III SA/Wa 965/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (sprawozdawca), sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Protokolant referent stażysta Agnieszka Cudna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. sprawy ze skargi Z. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz Z. W. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z [...] lutego 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W., po rozpatrzeniu zażalenia Z. W. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] grudnia 2014 r. w sprawie odmowy zwolnienia spod egzekucji samochodu marki [...] nr rejestracyjny [...] oraz samochodu marki [...] nr rejestracyjny [...] – utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej m.in. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] października 2010r. nr [...] obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za wrzesień, październik i listopad 2006r. Kwota należności głównej wynikająca z powyższego tytułu wynosi 508.758,00 zł należności głównej plus odsetki. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniami z [...] października 2010r. dokonał zajęcia rachunków bankowych Skarżącej. Zawiadomienia doręczono dłużnikom zajętej wierzytelności odpowiednio w 29 października 2010r., 8 listopada 2010r. i 25 października 2010r., a zobowiązanej wraz z odpisem przedmiotowego tytułu wykonawczego 9 listopada 2010r. Następnie protokołem zajęcia i odbioru ruchomości z [...] października 2010r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości zobowiązanej, tj. samochodu osobowego [...] nr rej. [...], samochodu ciężarowego [...] nr rej. [...], samochodu osobowego [...] nr rej. [...], samochodu ciężarowego [...] nr rej. [...], wytłaczarek do folii [...] (8 szt) i automatów do zgrzewania [...] (7 szt.). Postanowieniem z [...] października 2010r. wydanym w wyniku rozpatrzenia wniosku Skarżącej z 15 października 2010r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w . zwolnił spod egzekucji rachunki bankowe zobowiązanej, prowadzone przez [...] S.A., [...] S.A. i [...] w P.. Następnie postanowieniem z [...] lutego 2012 r. wydanym w wyniku rozpatrzenia wniosku Skarżącej z 30 listopada 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zwolnił spod egzekucji samochód osobowy [...] nr rejestracyjny [...], 8szt. wytłaczarek do folii oraz 7 szt. automatów do zgrzewania. Decyzją z [...] sierpnia 2011r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. rozłożył na raty zaległości objęte przedmiotowym tytułem wykonawczym. W związku z tym postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. Ponieważ zobowiązana nie dotrzymała terminów płatności uzgodnionych w decyzji ratalnej, zaległość objęta tytułem wykonawczym nr [...] pozostała w części do wyegzekwowania w postępowaniu egzekucyjnym. Pismem z 9 lipca 2014r., uzupełnionym pismem z 16 września 2014r., Skarżąca zwróciła się o zwolnienie spod egzekucji samochodów dostawczych: [...] z 2000r. nr rej.[...] oraz samochodu marki [...] z 1998r. nr. rej [...]. Jednocześnie, w zamian zwolnionych ruchomości, strona wskazała do zajęcia samochód ciężarowy [...]. Zobowiązana podniosła, że jego wartość przekracza wartość zajętych ruchomości, o których zwolnienie wnioskuje. Protokołem zajęcia i odbioru ruchomości z [...] października 2014r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości zobowiązanej, tj. samochodu ciężarowego [...] nr rej. [...] . Postanowieniem z [...] grudnia 2014r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. odmówił zwolnienia spod egzekucji samochodu marki [...] nr rej. [...] oraz samochodu marki [...] nr rej. [...]. W uzasadnieniu podkreślił, że udzielił już Skarżącej zwolnienia z egzekucji zajętych rachunków bankowych i większości zajętych ruchomości. W ocenie organu egzekucyjnego, zwolnienie z egzekucji pozostałych ruchomości może grozić brakiem możliwości zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Wskutek wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej, wymienionym na wstępie postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił pojęcie zwolnienia spod egzekucji, powołał się na § 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). Wyjaśnił również, powołując się na orzecznictwo wojewódzkiego sądu administracyjnego, że konstrukcja zwolnienia z egzekucji opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że Skarżąca we wniosku i zażaleniu wskazała, że wnosi o zwolnienie z egzekucji samochodu marki [...] nr rej. [...] oraz samochodu marki [...] nr rej. [...] . Zaznaczyła, że ich wartość rynkowa wynosi około 22.000,00 zł. Jednocześnie, w zamian tych ruchomości Skarżąca wskazała do zajęcia samochód ciężarowy [...] z 2001 r. nr rej. [...] , którego wartość rynkowa wynosi 28.000,00 zł przekracza wartość wyżej wymienionych zajętych ruchomości. Zobowiązana podniosła, że samochody, o których zajęcie wnioskuje, chce przeznaczyć do sprzedaży, gdyż ich ciągła naprawa jest nieopłacalna, natomiast wartość wskazanego w zamian samochodu [...] przekracza wartość zajętych ruchomości, o których zwolnienie wnioskuje. Skarżąca podniosła, że zwolnienie w/w samochodów spod egzekucji pozwoliłoby na podjęcie decyzji zgodnie z wymaganiami ekonomicznymi. W opinii Dyrektora Izby Skarbowej należy podzielić stanowisko organu egzekucyjnego, iż w przedmiotowej sprawie brak jest okoliczności przemawiających za zwolnieniem przedmiotowych samochodów spod egzekucji. W przedmiotowej sprawie, organ egzekucyjny odnosząc się do przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, wyjaśnił, że "ważny interes", to całokształt okoliczności dotyczących sytuacji finansowej podatnika, przede wszystkim aktualnej, lecz nie bez pominięcia przyczyn, które te sytuację spowodowały. Skoro interes ma być "ważny", to w całokształcie okoliczności sprawy ważne muszą być również okoliczności mające wpływ na zaistniałą sytuację. Ustaleń w zakresie ważnego interesu podatnika nie można sprowadzić do analizy poszczególnych faktów, dotyczących sytuacji podatnika, bez uwzględnienia ich całokształtu. Osoba prowadząca działalność gospodarczą na własny rachunek powinna mieć świadomość, że ryzyko związane z jej prowadzeniem ponosi zawsze podatnik. Jest on zobligowany do polepszenia swojej sytuacji finansowej i płatniczej, bez angażowania w to państwa. Ryzyko związane z prowadzeniem działalności obejmuje nie tylko efekty samodzielnych decyzji, ale też okoliczności nieprzewidziane, związane np. ze wzrostem konkurencji, utratą zamówienia czy nieterminowymi wypłatami inwestorów lub nawet ich brakiem. Instytucja zwolnienia spod egzekucji zaś musi być traktowana jako nadzwyczajna, gdyż prowadzi do uprzywilejowania jednych zobowiązanych kosztem pozostałych, systematycznie regulujących swoje zobowiązania względem Skarbu Państwa. W ocenie organu odwoławczego Naczelnik Urzędu Skarbowego dokładnie uargumentował brak przesłanek do zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych Skarżącej. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że udzielił już Skarżącej zwolnienia z egzekucji zajętych rachunków bankowych i większości zajętych ruchomości. Wyjaśnił, że w stosunku do majątku zobowiązanej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne również na podstawie innych tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. i Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P.. Ogółem kwota zaległości wraz z odsetkami za zwłokę, kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia wynosi [...] zł. Powyższe doprowadziło do dokonania zajęcia ruchomości - samochodu marki [...] nr rej. [...] . Jednocześnie organ egzekucyjny wskazał, że nieruchomość położona w miejscowości B. a, stanowiąca wspólność ustawową małżeńską Państwa Z. i T. W. , jak wynika z wypisu księgi wieczystej, jest obciążona wysokim kredytem. Ponadto pomimo rozłożenia zaległości na raty, Skarżąca nie dotrzymała terminów płatności uzgodnionych w decyzji ratalnej. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że Skarżąca co prawda wskazała do zajęcia samochód ciężarowy [...] nr rej. [...] , jednak w związku z tym, że kwota wszystkich zaległości ciążących na Skarżącej wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi wynosi [...] zł., organ egzekucyjny protokołem zajęcia i odbioru ruchomości z [...] października 2014r. dokonał zajęcia w/w ruchomości zobowiązanej. Pojazdy, o których zwolnienie wnioskuje zobowiązana, są w zasadzie jednym z nielicznych składników majątku, dającym możliwość uzyskania środków na poczet istniejącego zadłużenia, bowiem rachunki bankowe zobowiązanej oraz większość zajętych ruchomości