III SAB/Wa 39/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia, , Asesor WSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2005r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. K. i H. K. na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie dokonania czynności materialno – technicznej zwrotu nadpłaty w opłacie targowej stwierdzonej prawomocną decyzją postanawia: 1) odrzucić skargę; 2) zwrócić skarżącym wpis w kwocie 100 zł (sto złotych). H. i H. K. pismem z dnia 3 stycznia 2000r. wystąpili do Urzędu [...]W. o stwierdzenie nadpłaty opłaty targowej za lata 1998r. – 1999r. z tytułu prowadzenia sprzedaży na targowisku na Placu w W.. Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2000r., nr [...], postanowił stwierdzić nadpłatę nienależnie uiszczonej opłaty targowej za 1998r. i 1999r. W uzasadnieniu stwierdzono, że podatnicy zwolnieni byli od opłaty targowej na podstawie art. 16 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (t. jedn. Dz. U. Nr 9, poz. 31) gdyż ciążył na nich obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości z tytułu posiadania obiektów budowlanych na terenie targowiska. W dniu 13 marca 2000r. sporządzona została również notatka służbowa przez Głównego Księgowego [...] S., z treści której wynikało, iż w dniu 4 stycznia 2000r. zawarta została ugoda z wnioskodawcami w sprawie kompensaty wzajemnych roszczeń z tytułu opłaty targowej i wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z terenu targowiska. Po wydaniu decyzji określającej wysokość nadpłaty opłaty targowej, dokonano wnioskowanego w ww. ugodzie potrącenia wzajemnych roszczeń i nie skierowano decyzji do wykonania. W piśmie z dnia 28 grudnia 2000r., skierowanym do Wydziału Podatków i Windykacji Urzędu [...] W., H. i H. K. oświadczyli, iż w dniu 4 stycznia 2000r. podpisali umowę z Zarządem Terenów Publicznych dotyczącą prowadzenia działalności gospodarczej na Placu [...]. Warunkiem podpisania niniejszej umowy było wcześniejsze podpisanie oświadczenia o wzajemnej kompensacie należności stron. Wyżej wymienione oświadczenie nie ma umocowania prawnego, ponieważ nie zostało wcześniej ustalone istnienie należności podlegającej kompensacie. W tym dniu również H. i H. K. wystąpili do Urzędu [...] S. Gminy W. o zwrot nadpłaty opłaty targowej za lata 1998r. – 1999r. z tytułu prowadzenia sprzedaży na targowisku na Placu [...] w W.. Do wniosku załączono kopię decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2000r., stwierdzającej nadpłatę oraz kopie wpłaty podatku od nieruchomości. Burmistrz Gminy W. decyzją z dnia [...] stycznia 2001r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nadpłaty jako bezprzedmiotowe, stwierdzając, iż sprawa nadpłaty w opłacie targowej została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją Prezydenta W. z dnia [...] marca 2000r., nr [...]. Pismem z dnia 15 lutego 2001r. podatnicy zwrócili się z kolei o wydanie decyzji w sprawie naliczenia odsetek od przyznanej kwoty decyzją z dnia [...] marca 2000r. W odpowiedzi na ww. wniosek Burmistrz Gminy W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2001r., nr [...], umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu stwierdzono, iż sprawa została już rozstrzygnięta ostatecznie decyzją z dnia [...] marca 2000r., nr [...]. Ponadto w ocenie organu dokonanie przez Urząd [...] W. potrącenia w związku ze złożonym przez podatników w dniu 4 stycznia 2000r. wnioskiem o kompensatę w opłacie targowej z uznanym roszczeniem Gminy z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z terenu targowiska, do wysokości wpłaconej opłaty targowej za ten sam okres, spowodowało, że wzajemne należności zostały umorzone, a więc nadpłatę w opłacie targowej uznać należy za zwróconą w terminie a wszelkie roszczenia z tego tytułu za wygasłe, w tym również oprocentowanie. Pismem z dnia 17 września 2004r. H. i H. K. ponownie zwrócili się do Prezydenta W. o wykonanie swojej decyzji z dnia [...] marca 2000r., nr [...], stwierdzającej nadpłatę w opłacie targowej wraz z należnymi odsetkami. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Prezydent W. w piśmie z dnia 11 października 2004r. poinformował podatników, iż wniosek podatników z dnia 4 stycznia 2000r. o dokonanie kompensaty w opłacie targowej z uznanym roszczeniem Gminy W. z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z terenu targowiska, do wysokości wpłaconej opłaty targowej za ten sam okres, został przyjęty przez Zarząd [...] W. i zgodnie z oświadczeniem wnioskodawców, w dniu 13 marca 2004r. na podstawie podpisanej kompensaty dokonano potrącenia ww. nadpłaty. Dokonana kompensata spowodowała więc umorzenie wzajemnych należności. Organ stwierdził ponadto, iż przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm. – dalej O.p.) nie przewidywały w okresie, którego dotyczył wniosek, zakazu swobodnego rozporządzania przez podatnika przysługującą mu nadpłatą. Zagadnienie to wchodzi w sferę stosunków cywilnoprawnych regulowanych przez Kodeks Cywilny. Podatnicy w piśmie z dnia 2 listopada 2004r., powołując się na treść art. 75 § 1 O.p. i art. 64 O.p., stwierdzili, iż nie ma podstaw prawnych do dokonania potrącenia w przypadkach innych niż wymienione w art. 64 O.p. Poza tym możliwość dokonania kompensaty przysługuje podatnikowi i jest realizowana z wierzytelności, które podatnik posiada w stosunku do Skarbu Państwa lub Gminy, a nie odwrotnie. W piśmie stwierdzono również, iż gmina nie mogła wprowadzić żadnych dodatkowych opłat za prowadzenie handlu na targowisku w postaci opłat za zajęcie terenu na targowisku. W odpowiedzi na pismo podatników organ w piśmie z dnia 28 grudnia 2004r. podtrzymał w całości argumentację zawartą w swojej wcześniejszej korespondencji z dnia 11 października 2005r. Pismem z dnia 18 stycznia 2005r. H. i H. K. wystąpili do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. ze skargą na bezczynność Prezydenta W., ponieważ do dnia wniesienia skargi organ ten nie dokonał zwrotu nadpłaty, orzeczonej decyzją z dnia [...] marca 2000r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2005r., nr [...], na podstawie art. 15 w związku z art. 171 § 3 O.p. zwróciło podanie podatnikom, uznając, iż nie jest organem właściwym do rozpoznania sprawy. W piśmie z dnia 16 lutego 2005r., zatytułowanym "wezwanie do usunięcia naruszenia prawa", podatnicy podtrzymując dotychczasową argumentację, wezwali ponownie Prezydenta W. do zwrotu nadpłaty stwierdzonej prawomocną decyzją z dnia [...] marca 2000r. Odpowiadając na powyższe wezwanie Prezydent W. w piśmie z dnia 24 marca 2005r., podtrzymując w całości dotychczasową argumentację, stwierdził, iż zgodnie z decyzją SKO w W. z dnia [...] lutego 2005r. właściwym do rozstrzygnięcia sporu w sprawie zasadności kompensaty wzajemnych roszczeń jest wyłącznie sąd powszechny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2005r. skarżący wnieśli o zobowiązanie Prezydenta W. do dokonania czynności materialno – technicznej zwrotu nadpłaty stwierdzonej prawomocną decyzją z dnia [...] marca 2000r., nr [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przytoczono argumentację zawartą w pismach kierowanych do organów administracji, a dotyczącą interpretacji art. 75 § 1 i art. 64 O.p. W odpowiedzi na skargę Prezydent W. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotem skargi wniesionej do sądu w niniejszej sprawie jest zaniechanie organu pierwszej instancji polegające na niedokonaniu czynności materialno – technicznej, tj. zwrotu nadpłaty w opłacie targowej stwierdzonej prawomocną decyzją. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – dalej u.p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Przytoczony przepis określa zakres kognicji sądu administracyjnego. Rozpoznając niniejszą skargę należało zastanowić się, czy spełnia ona przesłanki z art. 3 § 2 pkt 8 u.p.p.s.a., tzn. czy jest to skarga na bezczynność organu administracji publicznej. Zgodnie z treścią tego przepisu przedmiotem skargi może być bezczynność organu w zakresie decyzji i postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 – 3 u.p.p.s.a., a także innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa – art. 3 § 2 pkt 4 u.p.p.s.a. W rozpoznanej sprawie żądane przez skarżących zachowanie organu nie polegało na wydaniu decyzji lub postanowienia i z tego względu wniesioną skargę Sąd potraktował jako skargę na bezczynność w zakresie wydania innego aktu niż akty wymienione w art. 3 § 2 pkt 1 -3 lub podjęcia czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zdaniem Sądu przez inne akty lub czynności, o których mowa w przepisie art. 3 § 2 pkt 4 u.p.p.s.a. należy rozumieć akty i czynności z zakresu administracji publicznej na mocy, których organ podejmuje na podstawie przepisów prawa władcze rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej. Do tego rodzaju aktów i czynności nie zalicza się czynności materialno-technicznej, polegającej na wypłacie orzeczonej nadpłaty. Akty i czynności, o których mowa w przepisie art. 3 § 2 pkt 4 u.p.p.s.a. są to władcze działania organu administracji publicznej, których przedmiotem jest rozstrzygnięcie w zakresie wynikających z przepisu prawa uprawnień lub obowiązków przysługujących lub ciążących na adresacie aktu lub czynności. Przedmiotowe przejawy działania organu administracji publicznej w swej istocie zbliżone są do decyzji i postanowień wydawanych przez organy administracji, jednakże z różnych względów prawodawca nie nadał im formy decyzji lub postanowień. Działania te są podejmowane w wyniku postępowania jurysdykcyjnego. Cechują się one tym, że organ wydaje określone rozstrzygnięcie po stwierdzeniu, że wystąpiły przesłanki faktyczne do podjęcia rozstrzygnięcia. W tym zakresie organ ma prawo prowadzić postępowanie wyjaśniające i zbierać w jego toku dowody, które podlegają swobodnej ocenie. Działanie organu polegające na podjęciu czynności w celu wykonania decyzji nie ma cech form działania administracji, wymienionych w przepisach art. 3 § 2 pkt 1- 4 i z tego względu zaniechanie organu w tym zakresie na podstawie przepisu art. 3 § 2 pkt 8 u.p.p.s.a. a contrario nie podlegało zaskarżeniu do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 grudnia 1997 r. sygn. akt. II SA 1060/97, Pr Gosp.1998, nr 7 s. 37 stwierdził, że zwrot nienależnej opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Poglądy wyrażone w tym postanowieniu zachowują aktualności na gruncie obecnie obowiązujących przepisów powołanej ustawy u.p.p.s.a. W świetle powyższych rozważań należało stwierdzić, że rozpoznana sprawa nie należała do właściwości sądu administracyjnego w a wniesiona w sprawie skarga była niedopuszczalna. Przyjęcie, że w rozpoznanej sprawie brak jest kognicji sądu administracyjnego nie ogranicza stronie skarżącej określonego w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP prawa do dochodzenia jej uprawnień na drodze sądowej. Przedmiotowa sprawa dotyczy uprawnienia o charakterze majątkowym polegającego na otrzymaniu przez stronę skarżącą zwrotu nienależnie zapłaconego podatku. Wskutek zaistniałego w niniejszej sprawie zaniechania ze strony organu, strona skarżąca doznała uszczerbku w swoim majątku, gdyż do jej majątku nie wpłynęła kwota, która zgodnie z przepisami prawa była należna stronie skarżącej. Zgodnie z art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Z tego względu strona winna rozważyć możliwość skorzystania z uprawnienia przewidzianego w tym przepisie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.58 § 1 pkt 1 i § 3 u.p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.