IV SA 1030/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędziowie sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2004 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2002 r. a także postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2002 r. 2. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. Minister Finansów utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2002 r., uchylającą na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa decyzję z dnia [...] lutego 2000r. umarzającą postępowanie w sprawie zastosowania przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12 poz. 65) w odniesieniu do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oraz stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. K[...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawartym 16 lipca 1960 r., dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Decyzje Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2003 r. oraz z dnia [...] listopada 2002 r. wydane zostały wskutek wznowienia postępowania z wniosku Prezydenta Miasta K.. W złożonej skardze B. T., spadkobierczyni byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości wniosła o uchylenie jej w całości i orzeczenie o umorzeniu postępowania. Zarzuciła decyzji, iż wskazany jako podstawa decyzji układ polsko-amerykański z dnia 16 lipca 1960 r. nigdy nie wszedł w życie, gdyż nie był ratyfikowany, nie może więc stanowić podstawy do wydania decyzji. Ponadto skarżąca zarzuciła, iż organ dokonał błędnej wykładni układu przyjmując fakt samej wypłaty pieniędzy za podstawę przejęcia nieruchomości, podczas gdy odszkodowanie należne było za uszczuplenie korzyści płynących z prawa własności związanych z systemem prawa lokalowego zaistniałego w Polsce po II wojnie światowej. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż samoistną podstawą zaskarżonej decyzji była ustawa z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, nie zaś układ polsko-amerykański. Organ podniósł ponadto, iż sformułowanie w decyzji Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej dotyczące wartości domu w momencie utraty jednoznacznie wskazuje, iż odszkodowanie zostało ustalone za utratę prawa własności nie zaś za utratę korzyści. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest zasadna, jednakże z innych przyczyn niż podniesione w jej uzasadnieniu. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w/w ustawy sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję łub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2002 r. wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...].02.2000 r., która umarzała postępowanie w sprawie zastosowania przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65). Wskutek wznowienia postępowania uchylił w/w decyzję i orzekł merytorycznie stwierdzając przejście przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Decyzję tę utrzymał w mocy w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej złożonego w trybie art. 127 kpa Zgodnie z art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Przepis ten umieszczony został w Rozdziale 2 kpa zawierającym zasady ogólne postępowania administracyjnego, które charakteryzowane są jako "podstawowe (przewodnie) reguły postępowania uznane za takie przez ustawodawcę" (Janowicz, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądem administracyjnym, Warszawa-Poznań 1987, s. 81). Art. 16 § ł kpa ustanawia ogólną zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Od powyższej zasady ustawodawca przewidział wprawdzie wyjątki; umożliwił wzruszenie ostatecznych decyzji w tym w ramach wznowionego postępowania), jednakże te odstępstwa od wskazanej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, będąc wyjątkami od zasady, podlegać muszą wykładni ścisłej (patrz: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2004, s. 102). Nie jest spornym w sprawie, że decyzja z dnia[...].02.2000 r. umarzająca postępowanie w sprawie stała się ostateczna, skoro żadna ze stron nie wniosła od niej środka odwoławczego. W szczególności nie zakwestionował tej decyzji w postępowaniu odwoławczym Prezydent Miasta K., który dopiero później domagał się wydania decyzji w ramach wznowienia postępowania w wyniku zmiany sytuacji (wystąpienia Pani B. T. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości). Niezwykle niebezpieczne dla porządku prawnego byłoby dopuszczanie możliwości wznawiania postępowania na żądanie określonego podmiotu z tego tylko powodu, że zmienił on ocenę swej sytuacji prawnej, a bez zbadania czy istnieją przesłanki do uruchomienia trybu nadzwyczajnego, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. Rozpoznając wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...].02.2000 r., organ powinien zbadać istnienie przesłanek wznowienia postępowania w rozumieniu przepisu art. 145 kpa. Postanowienie z dnia [...] sierpnia 2002 r. wznawiające postępowanie w sprawie oparte zostało o przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Przepis ten stanowi, iż organ wznawia postępowanie, jeżeli po pierwsze wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub dowody; po drugie muszą być one nowe; po trzecie muszą to być okoliczności i dowody istniejące w dniu wydania decyzji; po czwarte dowody i okoliczności te powinny być nie znane organowi, który wydał decyzję. Na podstawie wskazanego przepisu dopuszczalne jest wznowienie postępowania administracyjnego tylko przy kumulatywnym wystąpieniu tychże przesłanek. W niniejszej sprawie jako nową okoliczność wskazano złożenie w dniu [...]listopada 2001 r. przez Panią B. T. wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia oraz wniosku o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego. Tak określone okoliczności nie wyczerpują trzeciej ze wskazanych wyżej przesłanek, które muszą wystąpić łącznie, aby organ wszczął postępowanie dotyczące wznowienia decyzji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 kpa, bowiem podniesiona okoliczność nie istniała w dniu wydania decyzji, skoro Minister Finansów wydał ostateczną decyzję w dniu [...] lutego 2000 r., natomiast ujawniona nowa okoliczność zaistniała dopiero w dniu [...] listopada 2001 r. Świadczy to o wadliwości wszczęcia postępowania wznowieniowego i braku podstaw do orzeczenia w nim o uchyleniu decyzji ostatecznej. Z uwagi na podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji, zbędne stało się ustosunkowanie się przez Sąd do zarzutów merytorycznych zgłoszonych w skardze. Na marginesie dodać należy, iż przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była decyzja wydana w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym decyzji ostatecznej z dnia [...].02.2000 r. Wydany w niniejszej sprawie wyrok nie eliminuje możliwości dokonania oceny tej decyzji w trybie nadzorczym określonym w art. 156 § 1 kpa. Biorąc pod uwagę naruszenie w sprawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa zarówno postanowienie z dnia [...] sierpnia 2002r. wszczynające postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania, jak również wydane wskutek wszczęcia postępowania decyzje organu naruszają przepisy postępowania administracyjnego, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, skoro ostateczna decyzja umarzająca postępowanie w sprawie została bezpodstawnie uchylona. Podnieść również należy, iż uchylone wyrokiem orzeczenia organu, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 5 kpa naruszyły zasadę ogólną postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 16 § 1 kpa. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie. Na podstawie art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.