III SA/Wa 918/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęć egzekucyjnych oddala skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 27 sierpnia 2013r., nr [...] obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za 06/2013r. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. – dalej: "Spółka" lub "Skarżąca". Działając na podstawie w/w tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 29 sierpnia 2013r. o numerach od [...] do [...] podjął próbę zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w czterech bankach: [...] S.A., [...] S.A, [...] S.A. i [...] S.A. Spółka, odebrała powyższe zawiadomienia wraz z odpisem w/w tytułu wykonawczego w dniu 5 września 2013r. W odpowiedzi na powyższe zajęcia [...] S.A. pismem z dnia 10 września 2013r., poinformował, iż prowadzi rachunki na rzecz Spółki, lecz zostały one wcześniej zablokowane w związku z wpływem do banku postanowienia o blokadzie rachunku wystawionego przez Prokuraturę Okręgową w O., która obowiązuje do dnia 26 września 2013r. Natomiast [...] S.A., pismem z dnia 10 września 2013r. poinformował, iż konta zostały zablokowane, a zajęcie będzie realizowane w miarę wpływu środków na rachunek. W dniu 14 października 2013r. do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. wpłynął wniosek Spółki z dnia 10 października 2013r., o zwolnienie spod egzekucji środków znajdujących się na zajętym rachunku bankowym w [...] S.A. oraz w [...] S.A. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia [...] października 2013r., nr [...] nie wyraził zgody na zwolnienie spod zajęć egzekucyjnych środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych Spółki prowadzonych przez [...] S.A. oraz [...] S.A. na zapłatę: VAT za miesiąc 06/2013r. w kwocie 49.661 zł; VAT za miesiąc 07/2013r. w kwocie 4.301 zł; składek ZUS od 06/2013r. do 08/2013r. w kwocie łącznej 16.597,03 zł; podatku PIT-4 od 05/2013 do 08/2013 w kwocie 7.135 zł. W uzasadnieniu podkreślił, że Spółka nie przedstawiła żadnych argumentów przemawiających za zwolnieniem środków pieniężnych z zajętych rachunków. Analizując wniosek organ zauważył, iż Spółka od kilku miesięcy trwale nie reguluje zobowiązań względem Skarbu Państwa tj. składki ZUS od czerwca do sierpnia 2013r. i podatku PIT-4 od maja do sierpnia 2013r. W odniesieniu do wnioskowanego zwolnienia spod egzekucji kwoty 49.661 zł na zapłatę podatku VAT za 06/2013r. organ wskazał, iż jest ona objęta toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Na dzień wydania postanowienia, do zapłaty została należność główna w kwocie 1.561,40 zł oraz należne odsetki. Po uregulowaniu zaległości z rachunku bankowego, zajęty rachunek zostanie z mocy prawa zwolniony spod tego zajęcia. Pozostałe rachunki bankowe, po rozliczeniu kwot, są automatycznie zwalniane poprzez przesłanie do właściwych Banków zawiadomień o uchyleniu zajęcia. W odniesieniu do zwolnienia spod egzekucji kwoty 4.301 zł na zapłatę podatku VAT za lipiec 2013r. organ poinformował, iż po uregulowaniu pozostałej kwoty podatku VAT za czerwiec 2013r. Spółka sama będzie mogła dokonać płatności za wskazany okres, ponieważ rachunki bankowe nie będą już objęte postępowaniem egzekucyjnym. Odnosząc się zaś do zwolnienia spod zajęcia egzekucyjnego środków na płatności z tytułu składek ZUS w kwocie 16.597,03 zł oraz PIT-4 w kwocie 7.135 zł, organ poinformował, że zgodnie z art. 81 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012r. poz. 1015 z późn. zm.) – dalej: "u.p.e.a.", wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu (...). Zgodnie zaś z § 5 tego artykułu, przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. Organ wskazał, iż Spółka mogła w każdym okresie, bez względu na to czy konto było objęte zajęciami egzekucyjnymi, dokonać płatności na bieżące składki ZUS oraz należności PIT-4 bez zgody organu egzekucyjnego. Ponadto Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. zauważył, że z uwagi na dokonane zajęcia i posiadaną w związku z tym wiedzą na temat środków finansowych zgromadzonych na zajętych rachunkach, obecnie na żadnym z zajętych kont nie znajdują się kwoty, które mogłyby posłużyć do zaspokojenia zobowiązań. Mając zatem na uwadze uznaniowość art. 13 u.p.e.a. i brak przedstawienia ważnego interesu przez zobowiązaną Spółkę oraz konieczność zabezpieczenia należności dla Skarbu Państwa, organ odmówił zwolnienia spod zajęcia środków pieniężnych. Pismem z dnia 12 listopada 2013 r. Spółka złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym podtrzymała w całości zarzuty i argumentację przedstawioną przed organem I instancji i wniosła o uchylenie postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Na wstępie uzasadnienia wskazał, że przyjął do rozpatrzenia zażalenie na podstawie art. 13 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 21 listopada 2013r. w związku z art. 123 ust 1 ustawy z dnia 11.10.2013r. o wzajemnej pomocy w dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz.U. z 06.11.2013r. poz. 1289). Organ odwoławczy przytoczył treść art. 1a pkt 21 a także art. 13 § 1 u.p.e.a. i wskazał, że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać zgodę wierzyciela na zwolnienie i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Niespełnienie chociażby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość zastosowania instytucji prawnej uregulowanej w art. 13 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w W. dodał, że zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter fakultatywny, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "może". Oznacza to, że organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku. Nawet łączne spełnienie wyżej wymienionych przesłanek nie oznacza, że organ egzekucyjny jest zobowiązany zwolnić określony składnik majątkowy spod egzekucji. