III SA/Wa 922/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski (sprawozdawca), sędzia WSA Włodzimierz Gurba, Protokolant referent stażysta Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od czerwca do listopada 2011 r. oraz za luty i marzec 2012 r. oddala skargę Decyzją z [...] maja 2016 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes Zarządu, organ pierwszej instancji) orzekł wobec J.G. (dalej: Strona, Skarżący) o solidarnej odpowiedzialności za zaległości spółki J. Sp. z o.o. (dalej: Spółka) z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON) za okres od czerwca 2011 r. do listopada 2011 r. oraz za miesiące luty i marzec 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. Prezes Zarządu wskazał, że Spółka była zobowiązana do składania deklaracji i dokonywania wpłat na PFRON. Zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., nr 127, poz. 721 ze zm., dalej "Urzon"), pracodawcy są zobowiązani do dokonania wpłat w terminie do 20 dnia następnego miesiąca po którym zaistniał obowiązek wpłaty. Odsetki naliczane są od dnia następnego po nim. Spółka w dniu 2/10/2012 złożyła deklaracje DEK-I-0: - za okres 06/2011 na kwotę 36.139,00 zł, lecz nie dokonała wpłaty, - za okres 07/2011 na kwotę 36.342,00 zł, lecz nie dokonała wpłaty, - za okres 08/2011 na kwotę 33.017,00 zł, lecz nie dokonała wpłaty, - za okres 09/2011 na kwotę 30.939,00 zł, lecz nie dokonała wpłaty, - za okres 10/2011 na kwotę 26.678,00 zł, lecz nie dokonała wpłaty, - za okres 11/2011 na kwotę 18.681,00 zł, lecz nie dokonała wpłaty, - za okres 02/2012 na kwotę 5.431,00 zł, lecz nie dokonała wpłaty, - za okres 03/2012 na kwotę 11.108,00 zł, lecz nie dokonała wpłaty. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że Skarżący pełnił obowiązki członka zarządu w okresach, w których powstały zaległości za okresy objęte decyzją i nie złożył we właściwym czasie wniosku o upadłość Spółki. Nie wskazał także składników majątkowych, z których możliwe byłoby zaspokojenie powstałych wierzytelności. Ponadto egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna, co stwierdził Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. postanowieniem z 2 października 2014 r. umarzając postępowanie egzekucyjne wobec Spółki. Z tych przyczyn Prezes Zarządu uznał, że zastosowanie znajdzie art. 116 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej "Op"), przy jednoczesnym braku wykazania przez Stronę przesłanek egzoneracyjnych, wymienionych w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy. Powyższą decyzję utrzymał w mocy zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2016 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister, organ odwoławczy). Jak wskazał Minister, z materiałów sprawy m.in. umowy spółki z 7 lipca 2008 r. wynika, że Skarżący w okresie od 07/07/2008 do 20/10/2011 pełnił funkcję członka zarządu w Spółce, natomiast w okresie od 20/10/2011 do 16/05/2012 pełnił funkcję prezesa zarządu, i w tym zakresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 Op. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na Spółkę okazało się bezskuteczne. Pod adresem siedziby Spółki ujawnionej w KRS podmiot nie jest znany, a jego prawo do lokalu miało wynikać z umowy podnajmu, która została rozwiązana z dniem 16/12/2013. Rachunki bankowe Spółki zostały zamknięte, lub też nie wykazywały obrotów. Nie ustalono również żadnych składników majątku J., informacja o braku środków transportu i nieruchomości została potwierdzona przez właściwe organy administracji publicznej. Spółka posiada natomiast szereg wymagalnych zobowiązań wobec różnych wierzycieli, które nie są regulowane. Na podstawie wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. prowadzone jest postępowanie w sprawie ogłoszenia upadłości Spółki. W oparciu o powyższe okoliczności Minister uznał, że egzekucja w stosunku do majątku Spółki okazała się bezskuteczna. Organ odwoławczy w zakresie wystąpienia przesłanek uwalniających członka zarządu spółki kapitałowej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe, wskazał, że pierwszym niezapłaconym zobowiązaniem Spółki była zaległość z tytułu wpłat na PFRON za czerwiec 2011 r., której termin płatności przypadał na 20 lipca 2011 r., w związku z tym wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być zgłoszony do 3 sierpnia 2011 r. Pomimo tych okoliczności wniosek w tym przedmiocie nie został złożony. Organ odwoławczy uznał, że wówczas Spółka zaprzestała regulowania zobowiązań publicznoprawnych co skutkowało uznaniem ją za niewypłacalną w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1361 ze zm., dalej "Pun"). Ponadto Skarżący nie wskazał mienia, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Odnosząc się do podnoszonych przez pełnomocnika Strony argumentów, że z powodu nasilającej się choroby [...], spotęgowanej przeprowadzonym w październiku 2012 r. po 30 latach małżeństwa rozwodem, Skarżący nie był w stanie podejmować prawidłowych decyzji w zakresie prowadzenia spraw Spółki, Minister zauważył, że jak wynika z dokumentacji medycznej, Skarżący leczy się [...] od 2005 r., natomiast na stanowisko członka zarządu został powołany 7 lipca 2008 r., zaś na stanowisko prezesa zarządu 20 października 2011r. i pełnił tę funkcję do 16 maja 2012 r. Zatem zarówno rozwód, jak i zwolnienie lekarskie od 18 grudnia 2012 r. do 24 stycznia 2013 r. miały miejsce po zakończeniu pełnienia funkcji prezesa zarządu, zatem Skarżący miał możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we wcześniejszym okresie. Zdaniem Ministra niezasadny jest ponadto zarzut Skarżącego dotyczący nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania Strony oraz powołania biegłego lekarza [...]. Organ pierwszej instancji przeprowadził inne przedstawione przez Stronę dowody w tym zakresie tj. zaświadczenie lekarskie oraz dokumentację medyczną. Dowody te potwierdziły zaburzenia [...] na które cierpi Skarżący, dolegliwości te nie miały jednak wpływu na uwolnienie jego winy w zakresie określonym w art. 116 Op. Na powyższą decyzję Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, wstrzymanie jej wykonania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 ust. 1 pkt b Op poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że niezłożenie wniosku o upadłość J. sp. z o.o. z siedzibą w S. nastąpiło z winy Skarżącego; 2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to przepisu art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 84 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania N.G. oraz opinii biegłego [...]; 3) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że Skarżący był zdolny do wykonywania swoich obowiązków w trakcie trwania jego choroby. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 49 ust. 1 Urzon, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.), a nie jak wskazuje profesjonalny pełnomocnik Skarżącego - Kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowi decyzja wydana na podstawie art. 116 Op, orzekająca wobec członka zarządu spółki kapitałowej solidarną odpowiedzialność za zaległości podatkowe. Wydanie orzeczenia w powyższym przedmiocie obwarowane jest określonymi warunkami, które zdaniem Sądu zostały spełnione. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności za zaległości podatkowe sp. z o.o. nie może być wszczęte przed upływem terminu płatności ustalonego zobowiązania (art. 108 § 2 pkt 1 Op), zaś zgodnie z § 3 tego przepisu w razie wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie deklaracji, na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przed orzeczeniem o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wymaga się uprzedniego wydania decyzji, o której mowa w art. 108 § 2 pkt 2 Op. Pierwszym niezapłaconym zobowiązaniem Spółki była kwota wykazana w deklaracji DEK-I-0 za czerwiec 2011r., której termin płatności przypadał na 20 lipca 2011 r., z kolei postępowanie w sprawie odpowiedzialności Skarżącego wszczęto postanowieniem z 16 lipca 2015 r., doręczonym Stronie 27 lipca 2015 r. Ponadto decyzje, zarówno organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego, zostały doręczone Skarżącemu w roku 2016, a zatem przed upływem terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej, określonego w art. 118 § 1 Op. Nie budzi w związku z tym wątpliwości, że w chwili wydania decyzji Prezes Zarządu mógł orzekać w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej Strony. Orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wymaga ponadto wykazania, że ów członek pełnił swoje obowiązki w czasie, gdy upływał termin płatności zobowiązań podatkowych, co doprowadziło do powstania zaległości, za które dana osoba miałaby odpowiadać. W przypadku zobowiązań Spółki, których terminy płatności przypadały odpowiednio 20 dnia: lipca, sierpnia, września, października, listopada, grudnia 2011 r., marca, kwietnia 2012 r., powstanie zaległości nastąpiło w czasie, gdy Skarżący pełnił funkcję członka zarządu, w tym prezesa zarządu J. Sp. z o.o. (odpowiednio okresy 07.07.2008 r. – 20.10.2011 r. oraz 20.10.2011 r. – 16.05.2012 r.). W odniesieniu do osoby Skarżącego wystąpiła zatem przesłanka orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu, o której mowa w art. 116 § 2 Op. W toku postępowania organy obu instancji wykazały również bezskuteczność egzekucji wobec majątku Spółki (art. 116 § 1 Op). Ustalono, że Spółka nie posiada żadnych składników majątkowych, nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem siedziby wskazanej w KRS, rachunki bankowe Spółki zostały zamknięte lub też nie wykazywały obrotów. Oprócz wpłat na PFRON, J. Sp. z o.o. posiada szereg wymagalnych zobowiązań wobec innych wierzycieli, które nie są regulowane. W konsekwencji Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec bezskuteczności egzekucji z majątku Spółki. Z akt sprawy wynika ponadto, że Skarżący nie wykazał następstwa którejkolwiek z przesłanek egzoneracyjnych, o których mowa w art. 116 § 1 pkt 1 Op. Przy czym jak słusznie wskazały organy, przesłanki do ogłoszenia upadłości J. Sp. z o.o. wystąpiły pod koniec lipca 2011 r., gdy Spółka zaprzestała regulowania swoich wymagalnych zobowiązań. Stosownie natomiast do art. 11 ust. 1 Pun taka sytuacja powoduje, że dłużnika należy uznać za niewypłacalnego. Z kolei niewypłacalność stanowi podstawę do ogłoszenia upadłości (art. 10 Pun). Dłużnik winien wówczas, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (art. 21 ust. 1 Pun). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2 Pun). W niniejszej sprawie podstawy do złożenia przez zarząd J. Sp. z o.o. wniosku o upadłość wystąpiły zatem już w sierpniu 2011 r. Wniosek taki nie został jednak w imieniu Spółki złożony. Wina Skarżącego, który będąc członkiem zarządu (w tym prezesem) nie podjął stosownych działań jest zatem bezsporna. Organy wykazały wreszcie, że Skarżący, w toku niniejszego postępowania, nie wskazał majątku Spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzytelności publicznoprawnych. Nie można zatem stwierdzić aby wykazał wystąpienie przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 2 Op. Przechodząc do treści skargi należy wskazać, że w toku postępowania podatkowego organy I i II instancji prawidłowo i wyczerpująco ustaliły stan faktyczny sprawy. Okoliczność zaburzeń [...] Skarżącego, które wpływają na jego trudności w skupieniu, koncentracji czy zapamiętywaniu, została udowodniona innymi dowodami przedstawionymi przez Stronę, w tym dokumentacją medyczną. Zatem przeprowadzanie kolejnych środków dowodowych w tym zakresie byłoby zdaniem Sądu niezasadne i skutkujące jedynie przedłużeniem prowadzonego postępowania podatkowego. Podobnie należy ocenić zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania J.G. na okoliczność wskazania majątku Spółki oraz N.G. na okoliczność sprawozdań finansowych Spółki. Wnioskując o przeprowadzenie ww. dowodów pełnomocnik Strony zaznaczył, że nie ma możliwości przedstawienia dokumentów potwierdzających stan majątkowy Spółki (przykładowo sprawozdań finansowych), zatem wniosek ten nie miał wpływu na prowadzone postępowanie. Ponadto, wskazane przez Stronę zaniechanie zbadania rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki nie miało istotnego znaczenia. Skarżący wywodząc odmiennie pomija bowiem, że przesłanka, na którą powołały się organy w kontekście stwierdzenia niewypłacalności Spółki, dotyczyła sytuacji, w której dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, o czym stanowi art. 11 ust. 1 Pun. Natomiast w ust. 2 tego przepisu była mowa o zobowiązaniach przekraczających wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Użycie w art. 11 ust. 2 Pun sformułowania "dłużnika (...) uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy (...)" prowadzi do wniosku, że nie mamy tu do czynienia z rozwinięciem ust. 1, lecz z dwiema odrębnymi przesłankami, z których pierwsza nie odnosi się do sytuacji materialnej dłużnika. Stąd też uprawniony był wniosek organów, że sam fakt nieregulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych był wystarczający do uznania, iż dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny, co powinno skłonić jego zarząd do podjęcia stosownych kroków przewidzianych w powołanej ustawie. Jeśli chodzi natomiast o kwestie zdrowotne Skarżącego (potwierdzone dokumentacją medyczną oraz zaświadczeniem lekarskim z 29 grudnia 2015 r.), Sąd wskazuje, że z pewnością dolegliwości [...] Skarżącego, spotęgowane traumatycznym doświadczeniem rozwodu po 30 latach małżeństwa, miały przełożenie na jego codzienne funkcjonowanie i podejmowane decyzje, jednakże kierując profesjonalnym uczestnikiem obrotu gospodarczego i mając świadomość swoich braków, należało albo złożyć rezygnację, albo wyznaczyć profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia spraw Spółki. Jak wskazał Wojewódzki Sądu Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 42/14: "(...) choroba [...], na którą cierpiał i cierpi Skarżący nie usprawiedliwia jego braku winy w niezłożeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (...)Stan zdrowia Skarżącego nie uniemożliwiał prowadzenia spraw spółki". Strona wadliwie wywodzi ponadto, że organy błędnie przyjęły, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło z winy Skarżącego, tym samym nie stosując w sprawie przepisu art. 116 § 1 ust. 1 pkt b Op. Argumentacja Skarżącego w tym zakresie sprowadza się do jego pogłębiającej się choroby [...], co jak zauważa Sąd nie przeszkodziło Skarżącemu piastować funkcji w zarządzie Spółki, w tym funkcji jej prezesa. Należy podkreślić, że problemy zdrowotne J.G. rozpoczęły się już w 2005 r., a do zarządu Spółki został powołany w lipcu 2008 r. Mając więc pełną świadomość swojego stanu zdrowia i decydując się na wejście do zarządu J. Sp. z o.o., nie może powoływać okoliczności swojej choroby jako przesłanki wyłączającej swoją winę co do braku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w okresie, w którym dobrowolnie wchodził w skład jej zarządu. Reasumując Sąd stwierdza, że przyjęcie funkcji członka zarządu spółki kapitałowej jest dobrowolne, a co za tym idzie, jeżeli stan zdrowia Skarżącego, w dacie przyjęcia funkcji, miałby powodować trudności w jej sprawowaniu, to Strona miała możliwość odmówić przyjęcia tejże funkcji. Jeżeli zaś, jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie, mimo złego stanu zdrowia, Skarżący zgodził się na przyjęcie funkcji członka zarządu, to nie może tłumaczyć swoich zaniechań w pełnieniu obowiązków tymi okolicznościami, z których zdawała sobie w pełni świadomość w dacie objęcia funkcji (por wyrok NSA z 30 listopada 2017 r., II FSK 3142/15, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie stwierdził ponadto "z urzędu" naruszenia przepisów procesowych Op, gdyż uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został prawidłowo oceniony a ocena ta nie nosiła znamion dowolnej. Organy przedstawiły logiczną i spójną argumentację prowadzącą do wniosku, że Skarżący odpowiada solidarnie za zaległości J. Sp. z o.o., powstałe w okresach objętych zaskarżonym aktem. Z kolei zarzuty naruszenia przepisów k.p.a., jako całkowicie chybione, nie mogły zasługiwać na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 Ppsa, skargę oddalił.