III SA/Wa 900/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący A. D. , wniósł do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jest osobą bezrobotną od około 10 lat i nie posiada prawa do emerytury lub renty. Skarżący wskazał, że utrzymuje się z prac dorywczych, sezonowych oraz pomocy przyjaciół i znajomych. Skarżący oświadczył, że jest osobą schorowaną po [...]. Wskazał, że w 2012 i 2013 r. nie osiągał dochodu. Skarżący oświadczył, że nie posiada mieszkania czy domu i jest zagrożony bezdomnością. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, oraz że nie posiada żadnego majątku. Skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego stan majątkowy i przesłał zaświadczenie o nieskładaniu zeznań podatkowych za 2012 i 2013 r. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada kosztów utrzymania wynikających z tytułu czynszu lub energii elektrycznej, nie posiada także zaległości czynszowo – kredytowych. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z pracy dorywczej. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia 22 września 2014 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z wezwaniem Sądu - przedstawił swoją sytuację materialną tj. jest trwale bezrobotny, schorowany, nie posiada majątku, ani kont bankowych. W udokumentowania ww. przedstawił na wezwanie Sądu zaświadczenie o nieskładaniu zeznań podatkowych za rok 2012 i za rok 2013r. W ocenie Skarżącego powyższe zaświadczenie potwierdza, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto nie posiada mieszkania, którego byłbym właścicielem ani też nie żadnego nie wynajmuje, w związku z czym Skarżący nie jest w stanie przedstawić kosztów utrzymania wynikających z tytułu czynszu lub energii elektrycznej, utrzymuje się z pracy dorywczej i pomocy znajomych. Skarżący zaznaczył, iż podatkowy wszczął wobec niego postępowanie egzekucyjne, które okazało się nieskuteczne z uwagi na brak majątku. Skarżący w październiku br. został zobowiązany do osobistego stawiennictwa w Sądzie Rejonowy dla W. celem złożenia przyrzeczenia o stanie majątkowym, co potwierdza, że egzekucja z jego majątku była nieskuteczna. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że nie wykazał wszystkich wymaganych dokumentów. W ocenie Skarżącego potwierdzeniem braku dochodów jest zaświadczenie o nieskładaniu zeznań podatkowych za rok 2012 i rok 2013r. Skarżący podkreślił, iż miesięczne koszty utrzymania tj. wydatki na jedzenie i środki czystości wynoszą 700 zł. Kondycja finansowa Skarżącego nie pozwala na ponoszenie kosztów postępowania sądowego w tym wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z unormowań prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których jest zobowiązana na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu ( por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki Sąd uznał, że zasługuje on na uwzględnienie. Z nadesłanych materiałów wynika, że źródłem utrzymania Skarżącego jest zasiłek stały wynoszący 529 zł. Środki te nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Sam tylko czynsz za mieszkanie wynosi 398 zł (z jego płatnością Skarżący zresztą zalega). Do tego dochodzą jeszcze opłaty za energię elektryczną (113 zł), telefon (61 zł), gaz (24 zł). Jak oświadczył sam Skarżący różnicę powstałą między uzyskiwanym dochodem a ponoszonymi wydatkami pokrywa najbliższa rodzina (matka i brat). Pomoc ta przybiera formę zakupu żywności, leków, środków higieny oraz dopłat do rachunków. Ponadto Skarżący posiada na rachunku maklerskim papiery wartościowe, których wartość wycenił na ponad 8.400 zł. Z wyjaśnień Skarżącego wynika, iż środki zgromadzone na powyższym rachunku pochodzą z pożyczki udzielonej Skarżącemu przez jego brata. Brat Skarżącego posiada pełnomocnictwo do rachunku maklerskiego, z którego dokonuje wypłat środków celem zakupu dla Skarżącego żywności, lekarstw, opłat rachunków, środków czystości. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego środki zgromadzone na powyższym rachunku są przeznaczone na określony cel wskazany przez brata Skarżącego (zakup i sprzedaż akcji). Sąd zauważa, iż pożyczka ta, może być cofnięta w każdej chwili w związku z tym może okazać się, iż Skarżący nie będzie posiadać żadnych środków. Zdaniem Sądu z powyższego wynika zatem, że obecne dochody Skarżącego nie są wystarczające, aby mógł on we własnym zakresie pokryć ciążące na nim obecnie koszty sądowe, do których zalicza się wpis od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Tym samym zasadne jest zwolnienie od kosztów sądowych. Wygospodarowanie takiej kwoty nie pozostałoby bowiem bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego. Biorąc pod uwagę opisaną przez wnioskodawcę sytuację majątkową oraz porównując ją z obciążeniem wynikającym z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą także przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie obejmującym wynagrodzenie adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.