IV SA 1793/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska, Sędzia del do WSA Barbara Gorczycka-Muszyńska (spr.), Asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2004 r. sprawy ze skargi I. P. i M. S. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] września 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zajęcie nieruchomości skargę oddala W 1984 r. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w G. przystąpił do regulacji Potoku P. w U. W czasie wykonywanych robót koryto potoku usytuowano częściowo w granicach działek Nr [...] i [...] należących do M. S. i I. P. Właścicielki twierdzą, że zajęcie ich działek nastąpiło w sposób trwały i nieodwracalny - wybudowano stopień wodny, betonowe mury oporowe, wybetonowano dno potoku oraz usypano wał oporowy z ziemi o długości ok. 25 mb. Właścicielki twierdzą, że przed rozpoczęciem robót jak i w trakcie ich wykonywania RZGW zapewniał je, że po zakończeniu robót zlecone zostanie wykonanie robót geodezyjnych i wyrównane straty poniesione przez właścicielki. W dniu 16 kwietnia 2002 r. Starosta C. umorzył postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. "w sprawie zajęcia trwałego w sposób naturalny przez Potok P. gruntu działek Nr [...] i [...] będących własnością M. S. i I. P.". W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że zajęcie wskazanych działek nastąpiło nie w sposób naturalny przez wody potoku, lecz na skutek wykonania budowli regulacyjnych, w związku z czym "postępowanie w przedmiotowej sprawie jest bezprzedmiotowe". Jednocześnie pouczono strony, że z uwagi na fakt, iż dla wykonania wskazanych budowlowi regulacyjnych nie było wydane pozwolenie wodnoprawne - organem właściwym do załatwienia wniosku w sprawie odszkodowania za grunt zajęty przez budowle regulacyjne jest Wojewoda [...]. Stosownie do tego pouczenia – M. S. i I. P. wnioskiem z dnia 21 maja 2002 r. wystąpiły do Wojewody [...] o przyznanie im odszkodowania za zajęty grunt oraz za szkody i straty wynikłe z tego zajęcia. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. po rozpatrzeniu tego wniosku - decyzją dnia [...] lipca 2002 r. umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że Starosta C. błędnie podał w motywach swojej decyzji, że Wojewoda jest właściwym organem we wszelkich sprawach o odszkodowanie w tym także, gdy szkoda nie jest następstwem pozwolenia wodnoprawnego. Wojewoda wyraża pogląd, że jest organem właściwym do orzekania o odszkodowaniu w sprawach, gdy szkoda nie jest następstwem pozwolenia wodnoprawnego - ale tylko w odniesieniu do szkód, o których mowa w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Naruszenie własności nieruchomości poprzez wykonanie na niej budowli regulacyjnych, dokonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego nie jest sytuacją, uzasadniającą właściwość Wojewody do rozpatrzenia sprawy, ponieważ przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne nie regulują takiej sytuacji, a zatem brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w trybie administracyjnym. Minister Środowiska decyzją z dnia [...] września 2002 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji zakwestionowaną w odwołaniu M. S. i I. P. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podał, że w świetle art. 185 Prawa wodnego przepisy tego działu, a więc także przepis art. 186 stosuje się do szkód, o których mowa w ustawie. Przepisy tego działu nie określają zasad postępowania w przypadku, gdy podmiot nie posiadał wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Strony mogą więc dochodzić swoich roszczeń jedynie na drodze postępowania sądowego. Ustawa Prawo wodne w dziale IX przepisy karne traktuje wykonywanie urządzeń bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego jako wykroczenie i ustala stosowne kary za te czyny, przy czym stanowi, że postępowanie w takich sprawach prowadzone jest na podstawie kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Wojewoda [...] nie miał więc podstaw do rozstrzygnięcia sprawy o odszkodowanie, co czyni postępowanie przed tym organem -bezprzedmiotowym. Skargę na tę decyzję wniosły M. S. i I. P., które wnoszą o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. Skarżące twierdzą, że skoro postępowanie Rejonowego Zarządu Gospodarki