III SA/Wa 949/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia rocznego limitu do zwrotu oraz odmowy zwrotu podatku akcyzowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 22 marca 2010 r. H. W. (dalej "Skarżący" lub "Wnioskodawca") wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie ustalenia rocznego limitu do zwrotu oraz odmowy zwrotu podatku akcyzowego. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III wzywające do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, argumentując to bardzo trudną sytuację materialną. Wnioskodawca oświadczył, że nie pracuje, utrzymuje się z renty w wysokości 391 zł, osiąga dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 1.400 zł rocznie. Wskazał, iż utrzymuje wielodzietną rodzinę. Wyjaśnił, iż jego trudna sytuacja spowodowana jest w dużej mierze trwałym inwalidztwem. Z oświadczeń Wnioskodawcy wynikało, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dorosłych dzieci. Do swojego majątku zaliczył dom o pow. 100 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 2,78 ha. Wskazano, że żona Skarżącego J. W. otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 900 zł miesięcznie oraz osiąga dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 5.000 zł rocznie. Do wniosku Skarżący załączył kopię odcinka renty oraz wypis z orzeczenia komisji lekarskiej kwalifikującej Wnioskodawcę do trzeciej grupy inwalidzkiej. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wezwał Wnioskodawcę do: nadesłania zeznania podatkowego Skarżącego i jego żony za 2009 r., nadesłania zaświadczenia o zarobkach żony Skarżącego, wyjaśnienia, czy trójka dorosłych dzieci Skarżącego uzyskuje jakiekolwiek dochody, jeśli tak - wskazanie z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz jego żony za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i niezbędnych wydatków rodziny Skarżącego. W odpowiedzi Skarżący wskazał, iż nie stać go na ponoszenie dodatkowych kosztów za dojazd do urzędu skarbowego po zeznanie podatkowe. Wyjaśnił, iż uwagi na sezon urlopowy zaświadczenie o dochodach żony doręczy na rozprawę. Skarżący oświadczył, iż jego dzieci nie pracują, uczą się i pomagają w gospodarstwie. Odpowiadając na wezwanie do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, Skarżący wskazał, iż "wcześniej przed ostatnimi trzema miesiącami nie wypłynęły żadne dochody na rachunki bankowe". Odpowiadając z kolei na wezwanie w zakresie przedstawienia zestawienia miesięczny dochodów i wydatków rodziny, Wnioskodawca stwierdził, iż Sądowi z urzędu wiadomo ile kosztuje utrzymanie wielodzietnej rodziny. Postanowieniem z 26 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. U podstaw orzeczenia legło stwierdzenie, że oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Ponadto podkreślono, że wezwany do przedłożenia odpowiednich dokumentów Skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku. Od powyższego postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że nie mógł sprostać wezwaniu referendarza sądowego, gdyż nie wydaje się wyciągu z rachunku bankowego, jeżeli nie wpływają na niego żadne kwoty. Wskazał, że jako rolnik nie składa zeznań podatkowych, nadto dodał, że jakkolwiek nie prowadzi wydatków to nie przekraczają one osiąganych dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zwolnienie z kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej "p.p.s.a."). Powołane we wniosku okoliczności powinny uzasadniać to wyjątkowe traktowanie, bowiem instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 powołanej ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane z udziałem w sprawie. Nie można jednak odmówić prawa pomocy, jeżeli wiązałoby się to z ograniczeniem prawa do sądu, gdy na skutek braku środków finansowych strona nie miałaby możliwości dochodzenia swych praw. Rozpoznając wniosek Skarżącego należało ustalić, czy środki, którymi dysponuje uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Istotny wpływ na rozstrzygnięcie wniosku ma zatem wysokość koniecznych do prowadzenia procesu wydatków. Na dzień rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie należny wpis od skargi w wysokości 100 zł. Ciężar udowodnienia możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zatem musi przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania. Odnosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż Skarżący mimo wezwania nie przedstawił dokumentów żądanych przez referendarza sądowego, a których analiza pozwoliłaby na ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącego oraz jego możliwości płatniczych. Szczególnie miarodajne w tym kontekście mogłyby być wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków Skarżącego i jego żony oraz zaświadczenie o wynagrodzeniu J. W.. Z jednej strony dokumenty te pozwoliłyby na określenie kwoty zgromadzonych środków oraz miesięcznych wpływów małżonków, z drugiej zaś na weryfikację twierdzeń o zobowiązaniach. Skarżący ograniczył się natomiast do opisania stanu swoich rachunków bankowych, informując, że w ostatnim czasie nie wpłynęła na nie jakakolwiek kwota, nie przedstawiając w tym zakresie żadnych dowodów. Nie sposób przyjąć przy tym, że brak wpływów na rachunku bankowym powoduje trudności w zakresie ustalenia salda. Jakkolwiek art. 728 § 1 kodeksu cywilnego nakłada na bank prowadzący rachunek obowiązek przesyłania posiadaczowi wyciągu z rachunku z ustaleniem salda "po każdej zmianie stanu rachunku bankowego", to brak zarejestrowanych wpływów nie przekreśla możliwości uzyskania takiego wyciągu na żądanie posiadacza rachunku. Ponadto nie zasługuje na uwzględnienie uzasadnienie zaniechania przedstawienia zaświadczenia o dochodach żony Skarżącego "sezonem urlopowym". W konsekwencji informacje, do których udzielenia zobowiązano Skarżącego, a które miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jego sytuacji materialno-bytowej i możliwości płatniczych pozostały niewyjaśnione. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony Sądu, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.