zostały już zwolnione spod egzekucji, a nieruchomość położona w miejscowości B., stanowiąca majątkową współwłasność ustawową małżeńską Państwa Z. i T. W. , jest obciążona wysokim kredytem. Wpisu hipoteki przymusowej na w/w nieruchomości dokonał ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. . Przychylenie się zatem do wniosku Skarżącej, a w dalszej kolejności zwolnienie spod zajęcia egzekucyjnego zajętych ruchomości, może utrudnić egzekucję dochodzonych należności i skutkować brakiem możliwości zaspokojenia roszczeń wierzyciela. W skardze do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie, Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu prawa materialnego: - art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ewentualne występowanie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego nie ma w sprawie żadnego znaczenia, na skutek czego nie dokonano wszechstronnej oceny, czy w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka ważnego interesu, oraz przepisów prawa procesowego: - art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i zbadania materiału dowodowego w niniejszej sprawie w kontekście analizy spełnienia przesłanek warunkujących zwolnienie z egzekucji, a także poprzez brak wyczerpującego zbadania i wykazania, że ewentualne zwolnienie z egzekucji przedmiotowych samochodów może spowodować brak możliwości zaspokojenia wierzyciela, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak przytoczenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności i motywów rozstrzygnięcia, które organ miał na względzie przy wydawaniu przedmiotowego postanowienia oraz poprzez bezzasadne przyjęcie, iż nie została spełniona przesłanka ważnego interesu, przy jednoczesnym braku analizy tego pojęcia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Stosownie do art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Cytowany przepis opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym" co oznacza, że wypełnienie określonej w nim przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Jednakże oznacza to również, że obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek, jest dokładne ustalenie stanu faktycznego oraz szczegółowe odniesienie się do niego w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 listopada 2009 r.,sygn. akt I SA/Gl 689/09, LEX nr 566367). W przedmiotowej sprawie Skarżąca argumentując istnienie przesłanki ważnego interesu do zwolnienia spod egzekucji administracyjnej wymienionych we wniosku samochodów dostawczych wskazała na ich zły stan techniczny, który z jednej strony uniemożliwia uzyskanie pozytywnych zaświadczeń obowiązkowych badań technicznych, z drugiej zaś wymaga nieracjonalnie wysokich nakładów na naprawę tych pojazdów. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego wskazują, że organy w sposób niedostateczny dla realizacji zasady uznania administracyjnego, odniosły się do tej argumentacji zobowiązanej. Także w aktach sprawy brak dokumentów, z których wynikałoby, że organy dokonywały jakichkolwiek ustaleń celem potwierdzenia argumentacji Skarżącej o niemożliwości uzyskania zaświadczeń obowiązkowych badań technicznych pojazdów jak też wysokości kosztów naprawy pojazdów objętych wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji. Zasadnie organy podnoszą, że instytucja zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych zobowiązanego nie może zaprzepaścić celu egzekucji administracyjnej, którym jest zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Jednakże w przedmiotowej sprawie argumentacja organów przedstawiona w uzasadnieniach wydanych w sprawie rozstrzygnięć marginalizuje fakt, że Skarżąca w zamian pojazdów objętych wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji wskazała inny pojazd o wyższej wartości. Pojazd ten został następnie zajęty przez organ egzekucyjny. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w W. winien również rozważyć, czy poniesienie przez zobowiązaną ewentualnych nakładów na naprawę pojazdów objętych wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji nie przeszkodzi celom prowadzonej egzekucji administracyjnej w większym stopniu niż sprzedaż tych pojazdów po uprzednim ich zwolnieniu spod egzekucji. Mając powyższe uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy.