III SA/Wa 890/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (sprawozdawca), Sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant Agata Próchniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2011r. oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r., po rozpatrzeniu zażalenia J. G. (dalej zwana "Skarżącą" lub "Stroną"), na postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego na wniosek z dnia 6 października 2011 r. dotyczący ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na rok 2011, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ podatkowy przedstawił stan faktyczny, z którego wynikało, że Skarżąca wnioskiem z dnia 6 października 2011 r. wystąpiła o wydanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na 2011 r., za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...]. Prezydent W., postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. na podstawie art. 165 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej "O.p."), odmówił Skarżącej wszczęcia postępowania podatkowego. Organ podatkowy wskazał, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, a organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ podatkowy podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi pierwsza z wymienionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania, gdyż Skarżąca posiada przymiot strony, jednak rozważenia wymaga druga z podstaw do wydania rozstrzygnięcia przewidzianego w ww. przepisie, a więc, czy żądanie Strony o ustalenie wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte. Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, użyte w art. 165a O.p., wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny Organ podatkowy wskazał, że z danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność S. sp. z o.o., w udziale 5/6 oraz Skarżącej w udziale 1/6. Jeżeli natomiast nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi - zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 z późn. zm.) - odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5. Mając powyższe na uwadze organ podatkowy uznał, że przedmiotowa nieruchomość stanowiąca współwłasność S. sp. z o.o. oraz Skarżącej, jest odrębnym przedmiotem opodatkowania, a obowiązek podatkowy obciąża solidarnie wszystkich współwłaścicieli, dlatego też są oni zobowiązani do płacenia podatku od nieruchomości wspólnej, ale zapłacenie całego podatku przez jednego z nich powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego na rok, za który zostało ono uregulowane, w stosunku do wszystkich współwłaścicieli. Organ podatkowy powołując się na treść art. 6 ust. 11 u.p.o.l. wskazał, że jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu osób fizycznych oraz osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej lub spółek nieposiadających osobowości prawnej, z wyjątkiem osób tworzących wspólnotę mieszkaniową, osoby fizyczne składają deklarację na podatek od nieruchomości oraz opłacają podatek na zasadach obowiązujących osoby prawne. Organ podatkowy pierwszej instancji mając na uwadze, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się we współwłasności S. sp. z o.o. w udziale 5/6 oraz Skarżącej w udziale 1/6 stwierdził, iż powinna zostać złożona przez Współwłaścicieli jedna deklaracja na podatek od nieruchomości za przedmiotową nieruchomość. Zatem Skarżąca była zobowiązana do złożenia - w terminie do 15 stycznia 2011 r. - deklaracji na podatek od nieruchomości na 2011 r. za przedmiotową nieruchomość i powinna za nią opłacać podatek w 12 ratach. Wobec tego po dokonaniu oceny złożonego przez Stronę wniosku z dnia 6 października 2011 r. o wszczęcie postępowania podatkowego w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na 2011 r. organ podatkowy stwierdził, że wniosek ten nie może skutecznie wszcząć postępowania podatkowego. Od powyższego postanowienia Skarżąca pismem z dnia 4 listopada 2011 r. wniosła zażalenie wnosząc o uchylenie tego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca nie zgodziła się z argumentacją organu pierwszej instancji i domagała się wydania decyzji podatkowej w sprawie opisanej we wniosku z dnia 6 października 2011 r. Wyjaśniła, iż w latach poprzednich otrzymywała decyzję podatkową dotyczącą ustalenia podatku od nieruchomości za przedmiotową nieruchomość. Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał, że zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości w stosunku do Skarżącej w przedstawionym stanie faktycznym powstaje z mocy prawa, bez konieczności doręczania jej decyzji wymiarowej. Zasada ta obowiązuje od dnia 1 stycznia 2003 r. i jest sprecyzowana w art. 6 ust. 11 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Osoby fizyczne w takiej sytuacji są z mocy prawa zobowiązane do zapłacenia podatku (bez doręczonej decyzji), składają deklarację i opłacają podatek w 12 ratach. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w deklaracji wykazują całą nieruchomość, a nie tylko jej część i wyliczają podatek od całej nieruchomości. Tak też powinien postępować współwłaściciel - osoba prawna. Nie muszą to być dwie deklaracje. Wystarczy, jeżeli w jednej deklaracji zostaną wykazani współwłaściciele i oni tę deklarację podpiszą. Nie można też kwestionować poprawności złożenia deklaracji przez każdego ze współwłaścicieli. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że organ podatkowy pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż z wniosku Skarżącej nie może być wydana decyzja podatkowa ustalająca jej wysokość podatku od nieruchomości za nieruchomość stanowiącą współwłasność Skarżącej oraz osoby prawnej, dlatego też orzekł o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego. Pismem z dnia 8 lutego 2012 r. Skarżąca wniosła skargę na powyższe postanowienie wnosząc o uchylenie postanowień organów podatkowych obu instancji i zobowiązania ich do wydania decyzji podatkowej ustalającej wymiar podatku od nieruchomości na rok 2011 w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Skarżąca wskazała ponadto, że w latach ubiegłych otrzymywała decyzję podatkową ustającą wymiar podatku od nieruchomości należnego od tej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, nie ma bowiem podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodną z prawem. Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji (postanowień), to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji i postanowień. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a"-"c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej "P.p.s.a."). Przed przystąpieniem do zasadniczych rozważań należy najpierw poczynić kilka uwag o charakterze ogólnym. I tak, począwszy od dnia 1 stycznia 2003 r. zmieniły się zasady wydawania przez organ podatkowy decyzji ustalających i określających wysokość podatku od nieruchomości. W zmienionym art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej zapisano, że jeżeli organ podatkowy w postępowaniu podatkowym stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna, niż wykazana w deklaracji, to organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Odnosząc to do podatku od nieruchomości, należy zauważyć, że decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego znajdzie zastosowanie tylko do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej (podatków powstających z mocy prawa). Natomiast decyzje ustalające (wymiarowe) są wydawane w stosunku do osób fizycznych (zobowiązanie podatkowe powstaje po doręczeniu decyzji). Decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego nie może być wydana w stosunku do zobowiązań, które powstają w drodze doręczenia podatnikowi decyzji ustalającej wysokość zobowiązania. Te dwa rodzaje decyzji wzajemnie się wykluczają. Jeżeli jest decyzja wymiarowa, to nigdy nie może być wydana decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego i na odwrót (L. Etel, S. Presnarowicz, Komentarz do art. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, stan prawny na 1 czerwca 2003 r., LEX). Skarżąca ma świadomość tego rozróżnienia i wnosi - formułując swoje żądanie precyzyjnie i wprost - o wydanie w jej sprawie decyzji ustalającej, powołując się na fakt, że takie decyzje były na jej rzecz wydawane do 2010 r. Tymczasem zdaniem Sądu taka praktyka jest niedopuszczalna w sytuacji, gdy nieruchomość - tak jak w przedmiotowej sprawie - pozostaje we współwłasności osoby prawnej i osoby fizycznej. Pamiętać bowiem należy, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych Jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5, (który to ust. 5 nie ma znaczenia w sprawie). Wskazać należy, że do końca 2002 r. były duże trudności z opodatkowaniem nieruchomości i obiektów stanowiących współwłasność osoby fizycznej i osoby prawnej. Sytuacji współwłasności łączącej osobę fizyczną i osobę prawną ustawodawca nie przewidział, ograniczając wtedy obowiązującą regulację jedynie do współwłasności tylko osób fizycznych lub tylko osób prawnych. Decyzja mogła być wystawiona tylko na współwłaściciela będącego osobą fizyczną, z uwagi na to, że zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości w stosunku do osób fizycznych powstawało (i powstaje) w momencie doręczenia decyzji. Obowiązek podatkowy w stosunku do współwłaściciela będącego osobą prawną powstawał z mocy prawa, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji przez organ podatkowy. Był on zobowiązany do płacenia podatku na zasadach określonych w art. 6 ust. 8 pkt 1 i 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r. Tak więc w stosunku do tego współwłaściciela decyzja nie mogła mieć zastosowania, składał on deklarację, w której wykazywał kwotę podatku do zapłacenia. Te wątpliwości związane z określeniem trybu opłacania podatku przy współwłasności osoby fizycznej i prawnej zostały dostrzeżone przez ustawodawcę, który, poczynając od dnia 1 stycznia 2003 r., uregulował to w nowym art. 6 ust. 11 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Przepis ten stanowi, że jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu osób fizycznych oraz osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej lub spółek nieposiadających osobowości prawnej, z wyjątkiem osób tworzących wspólnotę mieszkaniową, osoby fizyczne składają deklarację na podatek od nieruchomości oraz opłacają podatek na zasadach obowiązujących osoby prawne (L. Etel, S. Presnarowicz, Komentarz do art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, stan prawny na 1 czerwca 2003 r., LEX). . Powyższe oznacza, że w takim przypadku osoby fizyczne składają deklaracje na podatek od nieruchomości oraz opłacają podatek od nieruchomości na zasadach obowiązujących osoby prawne. Intencją ustawodawcy było stwierdzenie, że zobowiązanie podatkowe w stosunku do osób fizycznych w takim przypadku powstaje z mocy prawa, bez doręczania im decyzji wymiarowych. Skarżąca, będąc współwłaścicielem nieruchomości wraz ze spółką będącą osobą prawną, jest zatem obowiązana – tak jak osoba prawna – dokonywać rozliczeń w podatku od nieruchomości zgodnie z regułami przewidzianym w art. 6 ust. 9 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, to jest złożyć właściwemu organowi podatkowemu właściwemu ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania, deklarację do dnia 15 stycznia (do dnia 31 stycznia - na podstawie obowiązującej od dnia 1 stycznia 2012 r. zmiany wynikającej z art. 3 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378)) i wpłacać obliczony w deklaracji podatek od nieruchomości – bez wezwania – na rachunek właściwej gminy, w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminie do dnia 15 każdego miesiąca, a za styczeń (na podstawie obowiązującej od dnia 1 stycznia 2012 r. zmiany wynikającej z art. 3 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378)) do dnia 31 stycznia. W związku z nowym prawem osoby fizyczne w deklaracji wykazują całą nieruchomość, a nie tylko jej cześć, i wyliczają podatek od całej nieruchomości. Tak też powinien postępować współwłaściciel - osoba prawna. Wystarczy, jeżeli w jednej deklaracji zostaną wykazani współwłaściciele i oni tę deklarację podpiszą. Taka interpretacja wynika z brzmienia art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, gdzie stwierdza się, że tego typu nieruchomości stanowią odrębny przedmiot opodatkowania. Jeżeli odrębny, to odrębna też powinna być deklaracja na podatek od nieruchomości. Tak więc organ podatkowy nie ma obowiązku, co więcej nawet podstaw prawnych, do wydawania w sprawie Skarżącej decyzji ustalającej podatek, który powstał z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.). Reasumując zatem powyższe wywody uznać należało, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe zarówno pod względem merytorycznym, jak i zostało podjęte zgodnie z obowiązującymi przepisami procesowymi. Wyrażone stanowisko organu w obu wydanych w sprawie rozstrzygnięciach zostało nadto właściwie uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.