III SA/Wa 939/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia zajęć rachunków bankowych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz K. O. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Postępowanie przed organami 1.1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: DIS/organ odwoławczy) z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. (dalej: DIC/organ pierwszej instancji) z dnia [...] października 2015 r. nr [...], w części dotyczącej odmowy uchylenia zajęć rachunków bankowych ustanowionych zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. prowadzonych przez [...] S.A. oraz [...] Bank S.A., a także rachunku prowadzonego przez Bank [...] S.A. dla K.O. (dalej: skarżący/strona). 1.2. W uzasadnieniu skarżonego postanowienia DIS wyjaśnił, że postępowanie w sprawie toczyło się w ramach normy wyrażonej w art. 58 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.). DIS wskazał, że przedmiotem postępowania był wniosek skarżącego dotyczący uchylenia zajęć rachunków bankowych. Wobec tego, że decyzją Naczelnik Urzędu Celnego w P. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] rozłożył skarżącemu na raty spłatę należności, Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. nr [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne. Zatem w sprawie ma zastosowanie art. 58 § 2 u.p.e.a. W ocenie DIS, organ egzekucyjny dokonał właściwej oraz rzetelnej oceny stanu faktycznego zaistniałego w przedmiotowej sprawie, wydając swoje rozstrzygnięcie po rozważeniu argumentów podniesionych przez pełnomocnika strony, wskazujących na uzasadniony ważny interes zobowiązanego, mając jednak na uwadze również interes wierzyciela. Wynikiem powyższego było uchylenie części zajęć rachunków bankowych oraz pozostawienie pozostałych zajęć w mocy. Podejmując takie rozstrzygnięcie organ egzekucyjny właściwie wyważył stojący w sprzeczności ze sobą interes zobowiązanego oraz interes wierzyciela. Uznał zatem argumenty strony, wskazujące na konieczność regulowania wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w tym wynikających z umów leasingowych czy też kredytowych, zwalniając spod zajęcia połowę rachunków bankowych. Jednocześnie mając na uwadze, że celem postępowania egzekucyjnego jest, co do zasady, przymusowe doprowadzenie do wykonania określonych obowiązków przez zobowiązanego, organ egzekucyjny odmawiając uchylenia pozostałej części dokonanych zajęć zabezpieczył interes wierzyciela na wypadek, gdyby strona nie wykonywała przyznanego układu ratalnego dotyczącego spłaty należności objętych tytułami wykonawczymi występującymi w przedmiotowej sprawie. DIS podzielił przy tym pogląd organu egzekucyjnego, że podnoszony przez stronę negatywny wpływ zastosowanych środków egzekucyjnych na sytuację finansową działalności gospodarczej przez skarżącego, nie uzasadnia ważnego interesu zobowiązanego przemawiającego za uchyleniem wszystkich dokonanych zajęć. Z tej perspektywy nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności fakt, że dłużnik w związku ze specyfiką prowadzonej działalności gospodarczej musi ponosić określone koszty niezbędne do jej efektywnego prowadzenia. DIS zgodził się również z organem egzekucyjnym, że do regulowania bieżących zobowiązań i zachowania płynności finansowej prowadzonej działalności gospodarczej nie jest konieczne uchylenie wszystkich dokonanych zajęć rachunków bankowych. Organ odwoławczy podkreślił, że DIC poza zajęciem rachunków bankowych nie ingeruje w prowadzoną przez skarżącego działalność gospodarczą, zapewniając swobodne dysponowanie wykazanymi w zaskarżonym postanowieniu pozostałymi składnikami majątku strony, które przedstawiają znaczną wartość materialną. 