III SAB/Wa 23/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Dudra (del.), Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Asesor WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Marcin Bącal, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie: rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne p o s t a n a w i a odrzucić skargę A. S. złożył skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (określanego dalej: "Zakład"), jako organu administracji publicznej. Wyjaśnił, że w dniu 2 stycznia 2004 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powołując się na ciężką sytuację zawodową i rodzinną. Jak podstawę wniosku wskazał § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Pismem z dnia 1 marca 2004 r. Zakład podjął decyzję o pozostawieniu jego wniosku bez rozpoznania, a zatem uchylił się od merytorycznego rozpoznania sprawy. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...] listopada 2004 r. nakazał Zakładowi merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Skarżący podniósł, że Zakład zamiast wydać decyzję we wnioskowanej sprawie za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w S. wyegzekwował zaległe składki z jego konta bankowego, pozbawiając go możliwości dalszej normalnej działalności gospodarczej. Wszczął też postępowanie o umorzenie składek "pod nową numeracją [...]". W piśmie z dnia 20 grudnia 2004 r. Skarżący wyjaśnił, że nie składał żadnego nowego wniosku o umorzenie, czeka natomiast na wydanie decyzji w sprawie orzeczonej postanowieniem Sądu Okręgowego w K.. W dniu 19 stycznia 2005 r. "Prezes ZUS Oddział w S." podjął decyzję w sprawie o wskazanej wyżej numeracji, odmawiając umorzenia należności z tytułu składek za okres od sierpnia do października 2004 r. Skarżący wyjaśnił też, że jego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 4 lutego 2005 r. skierowany do "ZUS w Warszawie" rozpatrzony został negatywnie. W związku z powyższym Skarżący wniósł o zobowiązanie Zakładu do podjęcia decyzji w sprawie jego wniosku o umorzenie składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, złożonego w dniu 2 stycznia 2004 r. "o numeracji [...]". Skarżący uznał też, że twierdzenia Zakładu zawarte decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. o tym, że Urząd Skarbowy przekazał wpływy pokrywające jego zaległości i można skutecznie dochodzić zaspokojenia z jego majątku, świadczy "o ubezwłasnowolnieniu podmiotu gospodarczego odnośnie możliwości umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne". Według jego wiedzy sens przepisów rozporządzenia prowadzi do uratowania działalności gospodarczej podmiotu, a tym samym "nie pozbawia źródła jego i rodziny". W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi i wyjaśnił, że `skarga jest nie tylko błędnie zatytułowana, ale i niezasadna. Pismem z dnia 27 czerwca 2005 r. Sąd wezwał Skarżącego do sprecyzowania czy jego skarga jest skargą na bezczynność Zakładu w przedmiocie niewydania decyzji w sprawie wniosku z dnia 2 stycznia 2004 r. o umorzenie należności z tytułu składek, czy też skargą na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący w piśmie z dnia 4 lipca 2005 r. wyjaśnił, że jego skarga dotyczy wyłącznie bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie niewydania decyzji w sprawie wniosku z dnia 2 stycznia 2004 r. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne sygn. [...]. Na rozprawie pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na niewyczerpanie trybu przewidzianego w art. 37 k.p.a. Skarżący wyjaśnił, że nie składał zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie ani do Ministra Polityki Społecznej, ani też do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarżący złożył skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, polegającą na nierozpatrzeniu jego wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek, który złożył w Oddziale Zakładu w S. w dniu 2 stycznia 2004 r. Przepis art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć taką sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należą sprawy umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."). Analogiczne unormowanie znajduje się także w art. 180 k.p.a. stanowiącym, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie określają trybu, w jakim strona postępowania prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych może domagać się wydania decyzji w sprawie z zakresu umorzenia należności z tytułu składek w przypadku, gdy organ zwleka z wydaniem takiej decyzji. Nie określa też terminów załatwienia spraw. Zdaniem Sądu w sprawach tego rodzaju nie ma bowiem zastosowania art. 83 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie do sądu [powszechnego – przyp. Sądu] przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia wydania wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Wniosek o umorzenie nie mieści ani w kategorii wniosków o świadczenie, ani też nie może być uznany za roszczenie. Przede wszystkim jednakże art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłącza z kompetencji odwoławczej sądów powszechnych decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu wyłączenie to obejmuje również bezczynność organu w tym przedmiocie. W tym stanie rzeczy zastosowanie mają w takim przypadku zarówno przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące terminów załatwiania spraw (art. 35 i art. 36), jak i sposobu postępowania w przypadku, gdy organ mimo upływu tych terminów nie podejmuje rozstrzygnięcia, do jakiego jest zobowiązany (art. 37). Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym art. 35 k.p.a. strona może wnieść zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia nad organem pozostającym w bezczynności. Organ ten, uznając zażalenie za zasadne, wyznacza organowi rozpoznającemu sprawę dodatkowy termin jej załatwienia oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby także podejmuje środki zapobiegające naruszaniu terminów załatwienia spraw w przyszłości (art. 37 § 2 k.p.a.). Zażalenie, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a. należy do środków zaskarżenia wymienionych w art. 52 § 2 p.p.s.a. Jeżeli zatem strona podjęła określone w art. 37 § 1 k.p.a. działania zmierzające do uzyskania rozstrzygnięcia, to znaczy wystąpiła z zażaleniem do organu wyższego stopnia, a organ ten ustosunkował się do tego wystąpienia albo też organ zobowiązany do załatwienia sprawy w wyznaczonym terminie nie dochował tego terminu, wówczas stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu, który zobowiązany był do rozpatrzenia sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną z siedzibą w Warszawie. Organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu, w sprawach dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jest Minister Polityki Społecznej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2005 r. sygn.akt III SA/Wa 512/05, niepubl.). Z akt sprawy nie wynika, aby Skarżący składał do tego organu zażalenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. Okoliczność tę potwierdził też Skarżący na rozprawie wyjaśniając, że zażalenia takiego nie składał. Uznać zatem należało, że Skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia, co jest warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność organu. Niespełnienie przez Skarżącego warunku określonego w art. 52 § 1 p.p.s.a.. skutkowało odrzuceniem skargi jako niedopuszczalnej, na podstawie art. 58 § 1 pkt 7 p.p.s.a.