IV SA 1894/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Sędziowie NSA Teresa Kobylecka, Wojciech Mazur (spr.), Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi Parafii rzymsko-katolickiej w K. na decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zgody na usunięcie drzewa oddala skargę Decyzją z dnia [...] marca 2001 r. Nr [...] [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków po rozpatrzeniu wniosku Ks. Proboszcza Rzymskokatolickiej Parafii p.w. [...] w K. gm. J. w sprawie dotyczącej wycięcia drzewa występującego w strefie ochrony konserwatorskiej zabytkowego kościoła w K. wpisanego do rejestru zabytków pod nr [...] orzekł o nie wyrażeniu zgody na usunięcie drzewa - lipy drobno listnej /Tilia cordata/ o obwodzie pnia = 390 cm. Decyzja została wydana na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 roku o ochronie dóbr kultury /Dz. U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150/ i art. 48 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm. /. W uzasadnieniu decyzji podano, iż przedmiotowe drzewo "wskazane byłoby zachować" z uwagi na znaczne walory dekoracyjne, przyrodnicze i kompozycyjne. Wraz z innymi drzewami stanowi znaczący akcent widokowo-krajobrazowy wokół zabytkowej architektury sakralnej. "Na podstawie wizualnej oceny drzewo jest zdrowe i okazałe. Dokładniejszej specjalistycznej oceny może dokonać wyłącznie specjalista". Organ I instancji podkreślił wprawdzie, iż szczególną uwagę należy zwrócić na duży wgłębny otwarty ubytek w układzie rynnowym występujący poza rozwidleniem na pniu o średnicy ok. 100 cm. Pień ten wskutek pochylenia opiera się jednak o pobliskie drzewo, stanowiące mocną, naturalną podporę. Usunięcie tego pnia może spowodować zagrożenie. "Jako alternatywne rozwiązanie proponuje się ponowne oględziny drzewa przez specjalistę i określenie zabiegów zabezpieczających lub podjęcie decyzji o usunięciu drzewa". Decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie oględzin dokonanych w dniu [...] marca 2001 r. przez inspektora nadzoru konserwatorskiego d/s zieleni. W protokole podano, iż przedmiotowe drzewo - bardzo okazałe, stare, o znacznych wartościach dekoracyjnych i kompozycyjnych, rośnie w odległości 6 - T m od zabytkowego kościoła na cmentarzu przykościelnym. Nie stwierdzono oznak występowania chorób grzybowych lub szkodników. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, iż osoba dokonująca oględzin nie obejrzała dokładnie drzew tłumacząc się, iż nie ma czasu. Strona nie brała udziału w tej czynności bez swojej winy. Przedmiotowe drzewo jest przy tym jednym z dziesięciu drzew rosnących wokół kościoła. Ma "w środku pnia dziurę średnicy 210 cm i grozi w każdej chwili przewróceniem w kierunku zabytkowego kościoła". Jest to drzewo miękkie i szybko "krachciejące", w związku z tym, "Jeżeli samo się przewróci na kościół, to będzie wiadomo, kogo obciążyć winą z wszystkimi konsekwencjami.". Po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji Generalny Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Generalnego Konserwatora Zabytków podano, iż w związku z zarzutami podniesionymi w odwołaniu, organ II instancji w ramach prowadzonego postępowania wystąpił o specjalistyczną opinię do Zespołu Ekspertów ds. Architektury, Urbanistyki i Krajobrazu Kulturowego Ośrodka Dokumentacji Zabytków w W. Wydanie opinii zostało poprzedzone w dniu [...] maja 2001 r. wizją lokalną, podczas której dokonano ponownego ustalenia stanu faktycznego. W protokóle oględzin stwierdzono, że drzewo wnioskowane do wycięcia nie ma posuszu w koronie, liście ma intensywnie zielone, co jednoznacznie wskazuje, że jest w dobrej kondycji zdrowotnej. Rośnie prosto, nie jest pochylone w kierunku kościoła. Rzeczoznawca Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dziedziny rewaloryzacji zabytkowych parków i ogrodów w opinii specjalistycznej z dnia [...] maja 2001 r. stwierdził, że istnienie dziupli w pniu lipy nie kwalifikuje jej do wycięcia, gdyż poza tym jest to drzewo zdrowe i w obecnym stanie nie zagraża budynkowi