III SA/Wa 931/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. oraz odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych P. N. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, do skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2018 r oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. oraz odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne, dołączył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w chwili obecnej jest osobą bezrobotną. Choruje na [...] i z tego powodu nie może podjąć stałej pracy. Jego jedyne źródło utrzymania pochodzi z prac dorywczych. Skarżący nie posiada środków finansowych, z których mógłby pokryć koszty postępowania sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką dzieci w wieku [...] i [...] lat. Skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,39 ha. Żadnego innego majątku skarżący nie posiada. Skarżący wyjaśnił, że z żoną ustanowili rozdzielność majątkową, w konsekwencji czego nie ma dostępu do żadnych spraw finansowych małżonki. Jednocześnie oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a jego zobowiązania i stałe wydatki to wydatki na utrzymanie, jedzenie i podstawowe potrzeby. Z uwagi na fakt, że wniosek zawierał braki formalne uniemożliwiające jego rozpoznanie, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2018 r. wezwano skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika, do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez własnoręczne podpisanie nadesłanego do Sądu formularza lub ponowne nadesłanie prawidłowo podpisanego formularza wniosku - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wezwano skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika do złożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, poprzez: - nadesłanie zeznań podatkowych skarżącego oraz osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (żony skarżącego) za 2017 r., - wskazania i udokumentowania wszystkich aktualnych źródeł utrzymania skarżącego oraz osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (np. wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności gospodarczej, zasiłki, inne świadczenia), - nadesłanie kserokopii dokumentów poświadczających stałe koszty utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, itp.), - nadesłanie wyciągów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby prowadzące ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe rachunków bankowych z ostatnich sześciu miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków ewentualnie złożenie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych, - nadesłanie zaświadczenia z Urzędu Pracy o zarejestrowaniu skarżącego jako osoba bezrobotna. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 2 lipca 2018 r., zatem termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku oraz nadesłania żądanych dokumentów i informacji upływał wraz z dniem 9 lipca 2018 r. W dniu 9 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał podpisany własnoręcznie przez skarżącego formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zaświadczenie z KRUS o podleganiu skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jednocześnie w związku z wezwaniem referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarżący posiada z żoną rozdzielność majątkową, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i nie posiada wglądu do spraw finansowych małżonki. Nadto, skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, nie posiada żadnych zeznań podatkowych, rozlicza się jedynie z KRUS-em i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy. Skarżący nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, zasiłków czy świadczeń, a utrzymuje się jedynie dzięki pomocy rodziny. Ponadto, skarżący na własny rachunek nie uiszcza żadnych opłat. Opłat dokonuje wspomagająca go rodzina u której zamieszkuje. Jedyne wydatki jakie ponosi skarżący związane są z zakupem żywności i wynoszą ok. 400 zł miesięcznie. Pełnomocnik podał również, że skarżący, jak również osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych rachunków bankowych. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do nadesłania określonych dokumentów i informacji potwierdzających jego sytuację majątkową. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej w sposób nie budzący wątpliwości, zatem brak jest możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy zauważa, że oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu wniosku oraz w piśmie z dnia 6 lipca 2018 r. budzą wątpliwości. Skarżący w rubryce nr 5 formularza wniosku PPF oświadczył, że jego źródło utrzymania pochodzi z prac dorywczych, a jednocześnie w rubryce nr 10 oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Ponadto, w rubryce nr 6 formularza skarżący wskazał, że osobą pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym jest m.in. jego żona I. N. (z którą ma rozdzielność majątkową), podczas gdy w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego dotyczące udokumentowania sytuacji majątkowej żony skarżącego udzielono informacji, że skarżący nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Twierdzenia skarżącego, pomimo faktu, że zostały złożone ze świadomością odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, pozostają ze sobą w sprzeczności. Powyższa okoliczność stanowi podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem oświadczenia złożone przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogą budzić wątpliwości. Jednocześnie referendarz sądowy zauważa, że skarżący w rubryce nr 11 formularza podał, że ponosi wydatki na utrzymanie, jedzenie i podstawowe potrzeby. Jednak w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do udokumentowania ponoszonych wydatków pełnomocnik skarżącego wskazał, że jedyne wydatki jakie skarżący ponosi związane są z zakupem żywności i wynoszą ok. 400 zł miesięcznie, natomiast opłat dokonuje wspomagająca skarżącego rodzina, u której zamieszkuje. Nasuwa się zatem pytanie, w jaki sposób skarżący jest w stanie pokrywać comiesięczne wydatki w wysokości ok. 400 zł na wyżywienie, skoro nie uzyskuje dochodu. Jednocześnie zauważyć należy, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nie wskazano wielkości kosztów utrzymania skarżącego (oprócz wydatków na żywność w wysokości 400 zł) oraz nie podano, w jakiej wielkości i przez których konkretnie członków rodziny koszty te są pokrywane. Uzyskanie przez referendarz sądowego szczegółowych informacji pozwoliłoby na ocenę, jakie są potrzeby skarżącego i w jakiej wysokości rodzina skarżącego jest w stanie je pokrywać. Ogólnikowe przedstawienie informacji dotyczących kosztów utrzymania i źródeł ich pokrycia pozwala jedynie stwierdzić, że wszelkie koszty utrzymania skarżącego (poza kosztami wyżywienia) pokrywa jego rodzina. Brak jest zatem podstaw aby twierdzić, że rodzina skarżącego nie może pokryć kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Jednocześnie referendarz sądowy zauważa, że nawet jeśli przyjąć, że żona skarżącego nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Nawet w sytuacji, jeśli małżonkowie nie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, to okoliczność ta nie stanowi przeszkody w uzyskaniu pomocy od małżonka w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wyżej wskazano, Skarżący złożył sprzeczne oświadczenia co do swoich dochodów i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nadto, skarżący korzysta z pomocy finansowej rodziny, która zapewnia mu mieszkanie, pokrywa inne koszty utrzymania (poza wyżywieniem). Brak jest zatem podstaw, aby zwolnić skarżącego z kosztów prowadzonego przez niego postępowania. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie, prawo pomocy ma służyć osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu jednak o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił jako "konieczne". Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów sądowych zagrozi możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne (por. postanowienie WSA w Warszawie z 20 października 2009 r., III SA/Wa 1359/09). W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Tym samym referendarz sądowy nie widzi powodu, aby koszty prowadzonego przez skarżącego postępowania przerzucać na podatników. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.