III SA/Wa 892/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca R. M. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że nie pracuje, nie posiada żadnego dochodu, ani majątku. Podniosła, że straciła mieszkanie, które zajmowała wraz z dziećmi, gdyż właściciele sprzedali je. Aktualnie Skarżąca nie ma stałego miejsca zamieszkania. To wszystko sprawiło, że dzieci ją opuściły. Młodsza córka przebywa z ojcem, a starsza usamodzielniła się i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Do tej pory źródłem utrzymania Skarżącej były środki pochodzące z pomocy państwa, tj. renta syna, zasiłek dla niepełnosprawnych oraz alimenty. Obecnie świadczeń tych Skarżąca już nie otrzymuje. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała pismo z 27 czerwca 2014 r., w którym wyjaśniła, że źródłem jej utrzymania jest pomoc rodziny, znajomych i ludzi dobrej woli. Skarżąca dostaje od nich jedzenie. Ubrań i innych rzeczy nie kupuje od prawie roku. Skarżąca nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, gdyż zaginęła dokumentacja potrzebna do odtworzenia okresów poprzedniego zatrudnienia. Aktualnie Skarżąca pomieszkuje u rodziny i znajomych, w różnych miejscach. Nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Skarżąca wskazała, iż jej synowi odmówiono prawa do renty socjalnej i renty rodzinnej, zaś zasiłek pielęgnacyjny przysługiwał mu do 31 lipca 2013 r. Wyjaśniła także, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane dla młodszej córki przysługiwało Skarżącej do 30 września 2013 r. Z uwagi na fakt jej zamieszkania z ojcem Skarżąca nie składała wniosku o wypłatę tego świadczenia. Skarżąca nie otrzymuje także zasiłku rodzinnego na najmłodszą córkę. Nie posiada rachunku bankowego. Wynagrodzenie dla pełnomocnika w wysokości 500 zł zostało wypłacone na początku sprawy. Pozostała kwota jest uzależniona od pomyślnego jej wyniku. Skarżąca przedłożyła decyzje w sprawie świadczeń. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 P.p.s.a. Z zasady tej wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r. (II OZ 476/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl) wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy strony z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego strony. Jakkolwiek w niniejszej sprawie Skarżąca zareagowała na wezwanie referendarza sądowego, to jednak nie sposób nie zauważyć, że ze złożonego przezeń pisma z 27 czerwca 2014 r. niewiele wynika. Przede wszystkim wskazując jako źródło utrzymania "pomoc rodziny, znajomych i innych ludzi dobrej woli", Skarżąca nie określiła bliżej stopnia pokrewieństwa czy powinowactwa osób udzielających tej pomocy. Z tych już względów jej oświadczenie może budzić wątpliwości. Równie gołosłowne są wyjaśnienia Skarżącej na temat aktualnego miejsca zamieszkania. Wskazała ona mianowicie ogólnikowo, iż "pomieszkuje u rodziny i znajomych, w różnych miejscach". Tym samym referendarz sądowy nie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Posłużenie się nic nie mówiącymi zwrotami "różne miejsca", "ludzie dobrej woli" nie pozwala bowiem na weryfikację złożonych w tym zakresie wyjaśnień. Skarżąca w żaden też sposób nie uprawdopodobniła oświadczenia o sprawowaniu przez dorosłą córkę opieki nad niepełnosprawnym bratem. Nie przesłała chociażby dokumentu świadczącego o tym, że zmianie uległ ich adres zamieszkania. Zwłaszcza że, jak wynika z przedłożonych wcześniej materiałów, zarówno córka, jak i syn posługiwali się dotychczas adresem, który jest aktualnie – "dzięki uprzejmości właściciela mieszkania" – adresem korespondencyjnym Skarżącej. Poza tym nie jest jasne w jaki sposób studiująca – jak podała Skarżąca w formularzu PPF – córka jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym bratem. Zastanawiające jest też to, że mimo tak tragicznej – jak twierdzi Skarżąca – sytuacji rodzinnej i materialnej nie korzysta ona z żadnych form pomocy społecznej. Tym bardziej, że do tej pory to właśnie "środki pochodzące z pomocy państwa" były źródłem jej utrzymania. To wszystko sprawia, że informacje przedstawione przez Skarżącą są niewystarczające do wydania korzystnego dlań rozstrzygnięcia, gdyż nie przedstawiają całościowego obrazu jej sytuacji finansowej. W rezultacie Skarżąca nie wykazała, że z uwagi na tę właśnie sytuację wymaga wsparcia finansowego ze strony Skarbu Państwa w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Z tych względów uznać należało, że wniosek Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.