III SA/Wa 931/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 24 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. oraz odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący P. N. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż w chwili obecnej jest osobą bezrobotną, choruje na [...] i z tego powodu nie może podjąć stałej pracy, jego jedyne źródło utrzymania pochodzi z prac dorywczych. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką dzieci. Do majątku zaliczył nieruchomość rolną o powierzchni 0,39 ha. Skarżący wyjaśnił, że z żoną ma rozdzielność majątkową, wskutek czego nie ma dostępu do jej spraw finansowych. Jednocześnie podał, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a jego zobowiązania i stałe wydatki to wydatki na utrzymanie, jedzenie i podstawowe potrzeby. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący powtórzył, że posiada z żoną rozdzielność majątkową, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i nie posiada wglądu do spraw finansowych małżonki. Oświadczył, że nie jest nigdzie zatrudniony, nie posiada żadnych zeznań podatkowych, rozlicza się jedynie z KRUS-em i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Skarżący utrzymuje się dzięki pomocy rodziny, która dokonuje opłat i u której zamieszkuje. Jedyne wydatki jakie ponosi Skarżący związane są z zakupem żywności i wynoszą ok. 400 zł miesięcznie. Skarżący, jak również osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają rachunków bankowych. Postanowieniem z 20 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zauważył mianowicie, że złożył on sprzeczne oświadczenia w takim m. in. zakresie jak źródło utrzymania i pokrycia wydatków na wyżywienie, osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy zwrócił też uwagę na brak szczegółowych informacji na temat wielkości kosztów utrzymania Skarżącego i wielkości pomocy udzielanej przez członków rodziny. Powołał się również na ciążący na małżonkach obowiązek wzajemnej pomocy, którego nie niweczy istniejąca między nimi rozdzielność majątkowa. Od postanowienia tego Skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako: "P.p.s.a." oraz sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Skarżący wywiódł, że przedstawił wszelkie wymagane dokumenty świadczące o jego sytuacji majątkowej, poczynając od oświadczeń, przez zaświadczenia o podleganiu ubezpieczeniu jako rolnik, a kończąc na dokumentacji związanej ze stanem zdrowia, który uniemożliwia mu podjęcie stałego zatrudnienia. W efekcie podejmuje on jedynie prace dorywcze, z których uzyskuje dochód w wysokości ok. 400 zł, a który w całości przeznaczany jest na własne wyżywienie. Podniósł również, że rodzina nie jest stroną procesu i nie może być obciążona obowiązkiem poniesienia kosztów z nim związanych. Skarżący przedłożył dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 maja 2015 r. (II FZ 428/15) wprowadzono ją do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do Sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed Sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jedynym takim kosztem, do którego uiszczenia jest on zobowiązany na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Zdaniem Sądu słusznie referendarz sądowy zauważył, że Skarżący nie przedstawił należycie swojej sytuacji finansowej. Przede wszystkim nie jest znana sytuacja materialna jego żony. Brak dotyczących jej dokumentów Skarżący tłumaczył istniejącą między małżonkami rozdzielnością majątkową. Tymczasem okoliczność ta nie uzasadnia odmowy udzielenia żądanych informacji. Nie można bowiem zapominać, że wysokość dochodów żony oraz jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego. Skoro twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W orzecznictwie wielokrotnie bowiem akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód i sądowego orzeczenia separacji. Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Innymi słowy fakt pozostawania w związku małżeńskim nakazuje uwzględnienie małżonka we współdziałaniu dla dobra rodziny. O tym, że w niniejszej sprawie Skarżący jest w stanie - przy pomocy żony - opłacić koszt zainicjowanego przezeń postępowania kasacyjnego może świadczyć chociażby to, iż to ona wpłaciła należny w tej sprawie wpis od skargi wynoszący 500 zł. Z tego względu nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącego skupiająca się wokół takich okoliczności jak stan zdrowia (poważne zwyrodnienie kręgosłupa), brak stałego zatrudnienia i utrzymywanie się z prac dorywczych, czy wysokość zadłużenia. W tym stanie rzeczy należało zgodzić się z referendarzem sądowym, że Skarżący nie wykazał, iż istotnie jego sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Tym samym chybiony jest jego zarzut naruszenia art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tej sytuacji, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a., Sąd postanowił utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.