Wodnej ,jako instytucji działającej w imieniu i z upoważnienia Skarbu Państwa nie było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa wodnego, budowlanego, geodezyjnego i administracyjnego", to uważają za "bezwzględnie konieczne również z punktu widzenia sprawiedliwości społecznej, naprawienie zaistniałych nieprawidłowości i doprowadzenie sprawy do zgodności z wymogami prawa. Gdyby postępowanie RZGW było zgodne z prawem lub gdyby Wojewoda wezwał RZGW do naprawienia zaistniałych uchybień, nie powstawałaby obecna sytuacja sporna, a wskazywanie sądu cywilnego jako organu właściwego do załatwienia sprawy strony skarżące odczuwają jako przerzucanie odpowiedzialności za cudze błędy na ich barki". Skarżące podnoszą nadto, że nie zostały powiadomione o tym, czy Wojewoda (lub Minister) wszczęli właściwe postępowanie w sprawie wykonania urządzeń regulacyjnych bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwy do rozpoznania sprawy w związku z reformą sądownictwa administracyjnego zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Błędne jest bowiem przeświadczenie skarżących, że organ administracji obowiązany jest ustalić decyzją administracyjną należne im odszkodowanie za trwałe zajęcie nieruchomości pod urządzenia wodne - bez względu na to, czy zajęcie to nastąpiło za zezwoleniem czy bez zezwolenia organu administracji i bez względu na to, czy wydanie decyzji w tej sprawie przewidują obowiązujące przepisy materialnego prawa administracyjnego. Jest w sprawie niesporne, że urządzenia wodne na działce skarżących wykonane zostały bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Jest także bezsporne, że w sprawie nie zachodziły okoliczności faktyczne, przewidziane w ustawie Prawo wodne, z którymi ustawa ta wiąże obowiązek ustalenia odszkodowań na rzecz poszkodowanego w drodze decyzji administracyjnej. Organ orzekający w sprawie trafnie wskazał, że regulacja zawarta w art. 186 ust. 3 Prawa wodnego ( ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Dz. U. Nr 115 poz. 1229 ze zmianami) stanowiąca, iż właściwy Wojewoda ustala odszkodowanie w drodze decyzji, jeśli szkoda nie jest następstwem pozwolenia wodnoprawnego - odnosi się więc tylko do naprawiania szkód o których mowa w tej ustawie. Tak bowiem stanowi przepis art. 185 powyższej ustawy, który jednoznacznie stwierdza, że przepisy art. 186-188 stosuje się do naprawienia szkód, o których mowa w ustawie. Zajęcie cudzej nieruchomości bez zgody właściciela i bez tytułu prawnego stanowi czyn niedozwolony ( art. 415 kc i nast. lit. a). O odszkodowaniu za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym orzeka Sąd powszechny w postępowaniu cywilnym, na ogólnych zasadach przewidzianych w art. 2 § 1 kc. Jest to bowiem sprawa cywilna w rozumieniu tego przepisu, powstała na gruncie stosunku cywilno - prawnego. Podanie w zaskarżonej decyzji, iż właściwa dla dochodzenia roszczeń skarżących jest droga postępowania przed sądem powszechnym nie jest - jak to określają skarżące - przerzucaniem odpowiedzialności za cudze błędy na ich barki, lecz jest wskazaniem właściwego trybu dochodzenia tych roszczeń. Podnoszony w skardze zarzut nie powiadomienia skarżących o tym czy i jakie działania podjęte zostały przez Wojewodę lub Ministra w sprawie samowolnego wykonania urządzeń wodnych, jako dotyczący kwestii wykraczających poza przedmiot zaskarżonej decyzji nie mógł być rozważany i oceniany przez sąd administracyjny w sprawie niniejszej. Uprawnienia sądu administracyjnego ograniczone są bowiem do kontroli legalności decyzji, która została zaskarżona i poza granice wyznaczone tą decyzją sad wyjść nie może. Ocena legalności zaskarżonej decyzji w sprawie niniejszej ograniczona jest zatem do kwestii prawidłowości umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w sprawie dotyczącej odszkodowania za szkody wyrządzone skarżącym czynem niedozwolonym. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zachodzi, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w drodze postępowania administracyjnego. Jak wyżej wskazano, sprawa niniejsza jest sprawą cywilną, do której rozstrzygnięcia nie jest upoważniony organ administracji. Dlatego - umorzenie postępowania w tej sprawie było prawidłowe. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270).