IV SA 1947/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz (spr) Sędziowie NSA Teresa Kobylecka WSA Wojciech Mazur Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2004r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2002r. Nr [...] w przedmiocie kary za zniszczenie drzewa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji 2. uchyla decyzję Burmistrza Gminy W. z dnia [...] grudnia 2001r. Nr [...] i decyzję z [...] września 2001r. Nr [...] 3. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Burmistrz Gminy W. decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. Nr [...] orzekł o nałożeniu na M. D. kary w wysokości 1161,50 zł za "zniszczenie drzewa przyulicznego - robinii akacjowej". W uzasadnieniu ww decyzji podano, iż w dniu 16 sierpnia 2001 r. M. D. zwrócił się o usunięcie przedmiotowego drzewa, jednakże wizja lokalna przeprowadzona w dniu [...] sierpnia 2001 r. wykazała, że drzewo to "jest drzewem przyulicznym", a więc "nie ma podstaw prawnych", aby M. D. wnioskował o jego usunięcie. Ustalono ponadto, iż drzewo było "w dobrym stanie zdrowotnym, z minimalną ilością suszu w koronie, pniem bez ubytków wgłębnych, pochylonym w stronę ulicy". Przy drzewie od strony działki M. D. znajdował się dół, prawdopodobnie pod fundament w celu budowy ogrodzenia, odsłaniający przycięte korzenie robinii. "Podcięcie systemu korzeniowego spowodowało najprawdopodobniej pochylenie się drzewa. Z rozmowy przeprowadzonej z użytkownikami posesji wynika, że podcięcia korzeni dokonał poprzedni właściciel działki kilkadziesiąt lat temu. Należy jednak przypuszczać, że jeśli drzewo zachowało się w dobrym stanie zdrowotnym do tego czasu, to nastąpiła częściowa regeneracja systemu korzeniowego, umożliwiająca roślinie normalne funkcjonowanie." M. D. został pouczony o możliwościach technicznych ominięcia drzewa podczas budowy ogrodzenia, jak też zwrócono uwagę na fakt, że za uszkodzenie drzewa Burmistrz wymierza karę pieniężną zgodnie z przepisami o ochronie i kształtowaniu środowiska. O konieczności ominięcia drzewa podczas budowy ogrodzenia poinformowano również pismem z dnia 5 września 2001r. W dniu [...] września 2001 r. podczas wizji w terenie stwierdzono, że M. D. nie zastosował się do zaleceń i wylewał fundament pod ogrodzenie przebiegające bezpośrednio przy pniu drzewa. W związku z tym, iż "Powtórne jednostronne podcięcie korzeni przy samym pniu może spowodować zachwianie statyki drzewa oraz zahamowanie funkcji życiowych" w dniu [...] września 2001 r. Burmistrz Gminy wydał decyzję naliczającą karę administracyjną za zniszczenie systemu korzeniowego drzewa z odroczeniem terminu zapłaty kary pieniężnej na dwa lata w celu stwierdzenia, czy drzewo zachowało żywotność. Podczas wizji lokalnej w dniu [...] października 2001 r. stwierdzono, iż M. D. wykonał ogrodzenie "niszcząc pień robinii /słupek ogrodzenia wcina się w pień na głębokość 10 - 15 cm/. Mając to na uwadze zlecono sporządzenie przez niezależnego biegłego oceny stanu przedmiotowego drzewa. Uzyskana opinia podaje, iż drzewo "wykazuje duże przyrosty, a co za tym idzie dużą wytrzymałość. Od strony północno-wschodniej u podstawy pnia widoczna podmurówka przy wykonaniu, której usunięto około 60% systemu korzeniowego z naruszeniem pnia /wcięcie w głąb około 10 - 15 cm/. Drzewo mające pień i koronę pochyloną w kierunku południowo-zachodnim, co powoduje zachwianie jego statyki, oraz usunięty w około 60 % system korzeniowy i uszkodzoną podstawę pnia od strony północno-wschodniej, mimo mocnego pnia jest bardzo dużym zagrożeniem dla ludzi i mienia, gdyż może ulec wywróceniu". W związku z powyższymi "nowymi okolicznościami /wybudowanie ogrodzenia z naruszeniem podstawy pnia i opinią biegłego/ Burmistrz Gminy uchylił poprzednią decyzje" z dnia [...] września 2001 r. o naliczeniu kary i jej odroczeniu na dwa lata oraz orzekł o bezwarunkowym nałożeniu kary pieniężnej za zniszczenie drzewa. Od powyższej decyzji odwołał się M. D. podnosząc, iż błędnie przyjęto, że zniszczył przedmiotowe drzewo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpoznaniu odwołania M. D. decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. utrzymało w mocy zaskarżonej decyzji.. W uzasadnieniu swojego stanowiska Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podniosło, iż zgodnie z przepisem art. 4T k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody /Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz. 10T9 ze zm./ roboty ziemne oraz inne roboty związane w wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, prowadzone w pobliżu drzew lub krzewów albo ich zespołów, mogą być wykonywane wyłącznie w sposób nie szkodzący drzewom lub krzewom. Natomiast za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów, powodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności oraz za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną /art. 4Tk/. Z powyższego wynika, iż w przypadku zniszczenia drzewa właściwy organ ma obowiązek wymierzyć stosowną karę. M. D. "zgłaszając wniosek o wycięcie drzewa rosnącego przy granicy jego działki nie legitymował się żadnym interesem prawnym, ponieważ nie był właścicielem tego drzewa, jednakże miał interes faktyczny w usunięciu drzewa, które kolidowało z budową ogrodzenia." W toku postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji bezspornie ustalono. że "drzewo było żywotne, natomiast w wyniku budowy ogrodzenia usunięto około 60% systemu korzeniowego drzewa z naruszeniem pnia co stanowi zagrożenie dla ludzi ponieważ może ulec przewróceniu. Wynika to z opinii uprawnionego biegłego." Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie w uzasadnieniu, iż "Dla wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie drzewa warunkiem koniecznym i wystarczającym jest stwierdzenie faktu zniszczenia drzewa i ustalenie sprawcy tego czynu. ** Skargę na powyższą decyzje wniósł M. D. podnosząc, iż nie jest prawdą, że usunął korzenie przedmiotowego drzewa. Stwierdzony przez organ dół na jego działce był po to, aby można było stwierdzić stan drzewa i systemu korzeniowego. Nie jest również prawdą, aby odbyła się wizja lokalna w dniu [...] października 2001 roku. Skarżący nie zniszczył drzewa, natomiast pracownik Urzędu Gminy w rozmowie z nim sam twierdził, iż będzie wnioskował wycięcie drzewa ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa /pochylenie drzewa w kierunku ulicy/. W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie stwierdzając, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż w wyniku działania skarżącego drzewo uległo zniszczeniu". Obecny na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącego M. D. podtrzymał skargę oraz wyjaśnił, że "przedmiotowe drzewo zawsze" było pochylone, przy czym sięga pamięcią około 30 lat wstecz, kiedy to jego rodzice kupili nieruchomość sąsiadującą z tym drzewem. Skarżący nie budował nowego ogrodzenia od ulicy, lecz remontował ogrodzenie wykonane jeszcze przez poprzedniego właściciela nieruchomości. Drzewo było częściowo wrośnięte w podmurówkę ogrodzenia. Korzenie drzewa podciął budując ogrodzenie poprzedni właściciel nieruchomości. Drzewo rosło w pasie chodnika ulicy w sąsiedztwie nieruchomości skarżącego oraz jego sąsiada a jego system korzeniowy w związku z tym znajdował się częściowo na terenie trzech nieruchomości /drogowej oraz dwóch właścicieli prywatnych/. Skarżący zwrócił się pismem z dnia 16 sierpnia 2001 r. do Gminy o opinię w sprawie usunięcia przedmiotowego drzewa uważając, że stanowi ono zagrożenie. Nie był to jednak wniosek o wyrażenie zgody na usunięcie tego drzewa, jak to mylnie przyjął organ orzekający. Gmina nie doprowadziła do sporządzenia opinii w sprawie stanu drzewa, lecz najpierw wydano decyzję o karze w sprawie usunięcia korzeni drzewa z jednoczesnym jej odroczeniem na dwa lata. Następnie, w styczniu 2002 roku, skarżącemu doręczono jednocześnie decyzję o uchyleniu powyższej decyzji /zawierającej warunek odroczenia kary na dwa lata/ oraz nową decyzję o karze bez jej odroczenia. W dacie otrzymania tych decyzji przedmiotowe drzewo było już usunięte przez Gminę, co nastąpiło na początku grudnia 2001 roku. O terminie oględzin drzewa przez biegłego skarżący nie był powiadomiony oraz nie zapewniono mu udziału w czynnościach biegłego. Wszystkie te fakty skarżący przedstawił w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, jednakże organ odwoławczy do podniesionych przez niego argumentów się nie ustosunkował. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje na to, iż skarżący faktycznie pismem z dnia 16 sierpnia 2001 r. zwrócił się do Urzędu Gminy o dokonanie oceny stanu przedmiotowego drzewa z sugestią potrzeby jego usunięcia. Treść tego pisma nie uzasadnia jednak przyjęcia, iż był to wniosek o wyrażenie zgody na usunięcie drzewa, jak to mylnie twierdzi się w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz w decyzji organu pierwszej instancji. Wnioski zawarte w opinii sporządzonej przez uprawnionego rzeczoznawcę, przyjętej do materiału dowodowego przez organ orzekający, jak też uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji przemawiają za o tym, iż drzewo znajdujące się w pasie drogowym, pochylone od dawna w stronę pasa jezdnego ulicy mogło stanowić poważne zagrożenie dla ludzi i mienia. Po otrzymaniu zatem pisma skarżącego zawierającego wniosek o sporządzenie opinii w kwestii stanu drzewa, Gmina powinna wyjaśnić, czy droga na której znajduje się przedmiotowe drzewo to droga gminna stanowiąca mienie Gminy i w zależności od wyniku dokonanych ustaleń, potraktować pismo skarżącego jako inicjatywę zmierzającą do ewentualnego usunięcia drzewa. Należy to bowiem do właściciela gruntu będącego zarządcę drogi. Do jego bowiem obowiązków należy dbałość o bezpieczeństwo użytkowników drogi i terenów przyległych. Z opinii biegłego wynika, iż przedmiotowe drzewo nie było prawidłowo pielęgnowane, wykazywało zmiany próchnicze oraz ze względu na jego pochylenie zagrażało bezpieczeństwu. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, łącznie z uzasadnieniem decyzji organu pierwszej instancji wskazuje na to, iż stan drzewa przedstawiony w opinii biegłego trwał już od szeregu lat. Nie zostało przy tym szczegółowo wyjaśnione i ustalone, że to działanie skarżącego wpłynęło na takie zmiany w przedstawionym przez biegłego stanie drzewa, które może być potraktowane jako doprowadzenie do zniszczenia drzewa. Nie badając więc, czy rzeczywiście skarżący doprowadził do zniszczenia drzewa, jak też, czy rzeczywiście można uznać, że zostało ono zniszczone, poza tym, iż niewątpliwie zagraża bezpieczeństwu ludzi i mienia, co stwierdził w swej opinii biegły, nie mówiąc przy tym, że jest to zagrożenie bezpośrednie stan taki trwał od wielu lat/ jak też nie wskazując, że stan drzewa jest równoznaczny ze zniszczeniem prowadzącym do konieczności jego usunięcia bowiem nie jest wystarczające przeprowadzenie czynności zabezpieczających. Gmina usuwa drzewo niezwłocznie po sporządzeniu decyzji ustalającej karę oraz przed jej doręczeniem i to