III SA/Wa 941/16

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 25/4/2016 r. po rozpoznaniu wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] /1/2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a 1. Zwolnić stronę od kosztów sądowych 2. Odmówić stronie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Skarżąca, tj. W. M. zwróciła się na formularzu PPF z 18/4/2016 r z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i – zważywszy na pkt 3 pouczenia – o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (ponieważ nie skreśliła rubryk dotyczących pełnomocnika z urzędu). Skarżąca powieliła w dużej części argumentację w rozpoznanym już wniosku z 8/7/2015 r o prawo pomocy w sprawie III SA/Wa 1536/15 (i powołała się – m.in. - na ciężkie, "nadużycia" KRUS, zły stan materialny i zdrowia całej rodziny; posiadanie 1,5 ha przeliczeniowego; prowadzenie wspólne gospodarstwo domowe z mężem, synem i córką ([...] , [...] , [...] ), brak stałego dochodu, utrzymywanie się z gospodarstwa rolnego, i in). Strona załączyła decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników KRUS oraz ustaleniu wysokości zaległości. Referendarz sądowy wskazuje, że w sprawie wymagany jest wpis sądowy od skargi (jedyny wymagalny koszt sądowy) w kwocie niespełna 100 zł, zatem do tej kwoty przede wszystkim należy odnieść zdolność skarżącej do ponoszenia kosztów postępowania. Z uwagi na charakter sporu (odmowa wszczęcia postępowania), wysokość wymaganego wpisu od skargi (100 zł), postulat zapewnienia stronie dostępu do Sądu referendarz sądowy nie przydaje decydującego znaczenia do niepełnego wypełniania wezwania Sądu z 6/4/2015 r (cztery punkty). Referendarz sądowy podziela też pogląd wyrażony uprzednio względem strony, że prowadzenie małego gospodarstwa rolnego nie jest dziedziną działalności, która charakteryzuje się dużą zyskownością. Obranie tego rodzaju rodzaj aktywności życiowej nie powinno skutkować wykluczeniem społecznym strony, przejawiającym się w odcięciu dostępu do instytucji wymiaru sprawiedliwości z uwagi na brak środków na wpis od skargi czy opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia. W Konstytucji, w art. 23 wprost wskazano, że "podstawą ustroju rolnego państwa jest gospodarstwo rodzinne". Modelem gospodarstwa, preferowanym w naszym kraju, jest gospodarstwo, w którym nie będzie rozwijana przemysłowa działalność rolnicza. Ustawodawca położył większy nacisk na realizację wartości "niematerialnych" niż na dochodowość przedsięwzięcia. Nie do przyjęcia byłby taki sposób rozumienia przepisów u.p.p.s.a., w tym prawa pomocy i regulujących zasady uiszczania wpisu, który byłby wyrazem ograniczenia dostępu do instytucji ochrony prawnej podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne o deklarowanej niskiej dochodowości – zwłaszcza, jeżeli członkowie gospodarstwa domowego (wszyscy), jak ustalono w postępowaniach w innych sprawach, cierpią na liczne schorzenia, wymienione w postępowaniach o prawo pomocy prowadzonych w innych sprawach. Dlatego referendarz sądowy uznał, że ocena podjęta w przywołanej powyżej sprawie III SA/Wa 1536/15 powinna być powielona także w niniejszym postępowaniu. Zwolnienie od kosztów sadowych w całości jest uzasadnione tym, że wątpliwe jest, by sytuacja strony zmieniła się na jej korzyść w najbliższym czasie, zwłaszcza, że – jak wynika z danych zawartych w CBOISA/OSO - strona prowadzi kilka sporów sądowych. Nie wskazuje na to też ani stan zdrowia strony, ani perspektywy rozwoju działalności, którą prowadzi. Referendarz sądowy powiela też rozstrzygnięcie, jeżeli chodzi o zakres przyznanej pomocy, ponieważ w niniejszym postępowaniu, na obecnym jego etapie, brak jest potrzeby pomocy i udziału profesjonalnego pełnomocnika, o którego strona wnioskowała nie skreślając w rubryce 4.1. formularza PPF, odpowiednich pozycji. Referendarz sądowy wskazuje, że w postępowaniu przed Sądem I instancji 1. nie obowiązuje przymus adwokacki; 2. strona działająca bez pełnomocnika ma znaczące gwarancje ochrony procesowej (w porównaniu z tą działającą z pomocą pełnomocnika - art. 6, art. 13, art. 134 u.p.p.s.a.), 3. udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który bada sprawę a niezależnie od postawionych zarzutów. Dlatego referendarz sądowy uznał, także wobec treści uzasadnienia z formularza PPF i dodatkowo złożonych, w wyniku wezwania, dokumentów, że udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy – w niniejszej sprawie - gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. Strona też nie wykazała potrzeby udziału w sprawie pełnomocnika z urzędu. Dlatego, referendarz sądowy, uwzględniając też regułę adhibe rationem difficultatibus, nakazującą odwołanie się do racjonalnego wnioskowania w razie trudności (w niniejszej sprawie trudności w zakresie oceny zakresu przyznania prawa) pomocy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.