III SA/Wa 892/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie asesor WSA Jarosław Trelka, asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2006 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. W. S. w dniu 13 października 2005 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Prac. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), w dniu [...] grudnia 2005 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił umorzenia powyżej określonych należności. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Organ podkreślił, że w stosunku do wnioskodawcy jest prowadzona częściowo skuteczna egzekucja, a organ egzekucyjny nie stwierdził, że nie posiada on majątku. Stwierdził ponadto, że nie występuje podstawa do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej powyżej ustawy, jak również przesłanką do umorzenia nie może być stan zdrowia wnioskodawcy. Od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W. S. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podał, że nie odprowadzał składek od 1999 r. do marca 2003 r., gdyż w tym okresie prowadząc działalność gospodarczą nie osiągał z tego tytułu żadnych dochodów. Podniósł również, że jego sytuacja materialna, jak również posiadany majątek i jego sprzedaż nie pozwoli na zaspokojenie powstałych zobowiązań. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28, art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w dniu [...] stycznia 2006 r. wydał decyzję [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji i stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych nowych dokumentów oraz nie powołał się na nowe okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę tej decyzji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez W. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której powtórzył argumenty przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i poprosił o pozytywne rozpatrzenie sprawy i ponowną analizę załączonych do skargi dokumentów. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Sąd na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. (ust.2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3). W świetle powyżej przytoczonego przepisu, nie ulega wątpliwości, że organ przed wydaniem decyzji jest zobowiązany do przeanalizowania wszystkich przesłanek w nim zawartych. Nie można, oczywiście - podczas tej analizy - pominąć podnoszonych przez stronę argumentów. Ponadto organ prowadząc postępowanie powinien zbadać, czy nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z twierdzeń skarżącego zawartych w aktach sprawy jednoznacznie wynika, iż szczególną wagę przykłada on do stanu swojego zdrowia i trudnej sytuacji finansowej. Odnosząc się do tych kwestii organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do stwierdzenia, że "kłopoty finansowe i zdrowotne (...) nie stanowią w opinii Zakładu wystarczającej przesłanki pozwalającej na umorzenie zadłużenia". Ponadto organ podniósł, że skarżący w postępowaniu odwoławczym nie przedstawił żadnych nowych dokumentów oraz nie powołał się na żadne nowe okoliczności, które mogły mieć wpływ na zmianę decyzji organu pierwszej instancji. Zdaniem Sądu uczyniony skarżącemu zarzut jest całkowicie chybiony, gdyż z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ ograniczył się do zebrania określonych dokumentów, natomiast nie zapewnił skarżącemu czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Takie stwierdzenia organu skutkują wnioskiem, iż nie rozważono w sposób wyczerpujący przesłanek, których zaistnienie może prowadzić do umorzenia należności objętych treścią art. 28 powołanej ustawy. Fakultatywny charakter art. 28 przedmiotowej ustawy nie usprawiedliwia braku ustosunkowania się przez organ administracji do zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Podkreślić należy, że dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł przepisów postępowania administracyjnego, daje prawo do podjęcia decyzji, z uwagi na jej fakultatywny charakter - nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek dających prawo do umorzenia należności. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 (zasada prawdy materialnej) tej ustawy organ zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobligowany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Natomiast art. 10 Kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając umorzenia wnioskowanych należności wraz z odsetkami Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.