IV SA 1201/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Asesor WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2004 r. sprawy ze skargi W. W. i M. W. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa z naruszeniem prawa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2002r II. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz W. W. i M. W. kwoty po 250,00 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2002r. ([...]) Minister Środowiska umorzył postępowanie z wniosku W. W. i M. W. o odszkodowanie z odsetkami za przejęcie na własność Państwa, z naruszeniem prawa, byłego przedsiębiorstwa [...] Zakłady Rolniczo-Przemysłowe S.A. w K. W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżący wystąpili wnioskiem z dn. 13.02.2002r. o wypłacenie kwoty 550.005,66 PLN z ustawowymi odsetkami, tytułem odszkodowania za przejęte na własność Państwa wkłady na Książeczce Oszczędnościowo-Inwestycyjnej Społecznego Funduszu Oszczędnościowego [...] Zakładów Rolniczo-Przemysłowych S.A. w K. Pismem zaś z dn. 29.04.2002r. wnieśli o podwyższenie tego odszkodowania do kwoty 1.574.442,50 PLN z tytułu przejętych na własność Państwa wierzytelności ujętych w Załączniku nr 5 do protokołu zdawczo-odbiorczego przekazania przedmiotowego przedsiębiorstwa z dn. 31.05.1950r. Zdaniem organu wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o odszkodowanie złożonego dn. 13.02.2002r. i następnie uzupełnionego, byłoby rozstrzygnięciem tej samej sprawy po raz wtóry, a takie orzeczenie byłoby dotknięte wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 kpa, albowiem Minister Środowiska decyzją z dn. [...] lutego 2000r. (znak [...]) przyznał już skarżącym odszkodowanie w kwocie 1.416.750 PLN. Decyzja ta zatem rozstrzygnęła ostatecznie w postępowaniu administracyjnym o wysokości odszkodowania z tytułu szkody poniesionej przez stronę na skutek wydania orzeczenia nr [...] Ministra Leśnictwa z dn. [...].02.1950r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa oraz orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dn. [...].03.1965r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego. Strona mogła wnieść w terminie 30 dni powództwo do sądu powszechnego, o czym została pouczona. Wskutek wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Środowiska decyzją z dn. [...].02.2003r. ([...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powtarzając pogląd zaprezentowany w poprzedniej decyzji, zgodnie z którym decyzja Ministra Środowiska z dn. [...] lutego 2000r. rozstrzygnęła ostatecznie o wysokości odszkodowania, co oznacza, że "wysokość przyznanej kwoty odszkodowania związały zarówno organ administracji, jak też stronę". Organ administracyjny w trybie art. 160 kpa rozstrzyga całościowo w przedmiocie odszkodowania i nie ma znaczenia, że strona obecnie domaga się naprawienia szkody za inne składniki majątkowe. W skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. W. i M. W. wnieśli o uchylenie obydwu decyzji wydanych przez Ministra Środowiska zarzucając naruszenie przez ten organ art.7, 9, 61 § 1, 63 § 2, 145 § 1 pkt 5 i 160 § 5 kpa. Skarżący wskazali, że nie kwestionują wysokości przyznanego im odszkodowania za składniki wymienione w decyzji Ministra z dnia [...].02.2000r. Zdaniem ich jednak, w powołaniu na "ustalona judykaturę" , powództwo do sądu powszechnego na podstawie art. 160 § 2 kpa przysługuje jedynie od decyzji odmawiającej przyznania odszkodowania, bądź przyznającej odszkodowanie zbyt niskie. W imieniu skarżących, ich pełnomocnik, podniósł, że w sytuacji gdy jego obecni mocodawcy działali samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika procesowego, organ powinien rozpatrzyć ich pismo jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lutego 2000r., ewentualnie udzielić im stosownych wyjaśnień w sprawie i następnie zapytać o stanowisko w sprawie. Skarżący mógł zostać przesłuchany na okoliczność kiedy i w jakich okolicznościach zapoznał się z protokołem przejęcia przedsiębiorstwa i załącznikiem do niego, które to okoliczności byłyby istotne do ewentualnego wznowienia postępowania. W odpowiedzi na skargę, Minister Środowiska wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wskazane w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo stwierdził, że strony nie wnosiły o wznowienie postępowania lecz o rozstrzygnięcie sprawy dodatkowego odszkodowania w drodze odrębnej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają zapoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skargi są zasadne. Bezspornym jest, że decyzją z dnia [...] lutego 2000r. ([...]) Minister Środowiska przyznał na rzecz W. W. i M. W. kwotę w wysokości 1.416.750 PLN tytułem odszkodowania za przejęcie na własność Państwa, z naruszeniem prawa, byłego przedsiębiorstwa: [...] Zakłady Rolniczo-Przemysłowe S.A. w K. Przyznana kwota odszkodowania obejmowała następujące, utracone składniki majątkowe: * obiekty -grunt * maszyny i urządzenia. Jak natomiast wynika z uzasadnienia decyzji Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dn. [...].05.1999r. ([...]) stwierdzającej, że orzeczenie nr [...] Ministra Leśnictwa z dn. [...].02.1950r. o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa oraz orzeczenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dn. [...].03.1965r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przejęcia przedsiębiorstwa - zostały wydane z naruszeniem prawa, pomimo podjętych działań w celu odnalezienia protokołów zdawczo-odbiorczych przejęcia przedsiębiorstwa, w aktach postępowania administracyjnego brak tego protokołu. Zatem ani skarżący, ani organ wydający decyzję z dnia [...].05.1999r. stwierdzającą wydanie tych orzeczeń z naruszeniem prawa, na tamten czas nie znały wszystkich składników znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Dopiero odnalezienie Książeczki Oszczędnościowej, a następnie zlokalizowanie protokołów zdawczo-odbiorczych spowodowało, że możliwe były tego rodzaju ustalenia. Na marginesie należy wskazać, że cytowana decyzja z dnia [...].05.1999r. wskazuje datę orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy na dzień 27 marca 1965r., a organy w dalszych decyzjach tak cytują (Minister Środowiska w decyzji przyznającej odszkodowanie), podczas gdy, jak wynika z akt sprawy, orzeczenie to zapadło w 1963r. Wobec powyższego stanu rzeczy Minister Środowiska winien zbadać dokładnie treść wniosku z dn. 13 lutego 2002r., złożonego przez skarżących o wypłacenie odszkodowania w kwocie 550.005,66 PLN tytułem zwrotu przejętych na rzecz Państwa wkładów na Książeczce Oszczędnościowej i oprzeć się nie tylko na jego literalnym brzmieniu. Jego obowiązkiem było, stosownie do dyspozycji art. 7 i 9 kpa, wyjaśnienie stanu faktycznego podanego w żądaniu pisma zatytułowanego "wniosek" w części dopisanej przez skarżącego odręcznie tj. informacji o odnalezieniu książeczki oszczędnościowej, stanowiącej podstawę do sformułowania żądania o "nowe odszkodowanie". Należy w zupełności podzielić pogląd zawarty w skargach, że w wypadku samodzielnego działania przez stronę, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, organ powinien udzielić odpowiednich wskazówek stronom postępowania, celem dokładnego sprecyzowania okoliczności, na których opierają wniosek z dnia 13 lutego 2002r. Niezależnie od obowiązku realizowania przez organy zasady kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa, zasady prawdy obiektywnej oraz zasady obowiązku udzielenia informacji faktycznej i prawnej, w niniejszej sprawie Minister dysponował wiedzą odnośnie braku w aktach protokołu zdawczo-odbiorczego przejęcia przedsiębiorstwa. Stosownie zaś do § 75a ust.2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) zatwierdzając protokół, minister winien ustalić, które składniki majątkowe objęte tym protokołem stanowią część składową przedsiębiorstw i zostaje przejęte na własność Państwa. Zatwierdzony protokół stawał się integralną częścią orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Tym samym treść protokołu zdawczo-odbiorczego wraz z orzeczeniem ministra zatwierdzającym ten protokół w istocie decydowały o przedmiotowym zakresie nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Nie dysponując tym dokumentem zarówno organ, jak również skarżący, nie byli w stanie ustalić jakie dokładnie składniki majątkowe stanowiły części składowe przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa. Decyzja zatem o przyznaniu odszkodowania za przejęcie z naruszeniem prawa przedsiębiorstwa została wydana w oparciu o okoliczności i dowody znane organowi i stronom na tamtym etapie postępowania. Pojawienie się natomiast nowej okoliczności w postaci dokumentu tj. książeczki oszczędnościowo-inwestycyjnej (wniosek z dnia 13 lutego 2002r.) winien organ, wbrew literalnemu brzmieniu żądania wniosku, rozważyć w świetle przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5) kpa, stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Tożsama zasada postępowania dotyczy pisma z 29 kwietnia 2002r. zatytułowanego "rozszerzenie wniosku z dnia 13 lutego 2002r.", w którym skarżący wnoszą o przyznanie odszkodowania w wyższej kwocie z tytułu wierzytelności przejętych na rzecz Państwa, a ujętych w załączniku nr 5 do protokołu zdawczo-odbiorczego przekazania przedsiębiorstwa z dnia 31 maja 1950r. W powyższym piśmie co prawda skarżący nie powołuje się na okoliczność braku w aktach protokołu zdawczo-odbiorczego, który decydował o zakresie przedmiotowym przejmowanego majątku przedsiębiorstwa, jednakże Minister z urzędu posiadał informację o tym, że w dniu wydawania decyzji o przyznaniu odszkodowania, nie były znane organowi te dokumenty, wielokroć bowiem kwestia ta była podnoszona w toczących się w sprawie postępowaniach. Jeżeli zatem pojawiły się nowe dowody, bezspornie istniejące w dniu wydania decyzji przyznającej odszkodowanie, nie znane jednak zarówno organowi, jak również samym stronom, wnioski skarżących winny być rozpatrzone jako wnioski o wznowienie postępowania. W razie natomiast wątpliwości organu, winien on udzielić wskazówek stronom, a następnie zwrócić się do wnioskujących o zajęcie stanowiska. O charakterze podania bowiem decyduje jego treść, nie zaś tytuł. W niniejszej sprawie niewątpliwie intencją skarżących było uzyskanie dodatkowego odszkodowania, poza już przyznanym, z tytułu utraty składników majątkowych, o których nie mieli wiedzy w dacie wydawania decyzji z dnia [...] lutego 2000r. przyznającej odszkodowanie w kwocie 1.416.750,00 PLN. Naruszenie zatem przez Ministra Środowiska przepisów postępowania, a to art. 7, 9, 61 § 1 i 145 § 1 pkt 5 kpa, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stanowiło podstawę rozstrzygnięcia. W dalszym postępowaniu organ administracji wyjaśni, czy istnieje podstawa do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2000r., mając na uwadze ocenę prawną, zawartą w niniejszym wyroku (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a nade wszystko rozważy, czy nawet przy istnieniu podstawy wznowienionej, wznowienie jest dopuszczalne. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd odstąpił od zamieszczenia w wyroku rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając także rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie za całkowicie bezprzedmiotowe.