IV SA 190/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka - Muszyńska Sędzia NSA Teresa Kobylecka asesor WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant A. Foks - Skopińska po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi F. L., W. L., J. L., G. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o zwrot gospodarstwa rolnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, 2) zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz F. L., W. L., J. L. i G. S. kwoty po 10 zł (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] września 2000 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa wznowił z urzędu postępowanie zakończone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1952 r. utrzymującym w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. z dnia [...] sierpnia 1952 r. odmawiającą zwrotu nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne o powierzchni 1,91 ha wraz z zabudowaniami, położonej w R. i przejętej na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda wskazał, że przedmiotowa nieruchomość rolna należąca do małżonków A. i T. L., została przejęta jako mienie poniemieckie w trybie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ stwierdził, że co prawda termin do złożenia wniosku o wznowienie został przekroczony, jednakże ze względu na "fakt ciągłego zwracania się zainteresowanych o zwrot gospodarstwa" i sprecyzowania wniosku jako żądania wznowienia postępowania, należało umożliwić stronom zbadanie poprawności wydanych orzeczeń. Następnie Wojewoda decyzją z dnia [...].12.2001 r. Nr [...] umorzył "postępowanie wszczęte na wniosek. F. L." o zwrot nieruchomości położonej w R., przejętej w trybie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ podniósł, że przejmowanie nieruchomości w trybie tego dekretu następowało z mocy prawa, bez potrzeby wydania decyzji administracyjnych, zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem NSA obalenie stanu prawnego powstałego z mocy prawa może nastąpić jedynie w drodze procesu cywilnego przed sądem powszechnym. Wskutek wniesionego przez F. L. odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].12.2002 r. ( [...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając pogląd prawny zaprezentowany w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego F.L., W. L., J. L. i G. S.wnieśli o "zrekompensowanie" im skutków bezpodstawnego odebrania nieruchomości, należącej do ich rodziców i zaliczonej do tzw. Mienia poniemieckiego. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł ojej oddalenie, zajmując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając zatem skargę wniesioną przez F. L., W. L., J.L. i G. S. do NSA uznał, że skarga ta jest zasadna.. Sąd stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, zwłaszcza, iż w istocie nie zawiera ona konkretnych zarzutów w stosunku do decyzji wydanych przez Ministra i Wojewodę. Sąd zatem poddał ocenie legalność zaskarżonej decyzji nie tylko w aspekcie treści samej skargi. Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem wzruszenia decyzji ostatecznej. Może więc być stosowane w okolicznościach zupełnie wyjątkowych, przy ścisłym stosowaniu przepisów regulujących tę instytucję, nie dopuszczających żadnej dowolności w ich stosowaniu, ani rozszerzającej wykładni. Zgodnie z art. 147 kpa wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną może nastąpić zarówno na wniosek strony, jak również z urzędu, jeśli zachodzi którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1-8) kpa, przy czym przepis art. 147 kpa wyklucza wznowienie postępowania z urzędu z przyczyny wskazanej w art. 145 § 1 pkt 4) kpa. Niezależnie od trybu wznowienia tj. czy na wniosek czy z urzędu, organ ma obowiązek wydać postanowienie w sprawie wznowienia, które otwiera postępowanie wznowieniowe i stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do istnienia przyczyny wznowienia oraz do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Postanowienie takie wywiera jedynie skutki procesowe i nie przesądza w żadnym stopniu o bycie prawnym decyzji ostatecznej. Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie wznowienia organ może wydać, stosownie do art. 151 kpa, trzy rodzaje decyzji: a) decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej, jeżeli ustali, że nie występuje żadna z podstaw wznowienia enumeratywnie wymieniona w art. 145 § 1 kpa lub w art. 145 a kpa, b) decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi, że wystąpiła jedna z przyczyn wznowienia i rozstrzyga o istocie sprawy, c) decyzję stwierdzającą wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli wystąpią przesłanki wyłączające dopuszczalność uchylenia decyzji w tym trybie. Przepisy zatem regulujące postępowanie wznowieniowe nie przewidują w zasadzie zakończenia tego postępowania wydaniem decyzji umarzającej postępowanie, jak to uczynił wojewoda. Nie oznacza to oczywiście, że postępowanie nie może być zakończone decyzją o umorzeniu tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Będzie to miało miejsce np. w razie śmierci strony - gdy prawa i obowiązki mają charakter osobisty lub w wypadku cofnięcia przez stronę żądania wznowienia postępowania (vide Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz A.Adamiak, J. Borkowski, C.H. BECK, str. 667). W sprawie niniejszej jednak takie okoliczności nie wystąpiły, zatem nie było podstaw do umorzenia postępowania wznowieniowego i organ miał obowiązek przeprowadzić postępowanie w trybie art. 149 § 2 kpa i po jego zakończeniu wydać decyzję ustosunkowywującą się do decyzji dotychczasowej. Przy czym treść tego orzeczenia uzależniona jest od ustalenia istnienia przesłanki wznowieniowej. Wszystkie te uchybienia prowadzą do wniosku, że organ w sposób oczywisty naruszył przepis art. 151 kpa. Takie naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy i charakter rozstrzygnięcia, co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 c) oraz 135 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W postanowieniu o wznowieniu z urzędu postępowania organ powołał się na przesłankę wznowieniową wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5) kpa. Jednocześnie w uzasadnieniu orzeczenia nie powołał się na konkretne nowe okoliczności faktyczne bądź nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi wydającemu decyzję. Przy rozpoznawaniu sprawy ponownie organ winien wyjaśnić kwestię zaistnienia tych nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów bądź też ewentualne wystąpienie przesłanki wznowienia przewidzianej w art. 145 § 1 kpa. Organ bowiem w tym postępowaniu przede wszystkim musi ustalić czy istnieje podstawa do wznowienia, nie zaś orzekać co do meritum sprawy bez uprzedniego zbadania tej okoliczności, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Rozpoznając zatem ponownie sprawę organy wezmą pod uwagę jednoznaczne brzmienie przepisów kpa regulujących postępowanie wznowieniowe, jak również będą miały na uwadze fakt, iż postępowanie to zostało wszczęte z urzędu, nie zaś na wniosek F. L., jak to wskazano w zaskarżonych decyzjach. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271). Sąd odstąpił od zamieszczenia w wyroku rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając takie rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie za całkowicie bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.