III SA/Wa 911/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie asesor WSA Jarosław Trelka, asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2006 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. A. C. w dniu 27 września 2005 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. wniosek "o umorzenie odsetek od zaległości i rozłożenie pozostałych zaległości na raty". Wniósł również o rozłożenie należności na raty, a w przypadku pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia odsetek zobowiązał się do "regularnego płacenia zaległości przez członków rodziny". We wniosku podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza doprowadziła go do bankructwa, jest od prawie pięciu lat na utrzymaniu rodziny, a z uwagi na wiek i stan zdrowia nie ma możliwości znalezienia pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z poźn. zm.), w dniu [...] listopada 2005 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres: 01.1998 r. - 12.1998 r. oraz ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 06.1999 r. - 12.2001 r. w łącznej kwocie 22.922,70 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., że pod rządami obowiązującego prawa umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych może nastąpić wraz z umorzeniem sumy głównej. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje możliwości samoistnego umorzenia odsetek za zwłokę (art. 24 ust. 4). Wobec niespełnienia przez wnioskodawcę żadnej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2 ustawy należało odmówić umorzenia należności z tytułu odsetek od powyżej określonych składek. Od powyższej decyzji A. C. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zakwestionował przesłanki, na podstawie których organ pierwszej instancji wydał decyzję. Podał, że został zajęty jego rachunek bankowy, na którym od lat nie ma żadnych obrotów oraz stwierdził, że we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne wykazał ważny interes przemawiający za umorzeniem należności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w dniu [...] stycznia 2006 r. wydał decyzje nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz przytoczył treść art. 138 § 1 Kpa. Decyzja organu odwoławczego stała się przedmiotem skargi złożonej przez A. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł, że zarówno organ pierwszej instancji jak i drugiej instancji w sposób niewystarczający uzasadniły swoje decyzje, a szczególności nie uwzględniły tragicznej sytuacji materialnej skarżącego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz obciążenie skarżącego kosztami postępowania według norm przepisanych, podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i stwierdził, że skarga jest bezzasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Sąd na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym i wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy oraz, czy jej uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. (ust. 2) Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3). Umorzenie odsetek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4) Powyżej przytoczony przepis wyraża zasadę, iż umorzenie składek powoduje automatycznie umorzenie odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty i należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kosztów egzekucyjnych oraz opłaty prolongacyjnej. Przepis ten nie uzależnia jednak wniosku o umorzenie: odsetek, opłaty dodatkowej, opłaty prolongacyjnej, kosztów egzekucyjnych od wcześniejszego lub jednoczesnego złożenia i rozpoznania wniosku o umorzenie składek. Wnioskodawca ma pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga. I nawet odmowa umorzenia składek nie przesądza o odmowie umorzenia pozostałych należności. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o umorzenie odsetek. Zaskarżoną decyzją organ odmówił skarżącemu umorzenia odsetek, jednakże z treści uzasadnia tej decyzji wynika, że organ odmawiając skarżącemu umorzenia odsetek uzasadnił to stwierdzeniem, że nie jest możliwe samoistne umorzenie odsetek bez umorzenia kwoty głównej. Zdaniem Sądu takie stwierdzenie organu nie znajduje potwierdzenia, wbrew temu co twierdzi organ, w obowiązujących przepisach prawa, a w szczególności w powyżej przytoczonym przepisie. Treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, iż należności z tytułu składek (w tym odsetek) mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a więc dyspozycja tego przepisu odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy dłużnik nie ma żadnego majątku, z którego zobowiązanie mogłoby być zaspokojone i dodatkowo zaistniały przesłanki z ust. 3 art. 28 ustawy. Ponadto organ prowadząc postępowanie powinien zbadać, czy nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z powyższego wynika, że organ prowadząc postępowanie zawężone treścią wniosku zobowiązany jest do badania wszystkich okoliczności wynikających z przepisów, które mają zastosowanie w sprawie. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego oczywistym jest, że organ prowadząc postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją z obowiązku tego się nie wywiązał. Ponadto treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu stanowi naruszenie art. 8 Kpa, tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Treść przedmiotowego uzasadnienia na pewno nie stanowi realizacji tej zasady procesowej, gdyż de facto dezinformuje wnioskodawcę o możliwościach dochodzenia swoich praw. Reasumując należy stwierdzić, że organ w niniejszej sprawie naruszył przepisy prawa procesowego jak również materialnego, które zostały przez Sąd wskazane w uzasadnieniu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji