III SA/Wa 909/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Owsiak po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.V. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2018 r. w sprawie ze skargi S.V. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do sierpnia 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego S.V. (dalej: Skarżący, Strona, Podatnik) w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wnioskiem zawartym w formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał na następujące okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają zwolnienie go od kosztów sądowych w całości tj.: zakończenie w sierpniu 2017 r. działalności ubezpieczeniowej, ograniczenie działalności gastronomicznej do regulowania należności, utrzymywanie się z wynagrodzenia wynoszącego 2.100 zł brutto, dokonanie zajęć zabezpieczających na rachunkach i majątku Skarżącego, zły stan zdrowia, brak środków finansowych. Nadto Skarżący wyjaśnił, że wynagrodzenie pełnomocnika pokrywane jest z polisy ubezpieczeniowej. Do majątku zaliczył współwłasność domu (1/3) kupionego za kredyt, którego rata wynosi 2.400 zł. Kredyt ten spłacają wszyscy współwłaściciele w równej części. Dodatkowo Skarżący jest właścicielem "bezużytecznej" i "niesprzedawalnej" działki. Podał zestawienie wydatków wśród których wymienił ratę kredytu (2.400 zł), opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz (300 zł), żywność i utrzymanie (800 zł), paliwo (300 zł), czynsz dzierżawny (2.532 zł), ubezpieczenie (320 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych informacji na temat jego sytuacji finansowej i zdrowotnej Skarżący przesłał wyjaśnienia na temat swojego stanu zdrowia, a także przedstawił m. in. zeznania podatkowe, umowę o pracę, wydruk z CEIDG, dokumenty potwierdzające wydatki, wyciągi bankowe, harmonogram spłaty kredytów. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w uzasadnieniu wskazując, że lektura przesłanych przez Skarżącego dokumentów nie daje odpowiedzi na podstawowe pytanie, a mianowicie jakie jest źródło finansowania bieżących wydatków, których kwota wydatków nie koreluje z zadeklarowanym i udokumentowanym miesięcznym dochodem na poziomie 1.530 zł netto, a źródeł pokrycia powstałej różnicy Skarżący nie wskazał, co budzi wątpliwości referendarza sądowego w kontekście zupełności przedstawionych przez niego informacji na temat źródeł utrzymania i sprawia, że referendarz sądowy ma do dyspozycji niepełne dane na temat sytuacji majątkowej Skarżącego. W efekcie nie sposób stwierdzić czy jego oświadczenie o "wyjątkowo niekorzystnej sytuacji materialnej" znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Pismem z dnia 5 lipca 2018 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, w którym wskazał, że strona świadoma odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń wskazała wszystkie źródła finansowania, a domniemania zawarte w postanowieniu nie uzasadniają odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący wyjaśnił, że czynsz dzierżawny w kwocie 2.352,08 zł otrzymuje w gotówce, którą wpłacała na konto celem regulowania należności do Urzędu W. Ponadto wskazał, że zaskarżone postanowienie narusza zasadę prawa do sądu, bowiem aktualna sytuacja majątkowa podatnika uniemożliwia dokonanie wpłaty wpisu od skargi jednorazowo. Strona wskazała również, że załącza wyciągi z rachunków bankowych wskazanych w postanowieniu referendarza sądowego, jednak nie załączyła ich do wniesionego sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.), ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym wpisu sądowego od skargi. W świetle ustaleń referendarza sądowego, z których wynika, że wydatki Skarżącego przewyższają deklarowane dochody, wątpliwości co do rzetelności przedstawienia stanu majątkowego przez Skarżącego są uzasadnione. Należy zauważyć, że Skarżący nie zastosował się do wezwania referendarza sądowego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, przedstawiając jedynie wybiórcze informacje. W szczególności nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających jego zły stan zdrowia ograniczając się jedynie do wskazania swoich dolegliwości oraz oświadczenie, że stosuje samodzielnie naturalne metody leczenia. Ponadto nie dołączył kopii wyciągów rachunków bankowych ani w wykonaniu zarządzenia referendarza, ani też w sprzeciwie od postanowienia, choć powołuje się na ich załączenie w treści pisma. Skarżący nie wskazał konkretnie, z jakich źródeł i w jakiej wysokości on pokrywa nadwyżkę kosztów utrzymania, udzielając jedynie informacji, że oszczędza małe sumy oraz zmuszony jest pożyczać od znajomych małe kwoty na niektóre wydatki. W tej sytuacji Sąd nie ma możliwości zweryfikowania twierdzeń Skarżącego o złej sytuacji finansowej, gdyż w aktach sprawy brak jest kompletnego materiału dowodowego potwierdzającego ten stan rzeczy. Należy również wskazać na fakt, że Skarżący mimo wezwania nie przedkłada żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów, rodzi również wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że Skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w sprzeciwie Sąd stwierdza, że to Strona jest zobowiązana przedstawić wszystkie dokumenty dotyczące jej sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej i Skarżący miał możliwość nadesłania wymaganych dokumentów przy sprzeciwie, a także do dnia wydania niniejszego postanowienia, w drodze uzupełnienia sprzeciwu, czego nie uczynił. Nie można również uznać, że zaskarżone postanowienie oparte jest na domniemaniach, które nie uzasadniają odmowy przyznania stronie prawa pomocy. Referendarz sądowy określił jasno przyczynę nieuwzględnienia wniosku - brak należytego wykazania sytuacji finansowej, co w przekonaniu Sądu, jest wystarczające i oparte na rzeczywistych danych, którymi dysponował referendarz. Sąd w pełni podziela rozważania referendarza sądowego, które w konkluzji prowadzą do wniosku, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie zainicjowanego postępowania sądowego. Reasumując wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy Skarżący nie uczynił. W konsekwencji powoduje to, że sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego nie może zostać uwzględniony. Sąd ponownie podkreśla, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Stąd też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem z przedstawionych dokumentów źródłowych wynika, że Skarżący nie zalicza się do tej kategorii osób, ponieważ posiada źródło stałego dochodu, a także majątek, na który składają się nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.