kościoła. Potwierdzona została tym samym prawidłowość rozstrzygnięcia dokonanego przez organ I instancji. Opinia specjalistyczna wskazała natomiast na konieczność podjęcia pilnych prac pielęgnacyjnych drzewa. Do ww opinii strona opierając się na własnym przekonaniu zgłosiła uwagi twierdząc, że nie zgadza się ze stanowiskiem rzeczoznawcy co do tego, iż drzewo nie grozi w chwili obecnej przewróceniem. Nie przedstawiła jednak żadnej ekspertyzy specjalistycznej potwierdzającej jej stanowisko. W uwagach dotyczących opinii rzeczoznawcy podnosi się też, iż małej parafii nie stać na prace pielęgnacyjne stuletniej lipy. W ocenie organu orzekającego ta okoliczność nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie zezwolenia na wycięcie drzewa. W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca podniosła, iż wydano tą decyzję z pominięciem rzeczowych danych, oparto się na mylnych wymiarach drzewa oraz bez dokumentacji fotograficznej. Nie uwzględniono zagrożenia, jakie powoduje stare drzewo z dziuplą "u korzenia". W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak też podkreślając, iż Proboszcz Parafii brał udział w wizji lokalnej i potwierdził opis drzewa, wymagającego zabiegów pielęgnacyjnych, a nie wycięcia. Pismem procesowym z dnia 10 października 2002 r. Proboszcz Parafii p.w. [...] w K. poparł skargę podnosząc, iż przedmiotowe drzewo jest potężne, o koronie ok. 20 m średnicy, wysokości 25 m i znajduje się w odległości zaledwie 9 m od kościoła poważnie zagrażając jego bezpieczeństwu, przy czym następuje dalsza jego destrukcja, W tym stanie rzeczy utrzymanie zaskarżonej decyzji jest niezgodne z interesem społecznym. Do pisma załączone zostało stanowisko Kurii [...] z dnia [...] września 2002 r. popierające starania podejmowane w niniejszej sprawie przez Parafię. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] października 1998 r. wydana przez Wojewodę [...], zgodnie z którą za zabytek wpisany do rejestru zabytków uznaje się kościół parafialny p.w. [...] /powstały w XVII w., później przekształcony/ w K. gm. J. wraz z wolnostojącą drewnianą dzwonnicą oraz cmentarzem przykościelnym z jego warstwą kulturową w granicach wyznaczonych przez murowane ogrodzenie. Z uzasadnienia tej decyzji wynika zwłaszcza, iż jako zabytek wpisany do rejestru zabytków uznany został przedmiotowy kościół i dzwonnica wraz z obszarem historycznego cmentarza, będących integralną częścią całego założenia kościoła. Przedmiotowe drzewo rośnie na terenie ww cmentarza. Z powyższego wynika, iż nie może być wątpliwości co do tego, że w dacie orzekania przez organy obu instancji miała zastosowanie ustawa z dnia 15 lutego 1962 roku o ochronie dóbr kultury /Dz. U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150 ze zm./. Stosownie do przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie dóbr kultury bez zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków nie wolno zabytków przerabiać, odnawiać, rekonstruować, konserwować, zabudowywać, odbudowywać, zdobić, uzupełniać, rozkopywać ani dokonywać żadnych innych zmian. W myśl ust. 3 tego artykułu przepis ust. 1 stosuje się również do robót mogących przyczynić się do zeszpecenia otoczenia zabytku nieruchomego lub widoku na ten zabytek. Powyższa regulacja jednoznacznie wskazuje, iż wszelkie roboty /prace/ przy /w ramach/ zabytków mogące mieć wpływ na zachowanie zabytku oraz na jego wygląd muszą być poprzedzone wyrażeniem w formie decyzji administracyjnej zgody przez wojewódzkiego konserwatora zabytków jako organ właściwy w pierwszej instancji do rozstrzygania spraw administracyjnych z dziedziny ochrony zabytków. Stosownie do art. 48 ust. 3 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków wydaje wojewódzki konserwator zabytków. W niniejszej sprawie nie jest sporne, iż usunięcie przedmiotowego drzewa musiało być poprzedzone pozytywną decyzją właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Rozpatrujący sprawę niniejszą na wniosek strony skarżącej o wyrażenie zgody przewidzianej art. 48 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska w związku z art. 27 ustawy o ochronie dóbr kultury wojewódzki konserwator zabytków po dokonaniu oględzin przedmiotowego drzewa uznał, iż z punktu widzenia wymogów w zakresie ochrony zabytków wniosek nie może być uwzględniony. Wskazał jednocześnie, iż w jego ocenie wymagane jest przeprowadzenie zabiegów konserwacyjnych, jednakże w tej mierze potrzebne jest zasięgnięcie stanowiska odpowiedniego rzeczoznawcy. Organ odwoławczy wobec zakwestionowania przez stronę stanowiska wojewódzkiego konserwatora zabytków uznał za celowe przedstawienie kwestii stanu przedmiotowego drzewa do opinii rzeczoznawcy, prowadząc tym samym do uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji. Możliwość taką daje organowi odwoławczemu przepis art. 136 kpa, zgodnie z którym może on na żądanie strony lub z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Generalny Konserwator Zabytków mógł więc z urzędu, nie korzystając z pomocy organu pierwszej instancji, dopuścić dowód z opinii rzeczoznawcy, co do tego, czy drzewo powinno być usunięte, czy też wystarczające /a zarazem konieczne/ jest przeprowadzenie prac pielęgnacyjnych i zabezpieczających. Sporządzenie opinii zostało zlecone dr inż. E. B. - rzeczoznawcy d/s zabezpieczenia drzew i renowacji parków. W opini z dnia [...] maja 2001 r. przedstawionej przez ww rzeczoznawcę "dotyczącej stanu zdrowotnego 1ipy rosnącej przy kościele w K." , w której poza opisem szczegółowym drzewa stwierdza się, iż "lipa, wiekiem zbliżona do wieku kościoła, jest poza dziuplą drzewem zdrowym. Nie ma na niej oznak chorób grzybowych ani nie obserwuje się szkodników. Prawie nie ma suszu w koronie poza nielicznymi, drobnymi gałązkami. Wygląd ma majestatyczny, imponujący. Rośnie 9 m od budynku kościelnego i w chwili obecnej zupełnie mu nie zagraża, gdyż wychylone ramię jest mocno oparte na sąsiednim drzewie i nie jest pochylone w kierunku kościoła.". W ocenie biegłego lipa ta jednak "wymaga bezwzględnie pilnych zabiegów" pielęgnacyjnych i zabezpieczających. Za takie uznaje biegły: 1/ odpowiednie związanie ramion wiązaniami elastycznymi w celu zabezpieczenia przed rozłamaniem w czasie silnych wiatrów. "Chodzi tu zarówno o bezpieczeństwo kościoła jak i zachowanie lipy wyjątkowo cennej, bo stanowiącej element pierwotnego układu całości założenia kościelnego" oraz 2/ zabezpieczenie ubytków wgłębnych. Drzewo odpowiednio zabezpieczone "może przetrwać bardzo długo". W konkluzji opinii zawarty jest wniosek, iż lipy nie należy usuwać, ale ją szybko "zabezpieczyć powierzając prace specjaliście - chirurgowi drzew. Stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, uznające prawidłowość orzeczenia przez wojewódzkiego konserwatora zabytków o odmowie wyrażenia zgody na usunięcie przedmiotowej lipy jest więc w ocenie orzekającego w niniejszej sprawie składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prawidłowe zarówno pod względem zachowania przepisów prawa materialnego /ustawy o ochronie dóbr kultury/ jak i prawa procesowego. Stosownie do art. T kpa organ rozstrzygający sprawę ma rozważyć zarówno interes społeczny jak i słuszny interes strony. Niewątpliwie w interesie społecznym leży takie postępowanie, które dla następnych pokoleń ochroni przed zniszczeniem elementy dziedzictwa kulturowego. Opinia biegłego stanowiąca w niniejszej sprawie dowód, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję w sposób jednoznaczny określa, iż możliwe jest zachowanie drzewa, stanowiącego część zabytku, z tym, iż konieczne jest przeprowadzenie prac zabezpieczających przez chirurga drzew. Podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność, iż Parafia nie ma środków na te prace nie może być uznana za wystąpienie uzasadnionego interesu strony w rozumieniu art. T kpa, który przeważy nad interesem społecznym -zapewnieniem ochrony dóbr kultury oraz ochroną środowiska. Skarga nie mogła w związku z tym być uwzględniona. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr. 153, poz. 1270/, w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi