III SA/Wa 978/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych K. R. – dalej "Skarżący" – pismem z dnia 25 marca 2015 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, Skarżący pismem z dnia 7 maja 2015 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu w wysokości 3.666 zł, ani jakiejkolwiek opłaty. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza zbankrutowała. Skarżący został bez środków do życia z 200.000 zł kredytu i postępowaniami sądowymi. Skarżący musiał sprzedać cały swój majątek żeby spłacić chociażby cześć zobowiązań. Obecnie pozostaje na utrzymaniu rodziców – emerytów, z którymi mieszka. Ma problem ze znalezieniem pracy. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Rodzice Skarżącego są emerytami. Nie posiadają oszczędności oraz żadnych przedmiotów wartościowych. Są właścicielami mieszkania w bloku, w którym zamieszkują wspólnie ze Skarżącym. Łączny dochód rodziców Skarżącego z tytułu emerytur wynosi 4.039,37 zł brutto miesięcznie. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm.) dalej – "P.p.s.a.", referendarz sądowy wezwał Skarżącego do: nadesłania zeznań podatkowych Skarżącego za 2013 i 2014 r., nadesłania zeznań podatkowych rodziców Skarżącego za 2014 r., nadesłanie bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2014 r., udokumentowania okoliczności związanych z zawieszeniem lub likwidacją prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej, wyjaśnienia, od kiedy Skarżący pozostaje bez dochodów oraz nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, w przypadku braku takiego statusu – wyjaśnienia powyżej kwestii, udokumentowania wysokości świadczeń otrzymywanych przez rodziców skarżącego, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Skarżącego oraz jego rodziców za ostatnie trzy miesiące (nawet jeśli brak na nich operacji), udokumentowania wysokości zadłużenia Skarżącego, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (w tym na czynsz, opłaty za media, wyżywienie, środki czystości leczenie, i inne). W odpowiedzi Skarżący wyjaśnił, że działalność gospodarczą prowadził do marca tego roku, by zakończyć wszystkie sprawy urzędowe. Jednak już od listopada 2014 r. nie zarobkował. Wskazał również, że rodzice odmówili mu przedstawienia dokumentów dotyczących ich sytuacji finansowej, ponieważ nie chcą by on angażował ich jeszcze bardziej w swoje sprawy. Skarżący ustalił jedynie, że miesięczne koszty utrzymania, w tym na opłaty za mieszkanie, media, jedzenie i leczenie wynoszą ok. 1.200 zł. Do pisma Skarżący załączył wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z informacją o wykreśleniu z dniem 7 kwietnia 2015 r., zeznania podatkowe za 2013 i 2014 r., wyciągi z rachunków bankowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 29 czerwca 2015 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym podkreślił, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza zbankrutowała z przyczyn niezależnych od niego, zaś wszystkie posiadane środki musiał przeznaczyć na spłatę wymagalnych zobowiązań, gdyż nie chciał narażać się na powstanie dodatkowych kosztów postępowania sądowego i egzekucyjnego. Wyjaśnił również, że wpłaty jakie dokonywane były na jego konto pochodziły ze środków pożyczonych od rodziców w celu spłacania kredytu. Skarżący dodał, że nie jest w stanie zgromadzić pieniędzy potrzebnych na uiszczenie wpisu sądowego. Dodał, że przedmiotowa sprawa dotyczy jego osobistych zobowiązań, z którymi jego rodzice nie są związani, a to powoduje, że nie mają obowiązku łożyć na przedmiotowy wpis sądowy. Skarżący podkreślił, że jego rodzice są emerytami potrzebującymi środków na życie i leki. Skarżący wyjaśnił, że nie był w stanie przedstawić bilansu zysków i strat, gdyż nie posiada takiego dokumentu a ponadto nie mógł zwrócić się do kancelarii księgowej prowadzącej księgowość jego działalności gospodarczej bowiem nie rozliczył się z nią za wykonane usługi. W ocenie Skarżącego nadmierna wysokość kosztów sądowych może być potraktowana jako ograniczenie prawa do sądu i w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miały stanowić tamę do sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie realnie prowadzenie sprawy przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 16 czerwca 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy, a zwłaszcza treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. podkreślić należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał jednak, że powyższa przesłanka została spełniona. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że nie prowadzi on działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców emerytów. Ponadto Skarżący jest zadłużony i nie spłaca ciążących na nim zobowiązań. W ocenie Sądu oświadczenia Skarżącego nie są przekonywujące. Jak wynika z nadesłanych dokumentów Skarżący jeszcze do kwietnia bieżącego roku prowadził działalność gospodarczą. Z tytułu tej działalności za 2014 r. uzyskał przychód w wysokości 3.154.531,46 zł. Niezrozumiała jest argumentacja Skarżącego dotycząca "bankructwa" działalności gospodarczej, skoro wynik finansowy na koniec 2014 r. był dodatni (dochód wyniósł 184.016,53 zł, zgodnie z PIT-36L). Skarżący nie przedstawił również bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2014 r. na podstawie którego Sąd mógłby zweryfikować twierdzenia Skarżącego. Skarżący wyjaśnił jedynie, że nie jest w stanie przedstawić takich dokumentów gdyż nie rozliczył się z kancelarią księgową prowadzącą księgowość jego działalności gospodarczej. Wątpliwości Sądu co do rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego wynikają również z analizy nadesłanych przez niego wyciągów/wydruków z rachunków bankowych. Skarżący twierdzi bowiem, że od listopada 2014 r. nie uzyskuje dochodów, z kolei na jego rachunku w [...] w K. obroty za okres od 1 lutego do 15 maja 2015 r. wyniosły 9.627,67 zł. Skarżący w tym okresie dokonywał również wpłat gotówkowych na rachunek, przykładowo: 23 marca 2015 r. wpłacił 1.000 zł, 27 marca 2015 r. – 800 zł, 13 kwietnia 2015 r. – 2.000 zł, 18 maja 2015 r. – 200 zł. Wpłata własna pojawia się również na rachunku w [...] S.A. w dniu 26 maja 2015 r. w wysokości 170 zł. Na rachunku walutowym Skarżący na dzień 26 maja 2015 r. posiadał środki w wysokości 50,74 EURO. Deklarowany przez Skarżącego brak jakichkolwiek dochodów i źródeł zarobkowania oraz jakichkolwiek środków na pokrycie chociażby części należnego w sprawie wpisu sądowego pozostaje w sprzeczności z powyższymi ustaleniami. Skarżący co prawda złożył wyjaśnienia w tej kwestii twierdząc, że wpłaty jakie były dokonywane na jego konto pochodziły od rodziców, a były przeznaczone na spłatę kredytu, nie przedstawił jednak żadnych dokumentów potwierdzających ww. oświadczenia. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej Skarżącego, ocenie dokumentów źródłowych oraz informacji przedstawionych przez Skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kwoty 3666 zł. tytułem wpisu należnego od skargi. Przedstawione przez Skarżącego informacje budzą bowiem wątpliwości, co do faktycznej sytuacji majątkowej, w której znajduje się Skarżący. Mając powyższe na uwadze a także podkreślając, że Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił twierdzeń sformułowanych w piśmie z dnia 29 czerwca 2015 r. Sąd uznał je za nierzetelne i stwierdził, że Skarżący nie zrealizował ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 P.p.s.a. obowiązku i nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jego interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uczynił) przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Nie dysponując pełnym obrazem sytuacji materialnej Skarżącego oraz dowodami potwierdzającymi tę sytuację, Sąd nie ma podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Natomiast informacje zawarte we wniosku o udzielenie prawa pomocy oraz w sprzeciwie okazały się być niewystarczające dla uwzględnienia żądania Skarżącej. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.