łącznie z decyzją uchylającą decyzję poprzednią o ustaleniu kary z jednoczesnym odroczeniem jej pobrania. Takie działanie Gminy nasuwa uzasadnione wątpliwości co do jej intencji, w szczególności w aspekcie wymogów określonych w zasadach ogólnych procedury administracyjnej /art. 7 i 8 kpa/. Przepis art. 7 określa wymóg działania organu administracji publicznej zgodnie z prawem /zasada praworządności/, konieczność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego /zasada dochodzenia do prawdy obiektywnej/ oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego obywatela. Wydanie zaskarżonej decyzji natomiast nastąpiło z naruszeniem wszystkich tych zasad. Przepis art. 8 kpa wymaga od organu prowadzenia postępowania w sposób prowadzący do pogłębienia zaufania obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Sposób działania Gminy w niniejszej sprawie a zwłaszcza kierowanie do skarżącego w tym samym czasie decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r, uchylającej w trybie art. 154 kpa poprzednią decyzją, którą strona potraktowała jako nie szkodzącą jej interesom, skoro nie wniosła odwołania, oraz decyzji kwestionowanej z dnia [...] grudnia 2001 r. /o bezwarunkowej karze za zniszczenie drzewa/ jak też usunięcie przez Gminę we własnym zakresie przedmiotowego drzewa w tymże okresie, jednoznacznie należy ocenić nie tylko jako naruszenie art. 154 kpa, ale również jako działanie z naruszeniem art. 8 kpa. Także uwagi zawarte w decyzjach organów obu instancji dotyczące braku prawa skarżącego do wystąpienia z wnioskiem o usunięcie drzewa w takim stanie faktycznym, jaki miał miejsce w rozpatrywanej sprawie, wydają się co najmniej niestosowne i mogą być potraktowane jako uchybienie zasadzie określonej w art.8 kpa. Nie może budzić wątpliwości, że organ orzekający na podstawie art. 4T k cytowanej ustawy o ochronie przyrody powinien ustalić, czy podmiot w stosunku do którego jest prowadzone postępowanie w sprawie zniszczenia elementów przyrody /drzewa, krzewu/ swoim zachowaniem doprowadził do zniszczenia drzewa, a w szczególności zbadać, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy tym zachowaniem a zaistnieniem stanu, który należy zakwalifikować jako zniszczenie drzewa. W rozpatrywanej sprawie natomiast w ocenie Sądu nie dokonano żadnych ustaleń, które mogłyby wskazywać na takie działania skarżącego, które doprowadziły do zniszczenia przedmiotowego drzewa. W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji zawarta jest sugestia co do tego, że podcięcia korzeni drzewa, z czym łączy się jego pochylenie i ewentualne zniszczenie, mógł dokonać w nieokreślonym czasie poprzedni właściciel nieruchomości sąsiadującej z tym drzewem /a więc nie skarżący/. W opinii biegłego natomiast stwierdza się, iż drzewo jest wyjątkowo żywotne, jednak ze względu na jego pochylenie /w kierunku ulicy/, stanowi zagrożenie dla otoczenia. Podkreśla się przy tym brak właściwej konserwacji drzewa, co dotyczy nie wywiązania się z obowiązków przez właściciela nieruchomości na której drzewo rosło. W opinii rzeczoznawcy brak jest przy tym wyraźnego stwierdzenia, że drzewo należy uznać za zniszczone w rozumieniu przepisu stanowiącego podstawę orzekania w sprawie, a nawet podkreślenia, że stanowi ono bezpośrednie zagrożenie. Z części opinii zawierającej zdjęcia fotograficzne "zdaje się wynikać, że przedmiotowe drzewo u podstawy wrasta w podmurówkę ogrodzenia, na co zwraca się uwagę w oświadczeniu pełnomocnika skarżącego złożonym na rozprawie przed Sądem. Nie są natomiast widoczne ślady "wcięć" jakich miałby dokonać skarżący w pniu drzewa. Z wyjaśnień złożonych na rozprawie, a wcześniej w toku postępowania