III SA/Wa 927/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2008 r. po rozpoznaniu wniosku M. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie 1. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie III SA/Wa 927/08 jest kwota wpisu, którą skarżąca powinna uiścić w wysokości 2000,- zł, zatem w tym zakresie należy rozpoznać wniosek skarżącej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zdolność do ponoszenia przez stronę postępowania ciężarów finansowych powinna być oceniania z każdorazowym uwzględnieniem jej aktualnej sytuacji finansowej, która może zmieniać się. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż skarżąca nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a. Spółce można przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym – o co zwróciła się - a zatem, np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, jeżeli wykaże, ze nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. 2. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr z 14 marca 2008 dołączonym do skargi, M, Sp. z o.o. – dalej jako skarżąca lub spółka – wniosła od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie prowadzi aktualnie żadnej działalności gospodarczej, ponieważ jej prezes, większościowy udziałowiec, został tymczasowo aresztowany. Rachunek bankowy spółki został zablokowany, zatem spółka nie ma możliwości korzystania z posiadanych środków pieniężnych. Spółka nie posiada żadnych środków, z których mogłaby uiścić wymagane koszty sądowe. Nadto, z uwagi na prowadzone postępowanie karne, nie jest możliwe wszczęcie i zakończenie postępowania upadłościowego i likwidacji spółki. Kapitał zakładowy spółki został oznaczony na kwotę [...]. zł, stan rachunku – zablokowanego – na [...]. zł. 3. Pismem z 17 kwietnia 2008 r., doręczonym 25 kwietnia 2008 r., referendarz sądowy wezwał pełnomocnika spółki o wskazanie dodatkowych informacji o stanie spółki, w szczególności o: zestawienia transakcji dokonanych w ostatnim roku prowadzenia działalności, nadesłanie odpisów faktur VAT za ostatnie 3 miesiące prowadzenia działalności, względnie zestawienia faktur z oznaczeniem daty, miejsca, wysokości transakcji oraz kontrahenta, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata prowadzenia działalności, zestawienie aktualnych należności i zobowiązań skarżącej spółki wobec osób trzecich, w tym należności i zobowiązań podatkowych oraz dokładnego wskazania dokonanych spłat należności i zobowiązań (data, wysokość), wskazanie źródeł finansowania prowadzonej działalności przez spółkę, w szczególności kosztów lokalu, korespondencji, obsługi prawnej, księgowej oraz wysokości kosztów tej działalności wraz z oznaczeniem terminu i wysokości zaspokojenia tych zobowiązań, wskazanie czy zostały podjęte działania w celu uzyskania od wspólników kwot dopłat i wysokość tych kwot, względnie przyczyn niepodjęcia takich czynności, zestawienie należności i zobowiązań skarżącej, nadesłanie do akt sprawy odpisu bilansu za ostatni rok prowadzenia działalności, wskazanie wysokości kosztów sądowych, które spółka jest gotowa ponieść w sprawie, wskazanie wynagrodzenia członków zarządu oraz terminu i wysokości wypłat wynagrodzenia, wskazanie wysokości wynagrodzenia pełnomocnika oraz sposobu i terminów wypłaty wynagrodzenia, a także źródeł pochodzenia tych środków. Informacje te były niezbędne do stwierdzenia, czy ocena sytuacji majątkowej spółki – przedstawiona przez jej pełnomocnika – była zgodna ze stanem rzeczywistym i możliwa do podzielenia – bez uznania za skuteczny zarzutu naruszenia zasad racjonalnego myślenia – przez referendarza sądowego. 4. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 u.p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Spółka nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej, w szczególności nie wykonała, w jakimkolwiek stopniu wezwania referendarza sądowego. Z tego powodu referendarz sądowy nie ma danych dotyczących przebiegu działalności gospodarczej – w czasie, gdy była prowadzona, ani informacji o przepływie środków finansowych, nie wspominając już o dokumentach podatkowych (faktury, zeznania podatkowe) oraz z zakresu rachunkowości spółki. Przebieg działalności gospodarczej mogą obrazować - w szczególności - deklaracje VAT, w mniejszym stopniu – deklaracje CIT, jak też oznaczenie finansowania działalności spółki, pełnomocnika, zestawienie kosztów i należności i in. Wskazane powyżej. Na przepływy finansowe i aktywność spółki wskazuje chociażby załączony do akt sprawy wyrok Sądu P. z [...] listopada 2006 r., z którego wynika tak zwrot kosztów sądowych, jak obowiązek i sposób regulowania należności między skarżącą a spółką M. Sp. z o.o. W badanej sprawie rozpoznanie skargi przez sąd administracyjny zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 2000,- zł. W ocenie referendarza sądowego, dokonanej po analizie akt sprawy, przyznanie skarżącej prawa pomocy w całości w żądanym zakresie nie jest zasadne. Jednakże rozpatrzenie sporu przed sądem należy rozważać z uwzględnieniem ewentualnego skutku rozpoznania sprawy. Pozytywne – możliwe – zakończenie sporu będzie mieć mniejsze znaczenie, kiedy skarżący zakończy uprzednio działalność – np. ze względu na konieczność uiszczenia wpisu sądowego kosztem wydatków na podtrzymanie istnienia. Pomimo tego, chociaż na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi, nie jest wskazane zwolnienie spółki z tego kosztu, ponieważ nie można ocenić jej sytuacji majątkowej. 5. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.