III SA/Wa 983/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2006 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o. o. w W. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie warunków i trybu restrukturyzacji 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej kwotę 500 zł ( pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r., nr [...] Prezes Zarządu Agencji Rozwoju Przemysłu S.A., zwany dalej "Prezesem Agencji", działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "Kpa" oraz art. 10 ust. 1 pkt 4, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1 i 2, art. 53 i 54 w związku z art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o pomocy publicznej dla przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy (Dz. U. Nr 213, poz. 1800), powoływanej dalej jako "ustawa o pomocy publicznej", po uzgodnieniu planu restrukturyzacji [...] S.A. oraz jego pozytywnym zaopiniowaniu przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pismem z dnia [...] czerwca 2003 r. (opinia nr [...]) orzekł o: - zatwierdzaniu planu restrukturyzacji spółki [...] S.A.; - zabezpieczeniu kosztów postępowania restrukturyzacyjnego poprzez ustanowienie na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. zastawu rejestrowego na określonych akcjach spółki [...] S.A., stanowiących składnik majątku [...] S.A., ustalając termin zawarcia przez [...] S.A. z Agencją Rozwoju Przemysłu S.A. umowy o ustanowienie zastawu rejestrowego na dzień [...] czerwca 2003 r.; - ustaleniu terminu zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego [...] S.A. na dzień [...] czerwca 2005 r. Powyższą decyzję doręczono, za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, [...] S.A. w dniu [...] czerwca 2003 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2003 r. [...] Sp. z o.o., powoływana dalej jako "Skarżąca", wniosła odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej zawarcia ugody restrukturyzacyjnej, wyjaśniając, że informację o fakcie wydania tej decyzji powzięła w dniu [...] sierpnia 2003 r. w związku z przekazaniem jej treści ugody zawartej przez [...] S.A. z wierzycielami. Skarżąca zarzuciła decyzji Prezesa Agencji naruszenie przepisu art. 22 ust. 1 ustawy o pomocy publicznej, wskazując, iż nie jest wierzycielem objętym tym przepisem, gdyż zobowiązania [...] S.A. względem [...] Sp. z o.o. są zobowiązaniami, które nie mogą wchodzić w zakres zawartej w ramach postępowania restrukturyzacyjnego w dniu [...] lipca 2003 r. ugody [...] S.A. z wierzycielami (akt notarialny Rep. [...]). Powołując się na umowę zamiany zawartą w dniu [...] marca 2000 r. pomiędzy [...] S.A. oraz Skarżącą, ta ostatnia stwierdziła, że skoro przedmiot ww. umowy został określony jako "przeniesienia własności Obligacji (...) i przeniesienie własności udziałów", to zobowiązania z tego wynikające, jako mające charakter rzeczowy a nie pieniężny, nie mogą wchodzić w zakres restrukturyzacji finansowej realizowanej w drodze zawarcia ugody z wierzycielami. Zdaniem Skarżącej ustawa o pomocy publicznej w rozdziale 4 konstruuje zasady restrukturyzacji finansowej zobowiązań cywilnoprawnych wyłącznie o charakterze pieniężnym, a zgodnie z ww. umową Skarżącej przysługuje roszczenie o przeniesienie własności obligacji skarbu państwa, które w jej ocenie ma charakter rzeczowy. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Agencji w części dotyczącej ugody restrukturyzacyjnej. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...] Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, powoływany dalej jako "Minister", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 28 Kpa, umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister stwierdził, że Skarżąca nie wykazała w należyty sposób swego interesu prawnego w zakresie objętym odwołaniem. Decyzja Prezesa Agencji z dnia [...] czerwca 2003 r. nie kształtuje praw i obowiązków wierzycieli cywilnoprawnych, do których należy Skarżąca, lecz rozstrzyga między innymi w przedmiocie terminu zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego i zatwierdzenia planu restrukturyzacji [...] S.A. Decyzja ta, według organu odwoławczego, wpływa bezpośrednio jedynie na prawa i obowiązki samego przedsiębiorcy, jakim jest [...] S.A. Minister konkludował, że skoro decyzja Prezesa Agencji nie wywiera bezpośredniego wpływu na sytuację prawną Skarżącej, to należy uznać, iż nie ma ona interesu prawnego oraz obowiązku w przedmiotowej sprawie. Skarżąca nie może zatem zostać uznana za stronę postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa, a tym samym nie posiada legitymacji do złożenia odwołania. W skardze z dnia [...] grudnia 2003 r. Skarżąca zarzuciła decyzji Ministra naruszenie przepisów art. 7, art. 28, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz art. 22 ust. 1 ustawy o pomocy publicznej. W opinii Skarżącej organ drugiej instancji błędnie ocenił materiał dowodowy, a teza iż [...] Sp. z o.o. w sposób milczący uznała ugodę restrukturyzacyjną, gdyż nie głosowała w przedmiocie przyjęcia ugody restrukturyzacyjnej, jest nietrafna. Skarżąca podniosła, że nie uczestniczyła w głosowaniu bowiem uważa, iż wierzytelności jej przysługujące nie są objęte zakresem przedmiotowym ustawy o pomocy publicznej, a udział w głosowaniu stanowiłby akceptację objęcia zakresem ugody wierzytelności Skarżącej. Wbrew jednak stanowisku Skarżącej [...] S.A. włączyła powyższą wierzytelność do zakresu ugody. W ocenie Skarżącej taki stan rzeczy wpływa na jej interes prawny, gdyż w sposób istotny ogranicza jej prawa, powodując uszczuplenie jej należności. Poza tym, stanowi naruszenie art. 22 ust. 1 ustawy o pomocy publicznej, gdyż włącza do restrukturyzacji należności o charakterze niepieniężnym. Ze względu natomiast na brak możliwości zaskarżenia na gruncie wskazanej ustawy samej ugody, jedyną możliwością wzruszenia ugody - według Skarżącej - było zaskarżenie decyzji Prezesa Agencji, która zatwierdzała plan restrukturyzacji obejmujący również ugodę z wierzycielami. Skarżąca podkreśliła też, że w sprawie nie wyjaśniono stanu faktycznego, nie uwzględniono całego zebranego materiału dowodowego, dokonując przy tym jego dowolnej oceny. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niezgodnej z prawem oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2006 r. Skarżąca podtrzymała z kolei dotychczasowe stanowisko wyrażone w skardze. Przedstawiła argumentację odnośnie niepieniężnego charakteru jej wierzytelności (roszczenia o wydanie obligacji wynikającego z umowy zamiany z dnia [...] marca 2000 r.) wobec [...] S.A. i w konsekwencji skutkującej pozostawaniem tej wierzytelności poza ugodą restrukturyzacyjną, odmiennie niż przyjmują to organy. Skarżąca ponownie wskazała również, iż ma interes prawny w zaskarżeniu ugody restrukturyzacyjnej, gdyż wierzyciele nie tylko są zainteresowani ugodą restrukturyzacyjną, ale są też jej pełnoprawną stroną (ugoda stanowi swoistą umowę wielostronną pomiędzy nimi a podmiotem restrukturyzowanym). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej wskazane. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy publicznej do postępowania restrukturyzacyjnego stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Organem właściwym w sprawach restrukturyzacji jest minister właściwy do spraw gospodarki, a funkcje organu administracji publicznej w zakresie zadań wynikających z ustawy o pomocy publicznej wykonuje również Prezes Zarządu Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. (art. 8 ustawy o pomocy publicznej). Prezes Agencji wydaje między innymi decyzje o warunkach i trybie restrukturyzacji, o czym stanowi art. 10 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy. Z kolei minister właściwy do spraw gospodarki jest, zgodnie z art. 9 pkt 2 ww. ustawy, organem wyższego stopnia wobec Prezesa Agencji w zakresie decyzji wydawanych na podstawie ustawy. Powyższe oznacza, że od decyzji Prezesa Agencji przysługuje stronie odwołanie do ministra właściwego do spraw gospodarki. W realiach niniejszej sprawy odwołanie od decyzji z dnia [...] czerwca 2003 r. przysługiwało do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Należy jednak zwrócić uwagę, że odwołanie, składane do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, o czym stanowi art. 129 § 1 i § 2 Kpa. Niedochowanie tego terminu powoduje, że decyzja staje się decyzją ostateczną (art. 16 § 1 zdanie pierwsze Kpa). Uchylenie lub zmiana takiej decyzji, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w przepisach szczególnych (art. 16 § 1 zdanie drugie Kpa). Wobec takiego stanu rzeczy rozważenia wymaga sposób obliczania terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu administracyjnego przez stronę, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Sąd w tym zakresie podziela pogląd wyrażany w doktrynie, iż należy wówczas przyjąć, że strona taka może wnieść odwołanie od wydanej decyzji do momentu, gdy decyzja ta stała się ostateczna, a więc do czasu rozpatrzenia odwołania wniesionego przez inną stronę, a gdy odwołania nie