III SA/Wa 908/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2005 r. sprawy ze skargi "P." S.A. w O. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości we wpłatach na PFRON oddala skargę Zaskarżoną decyzją wydaną, na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.) i art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.) -zwanej dalej "ord. pod.", Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] - zwanego dalej "Prezesem Zarządu PFRON". Wyżej wymienioną decyzją Prezes Zarządu PFRON odmówił Spółce umorzenia należnych wpłat na PFRON za okres od listopada 2000 r. do listopada 2001 r., w kwocie 25.816,12 zł oraz odsetek w kwocie 6.554,81 zł. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należnych wpłat wraz z odsetkami za zwłokę ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Minister Polityki Społecznej rozpoznając odwołanie, opisał w zaskarżonej decyzji podstawy prawne obowiązku dokonywani wpłat na PFRON oraz wskazał, iż podstawę prawną wydania decyzji odmawiającej umorzenia stanowił art. 67 § 1 ord. pod. Organ odwoławczy podniósł, iż w świetle powołanego wyżej przepisu istnieje możliwość umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami, jednakże wyłącznie w sytuacjach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, z tym, że o istnieniu ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, nie może decydować przekonanie tegoż podatnika lecz powinny decydować obiektywne kryteria oceny i hierarchii wartości. Ponadto Minister Polityki Społecznej wskazał, iż powołany wyżej przepis art. 67 § 1 ord. pod., sformułowany został na zasadzie uznania administracyjnego, gdyż kwestię oceny zaistniałych okoliczności oraz ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ustawodawca pozostawił organowi rozpatrującemu sprawę w danej instancji. Minister Polityki Społecznej wskazał, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną i dlatego okoliczności uzasadniające umorzenie muszą posiadać tę samą cechę. Za umorzeniem zaległości podatkowych przemawiać będą tylko te przypadki, które nie są zależne od sposobu postępowania zobowiązanego, bądź są spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu. Mając na uwadze powyższe kryteria umarzania zaległości oraz materiał zgromadzony w sprawie, organ odwoławczy uznał, że trudności finansowe nie stanowią nadzwyczajnych okoliczności, a zatem brak było możliwości umorzenia stronie zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę od tych należności. Odmawiając umorzenia zaległości Minister Polityki Społecznej wskazał zarazem, że istnieje możliwość złożenia przez podatnika wniosku do organu pierwszej instancji o rozłożenie na raty zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę. Z takim rozstrzygnięciem Spółka się nie zgodziła i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 67 § 1 i art. 122 ord. pod. przez nie rozważenie ważnego interesu podatnika, a także interesu publicznego. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż organ odwoławczy nie odniósł się do argumentacji przedstawionej przez wnioskodawcę w szczególności do głębszego rozważenia przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji Spółki w powiązaniu z sytuacją społeczno-gospodarczą powiatu włodawskiego, na terenie którego wnioskodawca jest przedsiębiorcą, którego kondycja gospodarcza ma bezpośrednie przełożenie na sytuację społeczności powiatu w., na rozwój gospodarczy tego powiatu. W ocenie skarżącej sytuacja ta jest sytuacją nadzwyczajną i upoważnia do zastosowania instytucji umorzenia. Skarżąca podnosi, że umorzenie należności poprawi możliwości finansowe wnioskodawcy, pozwoli zaoszczędzone środki przeznaczyć na zwiększenie produkcji a tym samym doprowadzi do możliwości zwiększenia zatrudnienia, co korzystnie wpłynie na zmniejszenie bezrobocia na terenie powiatu włodawskiego. W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia tego kryterium stwierdzić należy, że wydana została bez naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty podniesione w skardze nakazują uczynić przedmiotem rozstrzygnięcia kwestę istnienia przesłanek będących warunkiem sine qua non umorzenia zaległości z tytułu wpłat ne PFRON. Podstawą prawną umorzenia zaległości z tytułu wpłat na PFRON jest art. 67 § 1 ord. pod. który stosuje się do umarzania wpłat na PFRON na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z powołanym wyżej art. 67 § 1Ord. pod. organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Zatem umorzenie zależy od wystąpienia ważnego interesu społecznego lub interesu publicznego. Zaznaczyć należy w tym miejscu, iż użyte przez normodawcę pojęcia nieostre, niedookreślone, takie jak "ważny interes podatnika", "interes publiczny", nie mogą być interpretowane w sposób subiektywny, a więc nie może o tym decydować przekonanie podatnika. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria zobiektywizowane, które są zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast "interes publiczny" należy rozumieć jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Strona skarżąca - P. S.A. składając wniosek o umorzenie należnych wpłat na PFRON wskazała jako uzasadnienie wniosków trudną sytuację finansową i płatniczą w rozpoczętym procesie restrukturyzacji. Wskazano, iż ważny interes polega na utrzymaniu miejsc pracy dla bezrobotnej W. i okolic w tym osób niepełnosprawnych zajmujących się ochroną mienia. Ponadto w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji Spółka podnosiła, że w okresie powstania zaległości Spółka dostosowywała się do nowej sytuacji powstałej na rynku garbarskim, co powodowało konieczność zapłaty odpraw zwalnianym pracownikom. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu , zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji, bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, uznał, że przedstawione we wniosku okoliczności uzasadniające "ważny interes podatnika", nie stanowią wystarczającej podstawy do udzielenia wnioskowanej ulgi. Tym bardziej, jak wynika z informacji Spółki z dnia [...] października 2001 r. że z różnego rodzaju ulgi w należnościach podatkowych ( odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty) były już wcześniej wielokrotnie udzielane skarżącej Spółce. Podstawową zasadą uiszczania wpłat na PFRON jest powszechność i równość ponoszenia wpłat na PFRON, jeżeli wystąpi w danym podmiocie obowiązek zapłaty takiej należności. Przepis art. 67 § 1 Ord. pod., jest przepisem o charakterze wyjątkowym, dlatego też umorzenie należności stosuje się w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych wypadkach; ocena szczególności tych wypadków należy do kompetencji organów administracyjnych w tej sprawie do Prezesa Zarządu PFRON oraz Ministra Polityki Społecznej jako organu odwoławczego. Należy przy tym zauważyć, iż tego rodzaju ulgi mogą mieć jedynie charakter incydentalny, a nie powtarzalny, służący poprawie kondycji finansowej przedsiębiorstwa. W szczególności zauważyć należy, że skarżąca Spółka znajduje się w trudnej sytuacji od kilku lat, nie jest to więc okoliczność nowa czy nadzwyczajna spowodowana przyczynami niezależnymi od strony skarżącej. W ocenie Sądu, sama trudna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa nie uzasadnia jeszcze udzielenia żądanej ulgi. Celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku i zrozumiałe jest, że skarżąca Spółka podejmuje działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji finansowej. Jednak nie oznacza to, że organy PFRON obowiązane są uwzględnić wniosek podatnika o udzielenie ulgi. Prowadzenie działalności gospodarczej jest zawsze w nierozerwalny sposób związane z ryzykiem; spoczywa ono na zobowiązanym i nie może być przerzucane na budżet Państwa. Pogląd powyższy potwierdza również orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika również, iż stan gospodarczy kraju czyni, że wiele podmiotów gospodarczych boryka się z wieloma trudnościami, czasami nieusuwalnymi, które mogą nawet doprowadzić do zaniechania działalności gospodarczej. W takiej sytuacji nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej stwierdzenie, że podatnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej."- vide wyrok NSA z 1999.10.27 sygn. akt SA/Gd 1838/97. Należy podkreślić, że kwestia, czy organy powinny danemu podatnikowi udzielić pomocy w utrzymaniu dotychczasowej produkcji, a tym samym w ochronie przed zlikwidowaniem określonej działalności gospodarczej pociągającym za sobą zwiększenie bezrobocia, może być oceniana tylko z punktu widzenia celowości, zaś zakres sądowej kontroli administracji ogranicza się do kontroli pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Ocena, czy celowe jest chronienie danego podatnika przed likwidacją prowadzonej przez niego działalności, może być dokonywana tylko w ramach realizowanej polityki fiskalnej Państwa, a nie sądowej kontroli decyzji administracyjnych. Analiza akt postępowania administracyjnego doprowadza do wniosku, iż w niniejszej sprawie organy administracyjne nie naruszyły przepisu art. 67 § 1 Ord. pod. Wbrew zarzutom strony skarżącej organy podatkowe dokonały analizy aktualnej sytuacji Spółki oraz przedstawionych przez nią argumentów. Dowodem tego jest chociażby wskazanie, iż sytuacja przedstawiona przez Spółkę kwalifikuje się do ubiegania się o rozłożenie na raty zaległości. Podnieść należy, iż organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji w jakiej znajduje się strona, lecz - jak już wyżej zaznaczono - nie obligowała ona organów administracyjnych do uwzględnienia wniosku podatnika. Dodatkowo Sąd zauważa, że nie bez znaczenia jest fakt, że wpłaty na PFRON mają szczególny charakter tzn. przeznaczane są na rzecz osób niepełnosprawnych w celu stworzenia im warunków uczestniczenia w życiu społecznym, co oznacza możliwość pełnienia ról społecznych oraz pokonywania barier, w szczególności psychologicznych, architektonicznych, urbanistycznych, transportowych i w komunikowaniu się, co wynika wprost z art. 7 do art. 10f ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zatem brak wpłat powoduje, iż cel ten nie może zostać w pełni osiągnięty. W związku z powyższym, również z tego względu, zasadna była odmowa umorzenia zaległości ze względu na brak interesu publicznego. Sąd nie podziela również zarzutu skarżącego, co do naruszenia art. 122 ord. pod. poprzez nie rozważenie ważnego interesu skarżącego i ważnego interesu publicznego. Wskazany przepis stanowi o obowiązku organu podęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Nie bez znaczenia w sprawie jest, że postępowanie w sprawie o umorzenie zaległości toczy się na skutek złożenia przez stronę wniosku, w którym strona uzasadnia zaistnienie przesłanek umorzenia. W niniejszej sprawie strona powołała się na trudną sytuację finansową oraz konieczność zwolnienia pracowników w przypadku zapłaty zaległości. Sąd zauważa w tym miejscu, że organy administracyjne nie kwestionowały faktu trudnej sytuacji finansowej ani trudnej sytuacji ekonomicznej powiatu włodawskiego. Organy stwierdziły, że te dwa fakty w kontekście rozpatrywanej sprawy nie stanowiły o wystąpieniu przesłanek do umorzenia. A zatem w sprawie nie chodziło o ustalenie stanu faktycznego, bowiem stan ten nie był kwestionowany. W sprawie chodziło o ocenę tego stanu faktycznego pod kątem istnienia przesłanek zawartych w art. 67 ord. pod. Należy zauważyć również, iż postępowanie w sprawie umorzenia zaległości nakłada na podatnika obowiązek wykazania przesłanek koniecznych do zastosowania instytucji umorzenia, ponieważ jest ono prowadzone na wniosek podatnika a nie z urzędu. Rolą organu administracyjnego jest zweryfikowanie stwierdzeń strony podanych we wniosku, jeżeli istnieją wątpliwości co do ich prawdziwości. Natomiast rolą podatnika ubiegającego się o umorzenie należności jest właściwe udokumentowanie wniosku oraz wskazanie przesłanek. Sąd stwierdza, również iż odmowa umorzenia zaległości podatkowych nie stwarza stanu res iudicata i na podstawie powołanych przepisów można żądać umorzenia zaległości podatkowej tak długo, jak długo zaległość ta istnieje. Powyższa teza znajduje uzasadnienie, jeżeli po wydaniu decyzji odmawiającej umorzenia wystąpią okoliczności uzasadniające złożenie ponownego wniosku. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzygnął jak w sentencji.