zdaniem referendarza, w analizowanej sprawie, ponieważ koszty, wymagane w sprawie w kwocie 200,- zł (opłata za sporządzenie uzasadnienia i potencjalny wpis od skargi kasacyjnej) są możliwe do uiszczenia przez skarżącego z deklarowanych przez niego środków, co czyniło wątpliwym możliwość uwzględnienia jego wniosku w pełnym zakresie (zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika). Brak podjęcia przez referendarza stosownych działań, wynikających z dyspozycji art. 255 ustawy, w sytuacji wyżej opisanej, jak w przypadku podejrzenia o nierzetelność złożonych oświadczeń, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem. A contrario - uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, niepubl.). 7. Referendarz sądowy wskazuje, odnosząc się do twierdzeń z pisma skarżącego z 30 marca 2010 r., że bank obowiązany jest, przy każdej zmianie rachunku bankowego, przesyłać jego posiadaczowi wyciąg z rachunku z oznaczeniem salda (art. 728 kodeksu cywilnego): według umów – zwykle raz w miesiącu. Przyjęte też jest w obrocie, że wyciąg z rachunku bank wydaje posiadaczowi rachunku na każde jego żądanie. Wezwanie o nadesłanie wyciągów z rachunków jest warunkiem zbadania kondycji finansowej strony. 8. Niezrozumiałe i zbyteczne było natomiast przesyłanie przez skarżącego do Sądu kserokopii dokumentów (1200 stron), o które referendarz sądowy nie wzywał, zwłaszcza ze względu na relację wysokości kosztów kserokopii (480,- zł) do wysokości wymagalnych kosztów sądowych (100,- zł za sporządzenie uzasadnienia i 100,- zł potencjalnie wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej). Referendarz sądowy zauważa, że z dokumentów tych wynika nie tyle niezdolność do ponoszenia kosztów postępowania, ile historia postępowania przed organami władzy publicznej, czy fakt złożenia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. 9. Podsumowując, z uwagi na stwierdzenie skarżącego o braku możliwości zrealizowania wezwania ze względu na "nadużycie Sądu" i brak pełnego wykazania sytuacji majątkowej, w której skarżący się znajduje, referendarz sądowy nie może uwzględnić wniosku skarżącego w pełnym zakresie. Z nadesłanych informacji o uzyskiwanych przychodach gospodarstwa domowego skarżącego, jak też z przedstawionej struktury wydatków – w tym niekorzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu kosztów sądowych, jak opłaty za "kablówkę", telefon, Internet, nie wynika niezdolność skarżącego do wygospodarowania kwoty należnych kosztów sądowych, o wysokości wskazanej powyżej. Referendarz sądowy, rozstrzygając wątpliwości w zakresie, w jakim skarżący nie przyczynił się do należytego wykazania sytuacji majątkowej (np. poprzez nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych), ważąc z jednej strony staranność skarżącego w dokumentacji faktów, stopień realizacji na etapie postępowania ze skargi kasacyjnej prawa do sądu w wyniku podejmowania przed Sądem działań osobiście przez skarżącego, jak też – znaczenie zachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, przyznał skarżącemu – w tym konkretnym wypadku – prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Nie bez znaczenia dla decyzji referendarza sądowego był też termin rozpoznania wniosku o prawo pomocy. 10. Dlatego, referendarz sądowy, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.