administracyjnego przez stronę skarżącą, w pewnym sensie potwierdzonych treścią uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, system korzeniowy drzewa został uszkodzony kilkadziesiąt lat temu przy budowie ogrodzenia przez poprzedniego właściciela nieruchomości należącej obecnie do strony skarżącej, kiedy to właśnie drzewo uległo poważnemu pochyleniu w stronę pasa jezdni. Wszystkie te okoliczności prowadzą do wniosku, iż w niniejszej sprawie nie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, że to skarżący jest sprawcą takich działań szkodzących środowisku /to jest wpływających na stan przedmiotowego drzewa/, które doprowadziły do jego zniszczenia. Powoduje to konieczność uwzględnienia skargi i uchylenie decyzji organów obu instancji. Sąd stwierdził też, że zasadny jest zarzut podniesiony przez stronę skarżącą, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionych przez nią argumentów w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, co stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu odwoławczym oraz art. 8 kpa. Niezależnie od powyższych uchybień Sąd stwierdził, iż decyzja z dnia [...] grudnia 2001 r. Nr [...] uchylająca w trybie art. 154 kpa decyzję z dnia [...] września 2001 r. o ustaleniu kary za usunięcie korzeni drzewa z odroczeniem na dwa lata terminu jej płatności jest również dotknięta poważną wadą skutkującą konieczność jej uchylenia. Przepis ten przewiduje bowiem możliwość uchylenia lub zmiany każdej decyzji ostatecznej, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa. Decyzja natomiast o ustaleniu kary wraz z odroczeniem terminu jej płatności nie może być potraktowana jako taka, na mocy której strona nie nabyła prawa. Adresat decyzji nabył bowiem prawo do poniesienia określonej w tej decyzji kary pieniężnej z jednoczesnym odroczeniem terminu jej płatności jako warunkiem określonym w tej decyzji. Nie mógł więc powyższy przepis być zastosowany w celu uchylenia decyzji doręczonej stronie skarżącej, która stała się ostateczna wobec jej niezaskarżenia. Uchylenie lub zmiana takiej decyzji mogła natomiast nastąpić na podstawie art. 155 kpa, mającego zastosowanie do decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, przepis ten wymaga była jednak uzyskania zgody strony. Uznanie wadliwości wszystkich wskazanych wyżej decyzji, powodujące konieczność ich uchylenia, w konsekwencji skutkuje również uchyleniem decyzji z [...] września 2001 r. Nr [...] o naliczeniu kary za usunięcie korzeni przedmiotowego drzewa, pomimo że decyzja ta nie była zaskarżona przez stronę skarżącą. W sprawie nie jest bowiem sporne, iż przedmiotowe drzewo zostało już usunięte i obecnie decyzja ta, zwłaszcza ze względu na zawarte w niej orzeczenie o odroczeniu terminu płatności kary w celu sprawdzenia, czy drzewo zachowa swoją żywotność, stała się bezprzedmiotowa /art. 105 § 1 kpa/. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt lc oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr. 153, poz. 1270/, w związku z art. 9T § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 0 kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 ww ustawy, z zastrzeżeniem § 2 art. 97 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyrok niniejszy ma ten skutek, iż organ pierwszej instancji, który prowadził w sprawie postępowanie z urzędu, rozważy możliwość kontynuacji postępowania administracyjnego, zwłaszcza pod względem możliwości zebrania materiału dowodowego niezbędnego do dokładnego ustalenia czy rzeczywiście sprawcą zniszczenia drzewa jest strona skarżąca. W razie uznania, iż brak jest takich możliwości, organ wyda decyzję o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 kpa.