III SO/Wa 30/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 18 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika postanawia przyznać T. W. prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. 1. zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych, 2. ustanowić na jego rzecz adwokata. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF T. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, motywując to trudną sytuacją materialną. Wnioskodawca stracił firmę, pracę i oszczędności całego życia. Obecnie jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Z powodu braku środków nie partycypuje w kosztach czynszu. Nie jest też w stanie łożyć na utrzymanie dwójki dzieci. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku. Środki finansowe, którymi dysponował zostały zablokowane na rachunkach bankowych do czasu zakończenia postępowania karnego. Wykonując wezwania referendarza sądowego wnioskodawca wyjaśnił, że zawiesił działalność gospodarczą do 31 lipca 2014 r. Z powodu braku dochodu wnioskodawca nie generuje kosztów stałych, które mógłby oszacować. Nie zaspokaja tym samym w sposób racjonalny swoich potrzeb życiowych. Lokal, w którym zamieszkuje jest przedmiotem umowy najmu z [...]. Ze względu na brak dochodu wnioskodawca nie partycypuje w kosztach czynszu. Nie posiada nieruchomości, ani innych rachunków bankowych poza zablokowanymi. W 2012 r. wnioskodawca zbył miejsce parkingowe za cenę 20.000 zł. Przedstawił zeznanie podatkowe, decyzję uznającą go za osobę bezrobotną, wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, kopie dokumentów świadczące o blokadzie towarów i środków finansowych będących w posiadaniu wnioskodawcy. Wnioskodawca wyjaśnił także, że nie zaciąga zobowiązań finansowych. Pomagają mu przyjaciele. Mieszkanie, w którym mieszka dzieli z byłą żoną i to ona opłaca zobowiązania czynszowe. Wysokość środków zgromadzonych na rachunkach bankowych jest określona kwotowo w dokumentach dołączonych do wniosku. Kwota uzyskana ze sprzedaży miejsca parkingowego została wydatkowana w całości na bieżące potrzeby życiowe. Postanowieniem z 13 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia wnioskodawca wskazał, że otrzymana przez niego pomoc nie jest stała, ale doraźna i trwa od ok. 1 sierpnia 2012 r. kiedy to zawiesił on działalność gospodarczą. Pomoc ta sprowadza się do możliwości zamieszkiwania w mieszkaniu byłej żony, która opłaca zobowiązania czynszowe. Natomiast poniesione w latach 2012-2013 wydatki na jedzenie i ubranie wynoszące 250-300 zł miesięcznie wnioskodawca pokrył z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży w 2012 r. miejsca postojowego za cenę 20.000 zł. Łącznie wydał na ten cel 7.200 zł. Pozostałą kwotę wydatkował na obsługę zapewnianą przez adwokata w innych sprawach oraz w postępowaniu odwoławczym w niniejszej sprawie. Z uwagi na wyczerpanie tych środków w 2013 r. wnioskodawca musiał zrezygnować z usług adwokata. Dalej wnioskodawca powołał się na trudności ze znalezieniem pracy, na co wpływ mają takie czynniki jak jego wiek, toczące się przeciwko niemu postępowanie karne w K., konieczność stawiennictwa na przesłuchaniach i rozprawach. Podkreślił, że urząd pracy, w którym zarejestrował się we wrześniu 2013 r. nie był w stanie zaproponować mu żadnego zatrudnienia. Poza tym mało prawdopodobne jest aby zaproponowano mu pracę za kwotę 108.000 zł, w sytuacji gdy minimalne wynagrodzenie wynosi nieco ponad 1.200 zł. Wnioskodawca podniósł ponadto, że jego rachunki bankowe są zablokowane, co uniemożliwia jakiekolwiek z nich korzystanie. Nie mogą być one ani zamknięte ani zlikwidowane. Nie mogą również odbywać się na nich jakiekolwiek operacje. Wnioskodawca wyjaśnił także obszernie okoliczności, w jakich korzystał w postępowaniu podatkowym z profesjonalnej pomocy pełnomocnika. Do sprzeciwu dołączył zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych. W uzupełnieniu sprzeciwu wnioskodawca przesłał wyciągi bankowe. Dodał, że z powodu blokady rachunków nie dokonywał na nich – w ciągu ostatnich 5 lat – żadnych operacji. Postanowieniem z 26 marca 2014 r., sygn. akt III SO/Wa 30/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu I instancji, wnioskodawca nie wykazał – jak wymaga tego przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a.") – że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wskazując na motywy swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji zwrócił uwagę na szereg sprzeczności w składanych przez wnioskodawcę oświadczeniach, które to sprzeczności w ocenie tego Sądu spowodowały, że pełen obraz możliwości finansowych i majątkowych wnioskodawcy nie został ujawniony. Tymczasem, jak zauważył Sąd I instancji, sytuacja, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie prowadzić musi do odmowy przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższą oceną Sądu I instancji skarżący w wywiedzionym zażaleniu wniósł o zmianę postanowienia WSA w Warszawie i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia wnioskodawca argumentował, że w związku z tym, że wydana wobec niego decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. określa mu, za poszczególne miesiące 2008 r. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług w wysokości ponad 14 milionów zł, to aby bronić swoich praw przed sądem, zmuszony będzie uiścić łącznie co najmniej kwotę 108.856 zł (na którą składa się 100.000 zł wpisu sądowego + 7.200 zł wynagrodzenia (netto adwokata + 1.656 zł z tytułu VAT od wynagrodzenia adwokata), którą to kwotą – jak oświadczył – nie dysponuje. Skarżący wyraził również swoje wątpliwości co do zasadności wydania powyższej decyzji jak i prawidłowości prowadzonego wobec niego, na zlecenie Prokuratury Okręgowej w K., postępowania kontrolnego. W dalszej kolejności podważył stanowisko Sądu I instancji, jakoby wątpliwe było uzyskiwanie przez niego nieodpłatnej, świadczonej przez bliskie mu osoby pomocy żywnościowej i mieszkaniowej. Zauważył przy tym, że Sąd nie wzywał go o stosowne oświadczenia. Kolejno podatnik podniósł, że podany przez niego moment zbycia miejsca parkingowego nie zgadzał się z powodu jego niepamięci, a środki z tego zbycia wyczerpane zostały w pierwszym kwartale 2013 r. na bieżące utrzymanie i w związku z współpracą z adwokatem, z którego w efekcie musiał zrezygnować. Podniósł także, że zawieszenie działalności gospodarczej miało związek z zablokowaniem na jego rachunkach bankowych środków obrotowych i stratą w podatku dochodowym za 2012 r., a nie, jak sugerował Sąd I instancji, w związku z niekorzystnym dla niego wynikiem postępowania kontrolnego. Mimo to nie poddał się i spróbował sił w nowym segmencie działalności, co jednak nie powidło się. Odnośnie wypowiedzenia pełnomocnictwa adwokatowi M. G. na które powoływał się w swoim postanowieniu "ubocznie" WSA, wnioskodawca podał, że rzeczywiście nastąpiło ono w dwóch etapach. Bowiem w dniu 17 marca 2013 r. wypowiedział on pełnomocnictwo do reprezentowania w ramach postępowania prowadzonego przed UKS, zaś 6 maja 2013 r. wypowiedział kolejne "martwe", z uwagi na brak środków finansowych, pełnomocnictwo do reprezentowania go przed Izba Skarbową i WSA. Podobnie w ocenie wnioskodawcy do sprawy nic nie wnosi fakt udzielenia adwokat A. K. pełnomocnictwa na czas planowanego wyjazdu, ponieważ adwokat A. K. nie podjęła w tym czasie żadnych działań w ramach w/w pełnomocnictwa. Postanowieniem z 1 września 2014 r., sygn. akt I FZ 146/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, wbrew uzasadnieniu Sądu I instancji skarżący, wnioskując o prawo pomocy przedstawił swoją sytuację majątkowa na tyle, aby ocenić, czy w kontekście przede wszystkim wysokości wpisu od skargi, jego sytuacja materialna nie pozwala mu ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wątpliwości bowiem, które w stosunku do oświadczeń skarżącego miał Sąd I instancji zostały przez niego racjonalnie wyjaśnione w uzasadnieniu zażalenia. Natomiast rozbieżności choćby w stosunku do daty zbycia miejsca postojowego, czy też wypowiedzenia pełnomocnictwa nie dezawuują oświadczeń skarżącego, co do trudnej sytuacji materialnej będąc w zasadzie omyłkami. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Sąd I instancji, dokona oceny sytuacji materialnej strony z uwzględnieniem zawartych w zażaleniu wyjaśnień, co do wątpliwości, które miał Sąd rozpoznając sprawę po raz pierwszy, jak też co do rozbieżności i omyłek zawartych w jej oświadczeniach, uznając te argumenty za wiarygodne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z powyższym, oceniając ponownie niniejszy stan faktyczny i prawny Sąd uwzględnił, opisane wyżej, wskazania zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2014 r. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a). Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów postpowania, w tym niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając bowiem na uwadze wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało uznać za wiarygodne wyjaśnienia wnioskodawcy zawarte w formularzu PPF, a także w późniejszych pismach składanych w sprawie. Z oświadczeń tych wynika, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez stałego źródła utrzymania. W sierpniu 2012 r. wnioskodawca zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą. Wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Mieszkanie, w którym mieszka, dzieli z byłą żoną, która opłaca zobowiązania czynszowe. Osoby bliskie udzielają mu doraźnej pomocy. Rachunki bankowe wnioskodawcy są zablokowane. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Mimo podejmowanych starań wnioskodawca nie może znaleźć zatrudnienia. Ponadto, należało wziąć pod uwagę, że należne w sprawie koszty postępowania (wpis sądowy, wynagrodzenie pełnomocnika) są bardzo duże. Jak wskazuje bowiem wnioskodawca, wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie wynosi ponad 14 milionów złotych. Tym samym, w ocenie Sądu, przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie pełnomocnika z urzędu została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Ocena możliwości finansowych wnioskodawcy oraz jego stanu majątkowego, dokonana na podstawie podniesionych okoliczności oraz załączonych do akt dokumentów, prowadzi do wniosku, że skarżący wykazał w dostateczny i przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 190 i 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.