IV SA 1997/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA B. Gorczycka-Muszyńska, Sędziowie asesor WSA T. Wykowski, NSA T. Cysek (spr.), Protokolant D. Niewirowski, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2004 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2002 r.; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. H. 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, orzekając na wniosek E. H. złożony w trybie art. 127 § 3 kpa, utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] grudnia 2002 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1956 r. o przejęciu na własność Państwa działki gruntu o powierzchni 12,66 ha położonej w J., a należącej uprzednio do N. i J. H. W uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć organ nadzoru podniósł, iż zgodnie z art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. - o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa ( Dz. U. Nr 57, poz. 321) na cele reformy rolnej oraz osadnictwa mogły zostać przejęte wszelkie nieruchomości ziemskie, które w toku przeprowadzenia reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozparcelowane. Stosownie zaś do art. 2 tego dekretu dotychczasowym właścicielom przysługiwało prawo otrzymania nieruchomości o równej wartości i jakości. Wymieniony dekret utracił moc na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 17 poz. 71). Ustawa ta przewidywała nadawanie nieruchomości zamiennych tym byłym właścicielom, którzy byli wprowadzeni w posiadanie nieruchomości (art. 16 ust. 2). W pozostałych przypadkach byłym właścicielom przysługiwało jedynie odszkodowanie (art. 16 ust. 3). Artykuł zaś o prawie do renty (110) uchylony został art. 127 ust. 4 pkt 6 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin ( Dz. U. Nr 3 poz. 6). W ocenie organu nadzoru orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1956 r., biorąc pod uwagę kryteria istotne w postępowaniu nieważnościowym (zwłaszcza przesłankę rażącego naruszenia prawa) nie kwalifikuje się do uwzględnienia żądania wnioskodawcy. Byłoby to zdaniem organu nadzoru możliwe, gdyby "zgromadzony materiał dowodowy" wskazywał na wystąpienie wymienionej wady kwalifikowanej przy przejęciu przedmiotowej nieruchomości, a dekret z dnia 28 listopada 1945 r. nie zawierałby uregulowań dotyczących ekwiwalentu. Uwzględnienie żądania wnioskodawcy oznaczałoby zanegowanie przepisów dekretu o ekwiwalencie, " a ten nie podlega takiej ocenie". W złożonej skardze E. H. wniósł o uchylenie obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Według skarżącego organ nadzoru błędnie przyjął, że przedmiotowa nieruchomość została rozparcelowana przed dniem 1 sierpnia 1945 r. i nie ustosunkował się w ogóle do jego zarzutów, że parcelacji dokonywano dopiero w latach 1948 r. - 1955 r. Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Na wstępie zgodzić się wypada z zarzutem sformułowanym w skardze, iż rozstrzygający w sprawie Minister w istocie uchylił się od rozpatrzenia zastrzeżeń skarżącego co do przeprowadzenia parcelacji przedmiotowej nieruchomości nie przed 1 sierpnia 1945 r. (jak to przyjęto w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] grudnia 1956 r.), a dopiero w latach 1948 - 1955. Zważyć należy, iż skarżący już we wniosku o wszczęcie postępowania nadzorczego zgłaszał uwagi na tym tle, odwołując się do konkretnego materiału dowodowego. Uwagi te zostały następnie powtórzone i wyraźnie zaakcentowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem organ nadzoru pominął dokonanie oceny wyżej wymienionych zastrzeżeń skarżącego, stanowiących przecież sedno jego wystąpienia o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1956 r. Nie można przecież za ustosunkowanie się do zarzutów skarżącego uznać ogólnikowego stwierdzenia, że "zgromadzony materiał dowodowy" nie wskazuje, aby przejęcie nieruchomości dokonane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Nie przesądzając o słuszności zastrzeżeń skarżącego, podnieść trzeba, że postawa organu nadzoru unikająca rozpatrzenia kwestii zawartych we wniosku o wszczęcie postępowania nadzorczego i konsekwentnie podtrzymywanych przez stronę w jego toku, oznacza ewidentne złamanie ogólnych zasad kodeksu postępowania administracyjnego ujętych w art. 7,8 i 11 kpa. Wiążące także w postępowaniu nadzorczym reguły ogólne procedury administracyjnej nie są zaś jedynie postulatami, a obowiązującym prawem. Na gruncie niniejszej sprawy nie sposób na marginesie nie zaznaczyć, iż także z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1956 r. nie wynika, na czym oparto ustalenie o dokonaniu parcelacji przedmiotowej nieruchomości przed dniem 1 sierpnia 1945 r. Skoro skarżący domagając się stwierdzenia nieważności wymienionego orzeczenia zakwestionował takie ustalenie, to obowiązkiem organu nadzoru było dokonanie szczegółowej analizy zgłoszonego zarzutu. Poprzestanie zaś na wyrażeniu poglądu o braku podstaw do przyjęcia rażącego naruszenia prawa świadczy o arbitralności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i samo już nakazuje wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Niezależnie od zarzutów sformułowanych w skardze konieczne jest dodanie uwagi o braku znaczenia - dla oceny, czy przejęcie konkretnego mienia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa - zagadnienia zawarcia w dekrecie z dnia [...] listopada 1945 r. regulacji dotyczących ekwiwalentu. Rzeczą organu nadzoru było przecież skupienie się na kwestii zaistnienia w ogóle materialnoprawnych podstaw do przejęcia mienia, o którym rozstrzygnięto w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Problem ekwiwalentu jest zaś zagadnieniem wtórnym w stosunku do oceny legalności przejęcia mienia. Nawiasem mówiąc w konkretnej sprawie organ nadzoru nie ustalił nawet, czy właścicielowi przedmiotowej nieruchomości przekazano cokolwiek w ramach ekwiwalentu. Ponadto zauważyć należy z urzędu iż organ nadzoru nie przeprowadził jakiejkolwiek analizy, czy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] posiadało kompetencje do orzekania o formie decyzji administracyjnej w kwestii przejęcia nieruchomości J. i N. H. W myśl art. 5 (dekretu z dnia [...] listopada 1945 r.) przejęcie nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 1 mogło przecież nastąpić na podstawie zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Wprawdzie z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wynika, że odwołuje się ono także do zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 5 maja 1953 r. w sprawie przekazania uprawnień Prezydium Wojewódzkich Rad Narodowych Nr [...] (nie podano miejsca publikacji), ale organ nadzoru nie wyjaśnił czy to zarządzenie miało oparcie w delegacji ustawowej (czy dekretu) i jaka była w ogóle treść tego zarządzenia. Biorąc pod uwagę te okoliczności rodzi się wątpliwość w zakresie braku obciążenia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1956 r. wadą kwalifikowaną w postaci rozstrzygania bez podstawy prawnej ( art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.).