2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji 2.1. Skarżący nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił postanowieniu DIS naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez: a) przekroczenie granicy swobodnego uznania, iż brak jest ważnego interesu skarżącego, który wymagałby uchylenia zajęcia rachunków bankowych prowadzonych przez [...] S.A. oraz [...] Bank S.A.; b) przekroczenie granicy swobodnego uznania, gdyż ocena zebranego materiału dowodowego w niniejszej sprawie nie była zgodna z wymaganiami wiedzy, doświadczenia życiowego i logiki w szczególności poprzez uznanie, iż interes wierzyciela stoi na przeszkodzie uchyleniu rachunków bankowych prowadzonych przez [...] S.A. oraz [...] Bank S.A. Skarżący zarzucił też obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące uchylenie czynności egzekucyjnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. 2.2. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane w sprawie uznając zarzuty strony za niezasadne. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 3.1. Skarga jest zasadna. 3.2. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. 3.3. Należy też wskazać, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postepowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b i lit. c ustawy p.p.s.a.). 3.4. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie narusza przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie. 3.5. Okolicznością istotną w toku niniejszego postępowania, która miała wpływ na uchylenie skarżonego rozstrzygnięcia było dokonane przez DIC z urzędu postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. nr [...] sprostowanie postanowienia z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w zakresie sentencji i uzasadnienia rozstrzygnięcia (karta162 akt administracyjnych). DIC powołując się na art. 111 § 1a w związku z art. 126 k.p.a. zmienił sentencję postanowienia wskazując na nowe brzmienie tiret czwarty sentencji, w którym zgodnie ze zmianą odmowa uchylenia zajęcia rachunków bankowych dotyczyła będzie wyłącznie rachunku bankowego nr [...] (nie zaś wskazanego łącznie z nim rachunku nr [...]). W tym samy zakresie dokonano zmiany uzasadnienia pierwotnego postanowienia na str. 4 wiersz 13 i 14 licząc od dołu. Uzasadniając dokonane sprostowanie DIC wskazał, że doszło do oczywistej omyłki poprzez wskazanie zarówno w sentencji jak i uzasadnieniu pierwotnego postanowienia rachunku o nr [...] jako uchylonego i jako tego, co do którego odmówiono uchylenia (w tiret drugim i czwartym sentencji pierwotnego postanowienia). Fakt sprostowania pierwotnego postanowienia przez DIC został pominięty w opisie przebiegu postepowania w niniejszej sprawie dokonanym w skarżonym postanowieniu DIS, organ odwoławczy nie odniósł się do niego w żaden sposób. 3.6. Zgodnie z przepisem, który w ocenie DIC był podstawą dokonanego sprostowania, tj. art. 111 k.p.a. strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach (§1). Organ administracji publicznej, który wydał decyzję, może ją uzupełnić lub sprostować z urzędu w zakresie, o którym mowa w § 1, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji (§ 1a). Uzupełnienie lub odmowa uzupełnienia decyzji następuje w formie postanowienia (§ 1b). Z powyższej regulacji wynika, że uzupełnienie dotyczyć może rozstrzygnięcia lub prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego, natomiast sprostowanie dotyczyć może wyłącznie zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach. Uzupełnienie i sprostowanie w takim zakresie odbywać się może zarówno na żądanie strony (art. 111 § 1 k.p.a.) jak i z urzędu (art. 111 § 1a k.p.a.). Nie ulega wiec wątpliwości, że zakres sprostowania na podstawie przepisu art. 111 k.p.a. jest wąski i dotyczy wyłącznie nieprawidłowego pouczenia, które nie ma znamion oczywistej omyłki, lecz jest rezultatem dokonania przez organ błędnej interpretacji przepisów odnoszących się do zasad i trybu wnoszenia środków prawnych od decyzji. W doktrynie podkreśla się, że niedopuszczalne jest sprostowanie podstawy prawnej oraz faktycznej rozstrzygnięcia (tak: Andrzej Wróbel w komentarzu do art. 111 k.p.a., System Informacji Prawnej LEX, teza 4, z powołaniem na wyrok NSA w Warszawie z dnia 22 marca 2003 r., sygn. akt V SA 3051/01). 3.7. W ocenie Sądu dokonane postanowieniem DIC z dnia [...] października 2015 r. sprostowanie polegające de facto na zmianie merytorycznej pierwotnego postanowienia z dnia [...] października 2015 r. w zakresie zarówno rozstrzygnięcia jak i uzasadnienia wykraczało poza przyznane organom na mocy art. 111 k.p.a. uprawnienie do korygowania w formie sprostowania własnych rozstrzygnięć, szczególnie, że zgodnie z brzemieniem wskazanego przepisu sprostowanie dotyczyć może wyłącznie wadliwego pouczenia co do środków zaskarżenia decyzji lub przeniesienia sprawy na drogę postępowania sądowego. Przepis art. 111 § 1 k.p.a. normuje naprawianie wad decyzji nieistotnych, tzn. takich, które nie dają podstaw do ich uchylenia, natomiast usunięcie wad istotnych następuje w trybie środków zaskarżenia (zwyczajnych i nadzwyczajnych) oraz środków nadzoru. 3.8. Niezależnie od powyższego Sąd pragnie wskazać, że nieuprawionym jest również powoływanie się przez DIC w uzasadnieniu postanowienia prostującego na oczywistą omyłkę pisarską, sprowadzającą się do przywołania w rozstrzygnięciu pierwotnego postanowienia rachunku o nr [...] zarówno jako tego, w stosunku do którego uchylono zajęcie jak i odmówiono uchylenia zajęcia. Wskazać bowiem należy, że powołany w podstawie prawnej postanowienia prostującego art. 111 k.p.a. nie odnosi się do prostowania oczywistych omyłek pisarskich w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu. Prostowanie oczywistych omyłek pisarskich może odbywać się w trybie art. 113 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Jak jednak podkreśla się w doktrynie sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej rozstrzygnięcia, a z taką sytuacją, w ocenie Sądu, mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skoro bowiem istotą postanowienia DIC z dnia [...] października 2015 r. było rozstrzygnięcie co do uchylenia bądź odmowy uchylenia zajęcia konkretnych rachunków bankowych skarżącego, to dokonana zmiana w tym zakresie w postanowieniu prostującym ma charakter merytorycznej zmiany wydanego orzeczenia. 3.9. Reasumując tę cześć rozważań, w ocenie Sądu, art. 111 k.p.a. nie dawał DIC uprawnienia do sprostowania postanowienia z dnia [...] października 2015 r. w zakresie rozstrzygnięcia, co więcej, również na podstawie art. 113 k.p.a. nie jest dopuszczalne takie sprostowanie rozstrzygnięcia, które prowadziłoby do ponownego załatwienia sprawy odmiennego od pierwotnego. Powyższe przesądza, że zaakceptowanie tej wadliwości przez organ odwoławczy i potraktowanie postanowienia DIC z dnia [...] października 2015 r. jako integralnej części zaskarżonego postanowienia z dnia [...] października 2015 r. i w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia DIS z dnia [...] stycznia 2016 r. 3.10. Zgodzić się należy także z zarzutem sformułowanym w skardze odnoszącym się do pominięcia w skarżonym postanowieniu oceny czy inne składniki majątku skarżącego znane organowi z urzędu, o których organ pierwszej instancji wspomina w końcowej części uzasadnienia postanowienia z dnia [...] października 2015 r. nie mogły stanowić przedmiotu zabezpieczenia mniej uciążliwego dla zobowiązanego oraz czy interes wierzyciela nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu tego rodzaju zabezpieczenia. Na okoliczność tą zwracał uwagę skarżący w zażaleniu z dnia 27 października 2015 r. wskazując na uciążliwość zastosowanych zajęć rachunków bankowych w bieżącej działalności gospodarczej, natomiast DIS w skarżonym postanowieniu nie odniósł się do tej kwestii pomimo braku rozważań na ten temat w postanowieniu organu pierwszej instancji. W doktrynie wskazuje się, że organ egzekucyjny działający w ramach uznania administracyjnego w związku z podejmowaniem rozstrzygnięcia w kwestii uchylenia czynności egzekucyjnych na podstawie art. 58 u.p.e.a. zobowiązany jest do szczególnie rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wnikliwej analizy wszelkich okoliczności oraz szczególnie dokładnego uzasadnienia orzeczenia, w którym wyjaśni, dlaczego uznał, że przesłanki warunkujące możliwość uchylenia czynności egzekucyjnych zostały lub nie zostały spełnione, a w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych - dlaczego uchylił lub odmówił uchylenia czynności egzekucyjnych. W szczególności jeżeli zobowiązany, wnioskując o uchylenie zajęcia rachunku bankowego, jako jeden z argumentów wskazuje, że posiada inny majątek, z którego ewentualnie może być prowadzona egzekucja, to organ egzekucyjny, stwierdzając, że egzekucja z innych praw może nie doprowadzić do zaspokojenia zadłużenia, powinien odnieść się do ustalonego majątku zobowiązanego, w szczególności do jego rodzaju, w tym również pod kątem orientacyjnej wartości oraz pod kątem możliwości prowadzenia egzekucji z tych składników majątkowych. Ponadto, jeżeli organowi egzekucyjnemu znane są inne składniki majątkowe zobowiązanego, z których można by prowadzić egzekucję przed egzekucją z nieruchomości, to informacja taka powinna znaleźć się w uzasadnieniu postanowienia przy ocenie, czy interes wierzyciela nie stoi na przeszkodzie uchyleniu zajęcia rachunku bankowego (tak: Piotr Pietrasz w Komentarzu do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, komentarz do art. 58, teza 4, System Informacji Prawnej LEX). Także w orzecznictwie wskazuje się, że nieopisanie w uzasadnieniu postanowienia o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnej stanu majątkowego zobowiązanego przy stwierdzeniu, że egzekucja z innych praw może nie doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela, stanowi naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a., które uniemożliwia przeprowadzenie sądowej kontroli takiego postanowienia w zakresie dotyczącym spełnienia przesłanki nienaruszenia interesu wierzyciela (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1891/10). Skarżone postanowienie DIS nie odnosi się do tych kwestii mimo podnoszonych na etapie zażalenia zarzutów w powyższym zakresie, a ogólnikowe rozważania poczynione w decyzji organu pierwszej instancji sprowadzające się do wskazania na współwłasność 26 pojazdów i 4 nieruchomości uznać należy za niewystarczające dla oceny prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia w granicach przyznanego organom uznania administracyjnego w myśl art. 58 § 2 u.p.e.a. W rozpoznanej sprawie, jak wyżej wyjaśniono, stan faktyczny został opisany i oceniony w uzasadnieniu skarżonego postanowienia w sposób niepełny, niepozwalający na prawidłowe ustalenie czy spełnione zostały przesłanki z art. 58 § 2 u.p.e.a. co narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżone postanowienie wydane zostało z pominięciem obowiązku poczynienia niezbędnych dla rozstrzygnięcia ustaleń. Stwierdzić trzeba, że kontrolna funkcja sądu administracyjnego nie może polegać na wyręczaniu organów administracji w sprawowaniu ich funkcji orzeczniczej i czynieniu przez sąd niezbędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego rozstrzyganej przez organy sprawy. Powyższe uchybienia powodują, iż nie jest możliwe na tym etapie przesądzenie o rodzaju mającego zapaść po ponownym rozpatrzeniu sprawy rozstrzygnięcia. 3.11. Mając powyższe na względzie DIS obowiązany będzie rozpoznać sprawę ponownie z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów kodeksu postepowania administracyjnego i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 3.12. Z tych też względów uchylono zaskarżone postanowienie DIS na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając je od organu na rzecz skarżącego w kwocie równej uiszczonemu wpisowi sądowemu od skargi oraz wynagrodzeniu profesjonalnego pełnomocnika i opłacie skarbowej od pełnomocnictwa.