IV SA 1940/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Zofia Flasińska (spr.), Sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2004 r. sprawy ze skargi E. H. i T. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] października 2002r. II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. H. i T. Z. po 500,00 (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2002 r. na podstawie art 105 Kpa umorzył postępowanie w sprawie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. o stwierdzeniu przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa Wytwórnia N., ul [...] /W. ul. [...]. W uzasadnieniu stwierdzono, że podstawą prawną przejścia na własność Państwa wyżej wymienionego przedsiębiorstwa były przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm./. Zgodnie z przepisami tej ustawy przedsiębiorstwa, nad którymi ustanowiony został zarząd państwowy i które w dacie wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 8 marca 1958 r., były pod zarządem państwowym - przechodziły na własność Państwa. Dla potwierdzenia tego zdarzenia prawnego ustawa wymagała wydania przez właściwego ministra orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu orzeczeniem z dnia [...] lutego 1960 r. orzekł, iż przedsiębiorstwo Wytwórnia N. ul. [...], będące pod zarządem państwowym przeszło na własność Państwa z dniem 8 marca 1958 r. Przywołana wyżej ustawa regulowała tryb zwrotu przedsiębiorstwa będącego w dacie wejścia jej w życie pod zarządem państwowym, a także przepisy dotyczące odszkodowań za przejęte mienie. Z akt sprawy, w ocenie organu, nie wynika, aby powyższe przedsiębiorstwo podlegało zwrotowi w trybie tej ustawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł ponadto, że decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2001 r. o stwierdzeniu nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem - utrzymana w mocy decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2002 r. - nie powoduje nieważności z mocy prawa orzeczenia o przejęciu na własność Państwa tego przedsiębiorstwa. Strona skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który działając w trybie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 3 Kpa decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. "umorzył postępowanie z art. 127 § 3 Kpa w tej sprawie". W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, iż stwierdzenie nieważności zarządzenia o przymusowym zarządzie państwowym nie oznacza stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa w trybie wyżej wspomnianej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Przyjęcie twierdzenia, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o przymusowym zarządzie państwowym przesądza o nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa oznaczałoby, zdaniem organu, że ocenie w trybie nadzoru /art. 156 Kpa/ podlega wymieniona ustawa z dnia 25 lutego 1958 r., a nie konkretna decyzja wydana na jej podstawie. Organ stwierdził ponadto, iż orzeczenie z przedmiotowej ustawy potwierdzało stan prawny przedsiębiorstwa zaistniały z mocy prawa i wydawane było po ustaleniu, czy przedsiębiorstwo to podlega zwrotowi w trybie przewidzianym przepisami tej ustawy. Minister uznał nadto, że ponowna ocena stanu prawnego przedmiotowego przedsiębiorstwa zaistniałego z mocy prawa /przejęcie na rzecz Skarbu Państwa/, który znalazł potwierdzenie i zarazem ocenę zasadności przejęcia tego przedsiębiorstwa w zaskarżonym orzeczeniu z 1960 r., jest więc bezprzedmiotowa. W skardze wniesionej na powyższą decyzję strona skarżąca zarzuciła, że zarówno przedmiotowa decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. wydana została z rażącym naruszeniem przepisów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn od podanych przez stronę skarżącą. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozpoznania nie jest kwestionowane, iż na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. /M. P. z dnia [...] sierpnia 1949 r. Nr [...], poz. [...]/ Wytwórnia N. ul. [...] została objęta przymusowym zarządem państwowym - na mocy dekretu z dnia 19 sierpnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego /Dz. Pr. RP Nr 21, poz. 67 ze zm./. Bezsporne jest w sprawie, że orzeczeniem Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa i jego mienia, wydanym na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm./, potwierdzono przejęcie przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa, stwierdzono bowiem brak przesłanek do jego zwrotu w trybie tejże ustawy. Nie jest w sprawie sporne, iż Minister Gospodarki - na wniosek strony skarżącej -decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Wytwórnia N. we W. W uzasadnieniu podniósł, że w odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie zostały spełnione przesłanki objęcia tegoż przedsiębiorstwa przymusowym zarządem państwowym określone w powołanym wyżej dekrecie z 1918 r. Decyzją z dnia [...] maja 2002 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2001 r. Podnieść w tym miejscu należy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest aktem deklaratoryjnym, a zatem działającym z mocą wsteczną od daty wydania dotychczasowej decyzji. Decyzja dotknięta wadami wymienionymi w treści art. 156 § 1 Kpa /w tym także w jego pkt 2/ jest nieważna od początku, co oznacza tyle, iż jest ona bezskuteczna prawnie, a organ podejmujący decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza to swoim rozstrzygnięciem. W tej sytuacji stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. /M. P. z dnia [...] sierpnia 1949 r. Nr [...], poz. [...]/ w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad Wytwórnią N. ul. [...] wywołało, zdaniem Sądu, skutki ex tunc, a zatem spowodowało, iż w dacie wydania orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa i jego mienia -przedsiębiorstwo to nie było objęte prawnie obowiązującym przymusowym zarządem państwowym. Orzeczenie to więc nie mogło mieć oparcia w dyspozycji art. 2 i art. 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm./. W rezultacie również orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa i jego mienia ex legę - jako wydane bez podstawy prawnej -kwalifikowało się do stwierdzenia jego nieważności na zasadzie określonej w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa ivide wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1999 r., sygn. akt IV SA 2498/98; wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2002 r., sygn. akt IV SA 2665/00/. Brak jest zatem podstaw, by podzielić stanowisko reprezentowane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o przymusowym zarządzie państwowym nie skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa w trybie wyżej powoływanej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., zaś ocenie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 Kpa winna podlegać przedmiotowa ustawa, a nie konkretna decyzja wydana na jej podstawie. Nadto z decyzji z dnia [...] października 2002 r. wynika, iż organ na podstawie art. 105 Kpa umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Tymczasem wniosek pełnomocnika skarżących z dnia 12 grudnia 1989 r. dotyczył stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu przedmiotowej nieruchomości. Zatem organ winien dokonać oceny, czy kwestionowane orzeczenie dotknięte jest wadą nieważności. W przypadku negatywnej oceny, a więc stwierdzenia braku podstaw do stwierdzenia nieważności, organ winien wydać decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności, a nie umarzać postępowanie jako bezprzedmiotowe. Brak przesłanek z art. 156 § 1 Kpa nie stanowi bowiem podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego do wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności. Również nie znajduje podstaw prawnych decyzja z dnia [...] kwietnia 2002 r. o "umorzeniu postępowania z art. 127 § 3 Kpa". Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc swojego rodzaju środka zaskarżenia, obliguje organ do jego rozpoznania i wydania jednej z decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 Kpa. Z odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań wynika, że w odniesieniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie będą miały zastosowania tylko przepisy związane z dewolutywnością odwołania. "Umorzenie postępowania z art. 127 § 3 Kpa" następuje w przypadku bezprzedmiotowości postępowania , o którym mowa w art. 105 Kpa, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Nadto z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ merytorycznie rozpoznał sprawę uznając przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa za zasadne. Wobec tego brak było podstawy prawnej do umorzenia postępowania z art. 127 § 3 Kpa, skoro organ rozpatrzył sprawę merytorycznie. Względy powyższe powodują w sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozpoznania konieczność uchylenia obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, to jest z dnia [...] października 2002 r. i z dnia [...] kwietnia 2003 r. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ z zastrzeżeniem art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./.