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy wskazał, że Spółka we wniosku o zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych, nie wskazała żadnych okoliczności, które mogłyby być rozpoznane przez organ egzekucyjny w aspekcie "ważnego interesu zobowiązanego", o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Organ podatkowy podkreślił, że to na wnioskodawcy spoczywał ciężar wykazania, że po jego stronie wystąpił "ważny interes" w zwolnieniu z egzekucji określonych składników majątkowych poprzez podanie konkretnych okoliczności, które czyniłyby uzasadnionym i wiarygodnym złożony wniosek. Ponadto dodał, że zgłaszając wniosek o zwolnienie spod egzekucji zobowiązany musi wskazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem spod egzekucji określonych składników majątkowych ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. We wniosku o zwolnienie spod egzekucji Spółka nie wskazała takich składników. Wobec powyższego w opinii Dyrektora Izby Skarbowej w W., organ egzekucyjny zasadnie odmówił zwolnienia spod egzekucji wskazanych składników majątkowych. Zobowiązana Spółka nie wykazała bowiem swojego "ważnego interesu". Skarżąca nie wskazała argumentów przemawiających za zwolnieniem składników majątkowych spod egzekucji. Nie wskazała też żadnego innego majątku, do którego można by skierować egzekucję, pozwalającego na ewentualne zabezpieczenie należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. W konsekwencji organy egzekucyjne nie mogą zastosować zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych Spółki w [...] S.A. i [...] S.A. Pismem z dnia 20 lutego 2014 r. Spółka wniosła skargę na powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a. polegające na błędnym zastosowaniu tego przepisu; art. 162a § 2 u.p.e.a. w związku z art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r, poz. 267 t.j.) polegające na niezastosowaniu przepisu, mimo iż wniosek z dnia 10 października 2013r. Skarżąca sformułowała w postępowaniu zabezpieczającym, a nie egzekucyjnym. W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, iż organ prowadzi postępowanie zabezpieczające, a nie egzekucyjne. Podniosła, że wniosek z dnia 10 października 2013r. jest wnioskiem sporządzonym na podstawie art. 162 a § 2 u.p.e.a. Nie jest to wniosek sformułowany na podstawie art. 13 § 1 tej ustawy. Zdaniem Skarżącej, z postanowienia nie wynika, że organ zastosował przepis odpowiedni. Strona podkreśliła, że jakkolwiek nazewnictwo użyte w ww. wniosku nie jest precyzyjne, to z jego treści wynika w jakim celu został sformułowany, bowiem do wniosku dołączono dokumenty potwierdzające konieczność poniesienia wydatków z tytułu VAT, ZUS, PIT-4. Spółka podniosła, iż przedstawiła dokumenty, o których mowa w art. 162 a § 2 u.p.e.a., a więc spełniła jedno z kryteriów wskazanych w tym przepisie. Skarżąca również wyraźnie wskazała, że poniesienie wydatków jest konieczne. W opinii Skarżącej, biorąc pod uwagę, że zostało wszczęte postępowanie zabezpieczające, a nie egzekucyjne, mając na względzie treść złożonego wniosku, nie ulega wątpliwości, że był to wniosek o zgodę na wypłatę środków koniecznych na pokrycie wskazanych w nim należności. Zdaniem Spółki organ odwoławczy zastosował wadliwą podstawę prawną. Niezależnie od powyższego, Strona wskazała, iż niedopuszczalna jest sytuacja tego rodzaju, że przepis prawa nakazuje określone działanie (w sprawie zapłaty zobowiązań z tytułu VAT, PIT, ZUS), a jednocześnie inny przepis prawa jest interpretowany w ten sposób, że nakazane działanie nie może być zrealizowane. Sytuacja ta jest nie do pogodzenia z zasadą zaufania, a w szerszym kontekście stanowi naruszenie demokratycznego państwa prawnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) - dalej: "P.p.s.a.", stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) P.p.s.a.). W świetle akt sprawy wyżej określone przesłanki nie zachodzą. Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] października 2013 r. o odmowie zwolnienia spod zajęć egzekucyjnych środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych Spółki prowadzonych przez [...] S.A. oraz [...] S.A. Organy administracyjne wydając postanowienia w obu instancjach w sposób należyty rozpatrzyły przesłanki wymagane przepisem prawa – art. 13 § 1 u.p.e.a. - przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych oraz dały temu wyraz w uzasadnieniach swych postanowień, wyjaśniając przy tym stan faktyczny sprawy i biorąc pod uwagę argumenty prezentowane przez Skarżącą zarówno we wniosku, który wszczął postępowanie, jak też w środku odwoławczym wniesionym po wydaniu postanowienia pierwszoinstancyjnego. Podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie postanowień, podlegających kontroli Sądu administracyjnego, stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Z ww. przepisu wynika, że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek: a) zobowiązany musi złożyć wniosek, b) zobowiązany musi uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela c) za zwolnieniem spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego musi przemawiać jego ważny interes. Z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika zatem, że przepis ten ma na celu zarówno ochronę interesów zobowiązanego, jak również i wierzyciela. Z przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika ponadto, że organ egzekucyjny rozpatrując wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego, działa w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się, m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku, organ egzekucyjny ma więc prawo odmówić ww. zwolnienia. Należy też zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. występuje zatem w podwójnej roli. W takiej sytuacji zajęcie stanowiska wobec wniosku zobowiązanego następuje w rozstrzygnięciu wydawanym przez organ egzekucyjny na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tym przedmiocie. W doktrynie podkreśla się, że należy szczególnie traktować wymóg zgody wierzyciela na zwolnienie spod egzekucji. Organ egzekucyjnym, będący jednocześnie wierzycielem, powinien zatem przy wyrażaniu zgody na zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego również wziąć pod uwagę przesłankę ważnego interesu zobowiązanego oraz dać temu wyraz w treści postanowienia wydawanego, na podstawie przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a. Sąd wskazuje, że podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2009r. sygn. akt II FSK 789/08, że w sytuacji, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, postanowienie wierzyciela, przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a., jest bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu zarówno organ administracyjny pierwszej instancji, jak też drugiej instancji w sposób należyty, z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy oraz obowiązujących i wiążących się z rozpatrywanym zagadnieniem prawnym, uwzględniły przesłankę ważnego interesu Skarżącej odmawiając zwolnienia spod zajęć egzekucyjnych środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych. Prawidłowe było również odwołanie się przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. do poglądów prezentowanych w judykaturze i piśmiennictwie, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 1 września 2011r., sygn. akt II FSK 489/10). O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005. str. 158). Dyrektor Izby Skarbowej w W. w sposób logiczny i spójny wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skoro Spółka od kilku miesięcy trwale nie reguluje zobowiązań względem Skarbu Państwa tj. składki ZUS od czerwca do sierpnia 2013 r. oraz podatek PIT -4 od maja do sierpnia 2013 r., nie przedstawiła żadnych argumentów przemawiających za zwolnieniem środków pieniężnych z zajętych rachunków, a ponadto nie wskazała żadnego innego majątku, do którego można by skierować egzekucję, pozwalającego na ewentualne zabezpieczenie należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, to nie może uznać, że po jej stronie zachodzi przesłanka ważnego interesu przemawiająca za zwolnieniem środków pieniężnych spod zajęć egzekucyjnych. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. służy - jak podkreśla się w doktrynie - poszanowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji (por. Z. Leoński Administracyjne postępowanie egzekucyjne. Problemy węzłowe, Poznań 2003r., s. 80). Sąd stwierdza również, że w orzecznictwie dotyczącym przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a., które należy w pełni podzielić, podkreśla się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010r. sygn. akt I SA/Bd 442/10). Sąd, mając na względzie powyższe rozważania, stwierdza, że skoro w toku postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącej o zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych Skarżąca nie przedstawiła żadnej argumentacji przemawiającej za zwolnieniem składników majątkowych spod egzekucji ani nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji z innych składników majątkowych a z drugiej strony wiadomym było, że Spółka od kilku miesięcy nie reguluje zobowiązań względem Skarbu Państwa, natomiast na zajętych rachunkach brak było kwot, które mogłyby posłużyć do zaspokojenia zobowiązań, przyjąć należało, że prawidłowe było uznanie, że w odniesieniu do Skarżącej nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, przemawiająca za zwolnieniem spod egzekucji zajętych rachunków bankowych w [...] S.A. oraz [...], a zaszła przesłanka ważnego interesu wierzyciela, na którym stosownie do dyspozycji art. 6 § 1 u.p.e.a., spoczywa prawny obowiązek prowadzenia egzekucji. Zasadne było więc uznanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. w zaskarżonym postanowieniu, że organ pierwszej instancji nie naruszył przepisów obowiązującego prawa, uznając, że nie zaszły przesłanki do zastosowanie instytucji przewidzianej w treści art. 13 § 1 u.p.e.a. Skarżąca nie wykazała bowiem swego ważnego interesu, a wierzyciel, będący jednoczenie organem egzekucyjnym uznał, że nie można doprowadzić - na skutek zastosowania instytucji zwolnienia spod egzekucji, o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. - do bezskuteczności egzekucji. Bez znaczenia również dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia, w świetle przytoczonej powyżej argumentacji pozostaje zarzut skargi, że organ pierwszej instancji prowadził postępowanie zabezpieczające a nie egzekucyjne. Sąd w pełni podziela argumentację Dyrektora Izby Skarbowej w W. w tym zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.