III SA/Wa 960/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2017 r., III SA/Wa 960/17 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący – J.J. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, który w sprawie wynosi 569 zł. Powołał się na groźbę utraty płynności finansowej I problemy finansowe. Poinformował, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z p. M.W., jej synem (ur. w 1999 r.) oraz dwiema małoletnimi córkami. Do majątku zaliczył dom (współwłasność 50% -130 m2, w kredycie hipotecznym ok. 250.000 zł), lokal usługowy (współwłasność 50% -150 m2, w kredycie hipotecznym ok. 250.000 zł). M.W. posiada samochód osobowy wartości ok. 25.000 zł. Oświadczył też, że jego miesięczny dochody z tytułu umowy o pracę i prac dorywczych wynoszą pomiędzy 2.000 zł a 5.000 zł netto. Dochód M.W. to 2.500 zł z tytułu alimentów. Z kolei zobowiązania i stałe wydatki to: kredyt hipoteczny ok. 3.000 zł, kredyt hipoteczny ok. 1.000 zł, alimenty 1.000 zł, media 1.5000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, że z uwagi na brak formalnej definicji "wspólnego gospodarstwa domowego" nie wie czy takowe prowadzi, lecz w dużej mierze utrzymuje osoby wskazane we wniosku. Skarżący wskazał również, że nie posiada jeszcze zeznania podatkowego za 2016 r. Oświadczył natomiast, że jego podatek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł ok. 7.000 zł, co oznacza, że dochód brutto wyniósł ok. 43.000 - 44.000 zł. M.W. nie osiągnęła dochodów w 2016 r. Odnośnie prac dorywczych skarżący wyjaśnił, że prace te związane są z naprawą i konserwacją sprzętu komputerowego, nauką i doszkalaniem z zakresu informatyki, naprawą sprzętu AGD oraz mebli. Średni dochód z tego tytułu, za ostatnie 3 miesiące, wyniósł ok. 3.600 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił ponadto, że lokal usługowy, którego jest współwłaścicielem nie przynosi dochodów, z uwagi na konflikt z drugim współwłaścicielem. Skarżący wskazał, że średnie miesięczne wydatki gospodarstwa domowego to: 1.000 - 1.500 zł media, 1.000 - 2.000 zł wyżywienie, środki czystości, 2.800 zł kredyt hipoteczny, 900 - 1.000 zł debety na rachunkach bankowych (łącznie 6.000 - 7.500 zł). Z kolei średnie miesięczne dochody gospodarstwa domowego to: ok. 2.000 zł świadczenia socjalne (500+, fundusz alimentacyjny, inne), 420 zł wynagrodzenie za pracę skarżącego, 3.000 - 5.000 zł dochód z tytułu prac dorywczych (łącznie 5.500 - 7.500 zł). Do pisma skarżący załączył, m.in., listę plac za ostatnie 3 miesiące, zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej M. W., wyciągi z rachunków bankowych, Referendarz sądowy wezwał nadto, zarządzeniem z 15 maja 2017 r., do nadesłania zeznań podatkowych skarżącego za 2016 r., nadesłania zeznania podatkowego P. Sp. z o.o., w której skarżący jest prezesem zarządu oraz wyjaśniania, czy wypłacono wspólnikom dywidendy za 2016 r., nadesłania wyciągu z rachunku bankowego, na który wpływa wynagrodzenie za pracę skarżącego oraz z którego spłacany jest kredyt hipoteczny na deklarowaną przez skarżącego kwotę 2.800 zł (z nadesłanych wyciągów wynika jedynie spłata kredytu w wysokości ok. 1.300 zł w [...] Banku). Wezwano również skarżącego do wyjaśnienia z jakiego tytułu na rachunek bankowy p. W. wpływają niezidentyfikowane wpłaty własne. Ponownie wezwano również skarżącego do czytelnego zestawienia miesięcznych dochodów i niezbędnych wydatków rodziny skarżącego, z uwzględnieniem po stronie dochodów: wynagrodzenia za pracę, przychodów z działalności gospodarczej, prac dorywczych, zasiłków, alimentów i innych; po stronie wydatków: wyżywienia, utrzymania domu, opłaty za media, kredytów i pożyczek innych niezbędnych. Skarżący odpowiadając wskazał, że żądane od niego informacje dotyczą osób i podmiotów, które nie są związane z przedmiotowym postępowaniem. Jego zdaniem, Sąd powinien we własnym zakresie wystąpić do urzędu skarbowego o jego zeznanie podatkowe za 2016 r. Podniósł, że nie jest uprawniony do podawania żadnych informacji dotyczących spółki P., ponieważ jest tylko jej pracownikiem. Skarżący wskazał, że nie posiada rachunku bankowego, zaś wynagrodzenie pobiera w formie gotówki. Referendarz sądowy, zaskarżonym postanowieniem z 14 czerwca 2017 r., odmawiając przyznania Stronie prawa pomocy wskazał, że rozpoznając wniosek w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy składa się sytuacja rodzinna, a także wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi. Referendarz sądowy zaakcentował, że wątpliwość budziły przede wszystkim dochody skarżącego, z tytułu umowy o pracę i prac dorywczych, których rozpiętość wynosiła od 2.0005.000 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny określono w przedziale od 4.500 zł do 7.500 zł (z uwzględnieniem alimentów otrzymywanych przez p. M. W. w wysokości 2.500 zł). Z kolei jako zobowiązania wskazano dwa kredyty hipoteczne na kwotę łączną 4.000 zł, alimenty 1.000 zł oraz media 1.500 zł. Tym samym łączne zobowiązania rodziny, bez uwzględnienia wydatków na wyżywienie 5-osobowej rodziny, kształcenie dzieci, leczenia wynoszą 6.500 zł. Zdaniem referendarza sądowego, odpowiedź Skarżącego zamiast ostatecznie wyjaśnić sytuację, jeszcze bardziej ją skompilowała, ponieważ w 2016 r. skarżący uzyskiwał również dochody z działalności gospodarczej - nie nadesłał jednak zeznania podatkowego za ten rok. Ponadto, dochód w wysokości 420 zł z tytułu stosunku pracy skarżący uzyskuje w spółce P. Sp. z o.o., w której jest prezesem zarządu, a p. M. W. - członkiem zarządu (zgodnie z KRS). Z uwagi na funkcję Skarżącego, istotne znaczenie dla oceny sytuacji finansowej skarżącego mają również przychody uzyskiwane przez tę spółkę, a które nie zostały ujawnione. Dodatkowo, w piśmie z 18 kwietnia 2017 r. skarżący "obniżył" wysokość obciążeń kredytowych rodziny z 4.000 zł na 2.800 zł, przy czym nadesłane wyciągi z rachunków bankowych dokumentują jedynie spłatę rat kredytu w wysokości miesięcznej po ok. 1.300 zł. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że nadesłane wyciągi z rachunków bankowych wskazywały, że M.W. dokonuje wpłat własnych na rachunek bankowy np. 04.01.2017 r. - 2.500 zł, 20.02.2017 r. - 2.000 zł, 23.01.2017 r. - 4.550 zł, 20.03.2017 r. - 730 zł, 16.03.2017 r. - 1.050 zł. Jednakże, na zapytanie o źródło dochodów, z których dokonywane są te wpłaty, Skarżący odmówił odpowiedzi. Referendarz sadowy uznał, że nieścisłości, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego. Nie jest bowiem możliwe ustalenie, ile w rzeczywistości wynoszą miesięczne dochody rodziny skarżącego i jakie są ostatecznie jej miesięczne, niezbędne wydatki (zobowiązania). Skarżący, w sprzeciwie z 28 czerwca 2017 r., zakwestionował w całości postanowienie referendarza sądowego z 14 czerwca 2017 r. i wniósł o uchylenie zakwestionowanego postanowienia i uwzględnienie wniosku oraz o dopuszczenie dowodu z kopii sprawozdania rocznego za 2016 r. Skarżący zarzucił: błędną ocenę zgromadzonych dowodów; bezpodstawne zadanie informacji o sytuacji finansowej P. sp. z o.o.; brak rozważenia przez Sąd, że osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają jakiegokolwiek statusu osób bliskich w świetle kodeksu cywilnego; nieuwzględnienie, że niniejsza sprawa dotyczy prowadzonego postępowania egzekucyjnego; brak zwrócenia się przez sąd do organów podatkowych o udzielenie informacji o stanie postępowania egzekucyjnego i podjętych czynnościach egzekucyjnych; art. 255 ustawy z 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "u.p.p.s.a."). W uzasadnieniu Skarżący wskazał w szczególności, że wnioskowane przez Sad informacje nie mogą dotyczyć danych dotyczących osób trzecich lub sytuacji finansowej spółki. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego w sprawie może być przyczyną niemożności spłacania zobowiązań z tytułu alimentów. Nadto referendarz sądowy wadliwie przyjął, ze otrzymywane przez partnerkę Skarżącego alimenty są dochodem Skarżącego, a nie - dzieci partnerki. Podkreślił odrębność podmiotową partnerki, jej dzieci, spółki z o.o. i Skarżącego. Załączył zeznanie PIT-36 L za 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Podstawą rozważania przyznania Stronie prawa pomocy jest pełne wykazanie jej sytuacji finansowej i życiowej. Sąd wskazuje nadto, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Fakty te powinny być zatem uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane) tak, aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie niespełna 600 zł (dokładnie 559 zł). Według Sądu, wbrew stanowisku zawartemu w sprzeciwie przedłożone przez Skarżącego dokumenty nie wskazują - jak prawidłowo wskazał Referendarz sądowy, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i czy można ją uznać za tak trudną, że uniemożliwia uiszczenie jedynego kosztu sądowego na obecnym etapie, jakim jest wpis od skargi, dostarczone przez Skarżącego materiały, jak również jego oświadczenia nie są na tyle spójne i precyzyjne, żeby móc ustalić, jakie dochody Skarżący uzyskuje. Dodatkowo Skarżący do sprzeciwu załączył deklarację PIT-36L za 2016 r., z której wynika dochód roczny w kwocie 58380,87 zł: deklaracja ta, z uwagi na wykazaną kwotę dochodu, nie może skutecznie podważyć oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokonanej w zaskarżonym postanowieniu z 14 czerwca 2017r. Zdaniem Sądu, w sytuacji, kiedy z treści nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że M.W. dokonuje wpłat własnych na rachunek bankowy np., 04.01.2017 r. -2.500 zł, 20.02.2017 r. - 2.000 zł, 23.01.2017 r. -4.550 zł, 20,03,2017 r. - 730 zł, 16.03.2017 r. - 1.050 zł - odmowa odpowiedzi na pytanie o źródło dochodów, z których dokonywane są te wpłaty, nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy. Zarówno Skarżący jak i wskazana powyżej osoba prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe (por. rubryka 6 formularza z 30 marca 2017 r" k 19 akt administracyjnych), zatem niezbędne są informacje o sytuacji finansowej wszystkich członków gospodarstwa domowego - tak, by ocenić zdolność Skarżącego do dysponowania posiadanym dochodem. W braku uzyskania wspomnianych informacji należy przyjąć, że Skarżący posiada wolność w dysponowaniu kwotą 58380,87 zł rocznie, co nie powinno uniemożliwiać mu przeznaczenia kwoty niespełna 600 zł na potrzeby postępowania sądowego. Na ocenę zdolności finansowej Skarżącego mają zatem wpływ dochody innych członków gospodarstwa domowego: tak partnerki, jak dzieci - z tytułu alimentów, ponieważ czynniki te kształtują stopień zasobności całego gospodarstwa domowego. Skoro Skarżący, jak prawidłowo wskazał w zaskarżonym postanowieniu Referendarz sądowy, nie wyjaśnił w rozpoznawanej sprawie wszystkich istotnych okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i rodzinnego w sposób pozwalający na pełną i rzetelną ocenę złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też posiada stały dochód w wysokości wielokrotnie przekraczającej wysokość wymagalnych kosztów sądowych, niezbędne było uwzględnieni tych faktów w sentencji orzeczenia. Złożone oświadczenia, w zakresie źródeł dochodów, struktury wydatków, posiadanego majątku i jego wykorzystania rodzą uzasadnione wątpliwości, które wykluczają przyznanie prawa pomocy, które co do zasady przysługuje osobom ubogim, które nie są ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś ich sytuacja finansowa nie budzi - jakichkolwiek wątpliwości. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, uregulowana w art. 243 - art. 263 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (postanowienie z 20 kwietnia 2017 r., I Fz 69/17, CBOSA). Z powyższych względów uznać więc należało, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.