III SAB/Wa 49/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi C. K. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2013 r. p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III wzywające do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, skarżący C. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od kilku lat nie pracuje zawodowo. Posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Jedynym jego źródłem utrzymania jest wynajem mieszkania w S. . Kwota otrzymywana z tego tytułu to 523 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest zadłużony. Nie płaci rachunków. Do swojego majątku skarżący zaliczył mieszkanie o pow. 31,06 m² w W. oraz mieszkanie o pow. 25,8 m² w S. . Miesięczne zobowiązania skarżący określił w następujący sposób: czynsz ok. 240 zł, opłaty za gaz i energię elektryczną ok. 40-50 zł, bilety i karty telefoniczne ok. 70 zł. Skarżący oświadczył, że praktycznie wszystkie pieniądze wydaje na żywość oraz środki higieny i czystości. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego został on wezwany do: nadesłania zeznań podatkowych za 2014r., nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i ewentualnym pobieraniu zasiłku, wyjaśnienia od kiedy i dlaczego skarżący pozostaje bez zatrudnienia, wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego (tj. udokumentowania wysokości dochodu z tytułu najmu), nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące, udokumentowania wysokości zadłużenia skarżącego. W odpowiedzi skarżący wskazał, że wezwanie referendarza sądowego miało na celu "podstępnymi metodami" doprowadzić do odmowy przyznania mu prawa pomocy. Zauważył ponadto, że w sprawach w Wydziale II WSA w Warszawie przyznano mu prawo pomocy bez wzywania o dokumenty. Zarządzeniem z 7 stycznia 2016 r. Przewodniczący Wydziału III uchylił swoje zarządzenie z 30 października 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. Postanowieniem z 15 stycznia 2016r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w warszawie umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Pismem z 9 lutego 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 15 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, fakt że Skarżący obecnie nie jest zobowiązany do uiszczenia żadnych kosztów w sprawie, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wniosek Skarżącego o przyznania prawa pomocy stanowił odpowiedź na wezwanie Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł. Jednakże zarządzeniem z 7 stycznia 2016 r. uchylono, zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III z 30 października 2015 r. wzywające do uiszczenia wpisu sądowego. Zatem Skarżący nie jest zobowiązany do uiszczenia tego wpisu. Ponadto na obecnym etapie postępowania na Skarżącym nie ciąży obowiązek uiszczenia jakichkolwiek innych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, aktualnie merytoryczne rozpoznawanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych jest niecelowe. W konsekwencji zasadne jest umorzenie postępowania w tym zakresie. Przepis, art. 249a P.p.s.a. stanowi bowiem, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Przystępując, natomiast do rozważań w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat, należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania Sądu i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z oświadczenia Skarżącego zawartego w urzędowym formularzu PPF wynika, że z tytułu wynajmu mieszkania uzyskuje On dochód w wysokości 523 zł. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dwa mieszkania o powierzchni 25,80 m² i 31,06 m². Skarżący opłaca czynsz w kwocie 240 zł, gaz i energię w kwocie 40 – 50 zł, zakup biletów i kart telefonicznych – 70 zł, pozostałe środki przeznacza na wyżywienie. Jednakże informacje te są niewystarczające dla pozytywnego rozpoznania wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W szczególności nie wynika z nich jaki jest stan rachunku bankowego Skarżącego, albo czy Skarżący posiada zadłużenie. Skarżący w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczył się jedynie do wskazania tych okoliczności, które jego zdaniem przemawiają za przyznaniem prawa pomocy. Nie wykazał żadnej chęci współpracy ograniczając się jedynie do polemiki z zasadnością skierowanego do niego wezwania o przedłożenie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 7 grudnia 2016 r., - na postawie zgromadzonych informacji niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów usług adwokata bez uszczerbku koniecznego utrzymania Z uwagi na powyższe na podstawie art. 260, art. 249a, art. 243 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.