wniesiono - przed upływem 14 dni (Zob. A Kabat w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 590). Wspomnieć również można, iż w wyroku z dnia 5 grudnia 1997 r. (sygn. akt I SA 1329/95, ONSA 1998, nr 3, poz. 103) Naczelny Sąd Administracyjny rozważał sytuację strony, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy była ona już ostateczna. Sąd ten uznał, iż w takim przypadku stronie przysługuje tylko wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Natomiast w wyroku z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1351/99 (LEX nr 78928) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Jeżeli strona nie brała udziału w postępowaniu, decyzja nie został jej doręczona i stała się ostateczna, a o wydanej decyzji strona dowiedziała się w późniejszym czasie, to pismo domagające się zmiany tej decyzji, choćby zatytułowane zostało , za takie uznać nie można. Obowiązkiem organu jest wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, do których należy ustalenie, czy pismo pochodzi od strony postępowania, a jeżeli tak - podjęcie czynności w sprawie wzruszenia ostatecznej decyzji, w zależności od okoliczności sprawy, nawet gdy pismo wyraźnego wniosku nie zawiera. Taki tok postępowania nakazuje zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 Kpa, a także, wynikający z art. 9 Kpa, obowiązek należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki będące przedmiotem postępowania". Dodać też trzeba, że w ramach przepisów o wznowieniu postępowania ustawodawca nałożył na organ właściwy do wznowienia postępowania obowiązek badania w tzw. fazie wstępnej, tj. przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania, między innymi czy wniesione podanie o wznowienie pochodzi od strony postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa. Jeżeli na tym etapie badania sprawy organ ustali, iż z żądaniem wystąpiła osoba nie będąca stroną, wówczas zachodzi niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn podmiotowych, co skutkuje wydaniem decyzji o odmowie wznowienia postępowania w oparciu o art. 149 § 3 Kpa (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2000 r., sygn. akt I SA 1232/99, LEX nr 54524 i z dnia 23 kwietnia 2002 r., sygn. akt V SA 2483/01, LEX nr 109264). Zaprezentowane poglądy orzecznictwa Sąd orzekający w tej sprawie podziela. W rozpoznanej sprawie, jak wynika z jej akt, decyzja organu pierwszej instancji została doręczona [...] S.A w dniu [...] czerwca 2003 r. Od decyzji tej Stocznia się nie odwoływała, zatem stała się ona decyzją ostateczną z upływem dnia [...] czerwca 2003 r. (środa, tzw. dzień roboczy). Skarżąca, jak twierdzi w piśmie z dnia [...] sierpnia 2003 r. nazwanym "odwołaniem", dowiedziała się o decyzji w dniu [...] sierpnia 2003 r. W tej sytuacji nie może być wątpliwości, iż złożony przez nią wniosek odnosił się do decyzji ostatecznej. Zatem nie mógł być potraktowany jako odwołanie, mimo takiej nazwy, i załatwiony w trybie odwoławczym w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 3 Kpa, a tak się w sprawie stało. Wskazanym wnioskiem nie mogło bowiem w ogóle zostać skutecznie wszczęte postępowanie odwoławcze, gdyż może ono być prowadzone wyłącznie co do decyzji nieostatecznych. Wyjaśnić więc należało ze Skarżącą, czy i ewentualnie w jakim trybie nadzwyczajnym domaga się wzruszenia decyzji Prezesa Agencji z dnia[...] czerwca 2003 r. i w ramach trybu przez nią wskazanego ocenić także jej legitymację procesową. Uwzględnienie przedstawionych wyżej uwarunkowań prawnych i faktycznych stanowiło warunek niezbędny do nadania sprawie właściwego biegu. Tego jednak nie uczyniono, gdyż jak wynika z akt sprawy nie była na tę okoliczność prowadzona ze Skarżącą jakakolwiek korespondencja wyjaśniająca zaistniały stan rzeczy, a jej wniosek od razu potraktowano tak, jak złożone w terminie odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej, czego uczynić nie było wolno. W tej sytuacji doszło do naruszenia przywołanych wyżej przepisów postępowania przez organ odwoławczy. Zaistniałe uchybienia uniemożliwiają Sądowi rozpatrywanie zarzutów podniesionych w skardze. Ich ocena byłaby bowiem przedwczesna, zważywszy na konieczność nadania sprawie właściwego biegu, zależnego przy tym od woli Skarżącej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny rozpoznanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając zwrot kosztów na rzecz Skarżącej w wysokości wpisu sądowego ([...] zł). W postępowaniu sądowym Skarżąca nie ustanawiała profesjonalnego pełnomocnika.