IV SA 140/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki, Sędziowie SNSA Bożena Walentynowicz, As. WSA Grzegorz Czerwiński, Protokolant Tomasz Szpojankowski, po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Sp z o.o. C. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2002 roku Nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji o pozwolenia na użytkowanie ogrodzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2002 roku, Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Sp z o.o. C. kwotę 10 (dziesięciu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] maja 2001 roku, Nr [...] Starosta G. udzielił Spółce z o.o. C. pozwolenia na użytkowanie samowolnie wybudowanego ogrodzenia działek o nr ew. [...] położonych przy ul. [...] w T. W uzasadnieniu swojej decyzji Starosta G. stwierdził, że przedłożona przez Spółkę z o.o. C. inwentaryzacja geodezyjna i budowlana pozwala stwierdzić, że ogrodzenie zostało wykonane zgodnie ze sztuka budowlaną, nie stwarza zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i mienia, nie jest uciążliwe dla środowiska i nie narusza przepisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Decyzją z dnia [...] października 2002 roku, Nr [...] Wojewoda [...] działając z urzędu stwierdził nieważność decyzji Starosty G., Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda [...] stwierdził, że ogrodzenie działek o nr ew. [...] i [...] położonych przy ul. [...] w T. zostało wybudowane w 1988 roku bez pozwolenia na budowę, a pozwolenie takie na ogrodzenia trwałe od strony ulic i placów publicznych oraz innych miejsc publicznych było wymagane. Popełniona samowola budowlana mogła być usankcjonowana poprzez zezwolenie na użytkowanie jeżeli nie zachodziły przesłanki określone w art. 37 ust.1 pkt.2 ustawy Prawo budowlane z 1974 roku tj. jeżeli obiekt budowlany nie stwarzał zagrożenia dla życia ludzkiego lub mienia bądź w sposób niedopuszczalny nie pogarszał warunków użytkowych dla otoczenia. Ogrodzenie stałe działek nr [...] i [...], na które Starosta G. udzielił Spółce z o. o. C. pozwolenia na użytkowanie decyzją Nr [...] wydaną na podstawie art. 42 ust.2 i 3 Prawa budowlanego z 1974 roku, w związku z art. 103 ust. 2 pkt 3 Prawa budowlanego z 1994 roku, wybudowane zostało na terenie rezerwowanym pod przebudowę ulicy [...]. Według uchwały Nr [...] Rady Gminy T. z dnia [...] listopada 2000 roku ulica [...] zaliczona została do kategorii dróg gminnych, stanowi zatem drogę publiczną, której zarządcą jest Zarząd Gminy T. Na rysunku planu zagospodarowania przestrzennego wsi T. zatwierdzonym uchwałą Nr [...] Rady Gminy T. z dnia [...] października 2000 roku (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...] z dnia [...] listopada 2000 roku, ul. [...] została oznaczona symbolem [...], a w §79 w/wym. uchwały zostały określone projektowane linie rozgraniczenia dla tej ulicy – minimum 13,0 m. Tymczasem pozwolenie zostało wydane na użytkowanie ogrodzenia wybudowanego w odległości około 1,5 m od osi istniejącej ulicy, co spowodowało pozostawienie ulicy o szerokości 2,7 – 3,0m. Zgodnie z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (tekst jednolity — Dz. U. z 200r. Nr 71, poz.838) w planach zagospodarowania przestrzennego należy rezerwować pod przyszłą budowę lub modernizację dróg pas terenu o szerokości uwzględniającej ochronę użytkowników dróg i terenu przyległego przed wzajemnym niekorzystnym oddziaływaniem. Rezerwację terenu realizuje się przez odmowę wydawania zezwoleń budowlanych. Zarezerwowany pas powinien być wykorzystany na cele rolnicze lub gospodarcze o tymczasowym charakterze, za zezwoleniem właściwego organu, po zasięgnięciu opinii zarządu drogi. W aktach sprawy brak jest opinii Zarządu Dróg Gminy T., a pozwolenie na użytkowanie ogrodzenia w pasie rezerwowanym pod drogę zostało wydane na okres stały, co uniemożliwi planowane poszerzenie ulicy i w związku tym niedopuszczalnie pogorszy warunki użytkowe dla właścicieli działek sąsiednich, uniemożliwiając w sposób fizyczny budowę drogi dojazdowej określonej w planie zagospodarowania przestrzennego. Uniemożliwi również budowę drogi o parametrach przewidzianych dla drogi pożarowej do działek istniejących wzdłuż ul. [...], przez co spowoduje także niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia. Zdaniem Wojewody [...] powyższe argumenty wskazują, że decyzja Starosty G. narusza zarówno przepisy art. 5 ust. 1 pkt. 1 i 5 Prawa budowlanego z 1974 roku, jak i przepisów prawa miejscowego, jakim jest plan zagospodarowania przestrzennego oraz ustawę o drogach publicznych. Wydana ona zatem została z rażącym naruszeniem prawa i w świetle przepisu zawartego w art. 156 § pkt. 2 k.p.a. podlega wycofaniu z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Spółka z o. o. C. podnosząc zarzut, że usytuowanie ogrodzenia nie powoduje żadnych zakłóceń w dojeździe do działek sąsiadujących i tym samym nie zachodzą przesłanki z art.37 ust.1 Prawa budowlanego do nakazania rozbiórki. Nadto przedmiotowe ogrodzenie było już przesuwane i w znacznej części swego przebiegu jest zbieżne ze ścianą zewnętrzną budynków. Z kolei położenie budynków zgodne jest z pozwoleniem na budowę z dnia [...] lipca 1990 roku Nr [...] wydanym przez Wójta Gminy T. Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 roku, Nr [...] Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2002 roku podzielając zawartą w niej argumentację. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła Spółka Z o. o. C. podnosząc zarzut naruszenia art.42 ust.3 ustawy z dnia 24 października 1974 roku Prawo budowlane. Zdaniem skarżącego przy ocenie czy ogrodzenie nie narusza przepisów planu zagospodarowania przestrzennego należy brać pod uwagę plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w dacie wybudowania tego ogrodzenia. W czasie gdy ogrodzenie zostało wybudowane obowiązywał plan zagospodarowania przestrzennego gminy T. zatwierdzony uchwałą Nr [...] Rady Gminy z dnia [...] października 1987 roku. Z ustaleń tego planu wynikało, ze pas gruntu przeznaczony pod drogę, miał mieć szerokość 3 m. Pozwolenie Starosty G. na użytkowanie ogrodzenia usytuowanego w odległości 3 m od osi jezdni było zatem zgodne z w/w planem. Nadto skarżący podniósł, zarzuty tożsame z zarzutami zawartymi w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2002 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Stwierdzenie nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym i wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Podstawy stwierdzenia nieważności decyzji wymienione są enumeratywnie w art.156 kpa. Jedną z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji jest wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa (art.156§1 pkt.2 kpa). W wyroku z dnia 09 marca 1999 roku, sygn. akt V SA 1970/98 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi kwalifikowaną postać naruszenia prawa i nie może być interpretowane w sposób rozszerzający. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny". Przedmiotem oceny Wojewody [...] oraz Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego była decyzja Starosty G. z dnia [...] maja 2001 roku, Nr [...] udzielająca Spółce z o.o. C. pozwolenia na użytkowanie samowolnie wybudowanego ogrodzenia działek o nr ew. [...] i [...] położonych przy ul. [...] w T. Ogrodzenie to wybudowane zostało w roku 1988. zgodnie z treścią art.37 ustawy z dnia 24 października 1974 roku Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38 poz.229 ze zm.) samowolnie wybudowany obiekt budowlany podlegał przymusowej rozbiórce jeżeli znajdował się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest po zabudowę innego rodzaju oraz gdy obiekt ten powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Przy ocenie zgodności samowolnie wybudowanej inwestycji z przepisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zarówno Wojewoda [...] jak i Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego brali pod uwagę plan zagospodarowania obowiązujący w dacie wydawania decyzji przez Starostę G. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przy dokonywaniu oceny zgodności samowoli budowlanej z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego należy brać pod uwagę plan obowiązujący w dacie powstania samowoli budowlanej. W wyroku z dnia 15 maja 1999 roku, sygn. akt IV SA 196/96 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "z uwagi na zapis zawarty w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, jaki plan obowiązywał w dacie budowy przedmiotowego obiektu, a nie to jaki plan będzie obowiązywał w przyszłości". Nadto przy ocenie czy decyzja Starosty G. z dnia [...] maja 2001 roku rażąco narusza prawo nie została wzięta pod uwagę treść art. 38 ust.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U Nr 14 poz. 60 ze zm.). Z artykułu tego wynika, że istniejące w pasie drogowym budynki, obiekty inżynierskie i urządzenia nie związane z gospodarką drogową lub obsługą ruchu, które nie powodują zagrożenia i utrudnień ruchu drogowego i nie zakłócają wykonywania zadań zarządu drogi, mogą pozostać w dotychczasowym stanie. W ocenie sądu nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu decyzji Wojewody [...], że udzielenie pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego ogrodzenia uniemożliwi w przyszłości poszerzenie istniejącej drogi. Jeśli podjęta zostanie decyzja, iż droga ma być poszerzona to Gmina albo odkupi od właściciela niezbędny jej do realizacji tego przedsięwzięcia grunt, albo uzyska go w drodze wywłaszczenie. Ogrodzenie, które na tym gruncie istnieje, a będzie przeszkadzać w realizacji budowy będzie mogło być rozebrane. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] dokonując oceny czy występują przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Starosty G. z dnia [...] maja 2001 roku winien wziąć pod uwagę uregulowania prawne zawarte w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, który obowiązywał w dacie samowolnego wybudowania ogrodzenia oraz treść art. 38 ust.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U Nr 14 poz. 60 ze zm.). Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1, art. 135 i art. 200 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000 roku Nr 153 poz. 1270) w związku z art. 97§1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1271 ze zmianami) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.