IV SA 2065/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia NSA Tadeusz Cysek Asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Karina Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2004 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2002 r. II. zarządza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S. R. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania S. R. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2000 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] stycznia 1973 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,32 ha położonego we wsi S., stanowiącego własność F. i M. małżonków R. , utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając własne rozstrzygnięcie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż nie ma podstaw do stwierdzenia, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] stycznia 1973 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Ministra Rolnictwa w dacie orzekania przez P.P.R.N. w S. spełnione zostały warunki wskazane w §ł ust.l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz.198). W 1951 r. rodzina R. opuściła bowiem gospodarstwo, które odtąd nie było poddawane zabiegom agrotechnicznym ani przez właścicieli ani przez ewentualnych dzierżawców. Stan ten potwierdzają przesłuchani świadkowie. Minister Rolnictwa podkreślił, iż przepisy rozporządzenia nie dają podstawy do badania co było przyczyną opuszczenia gospodarstwa przez jego właścicieli. Stwierdzenie samego faktu takiego opuszczenia stanowiło przesłankę do upaństwowienia gospodarstwa. Odnosząc się do zarzutu odwołania organ poniósł, iż niedoręczenie właścicielom decyzji z dnia [...] stycznia 1973 r. nie było wadą postępowania albowiem dokonano doręczenia zastępczego zgodnie z art.48 k.p.a. (ogłoszenie w siedzibie urzędu). Skargę na powyższą decyzję wniósł S. R., który podniósł, iż o opuszczeniu gospodarstwa przez właściciela można mówić tylko wtedy jeżeli właściciel działał dobrowolnie, z zamiarem wyzbycia się swojej własności. Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie albowiem rodzice skarżącego opuścili gospodarstwo pod naciskiem ówczesnych władz. Ponadto nie została spełniona przesłanka nieuprawiania gospodarstwa, albowiem po wyjeździe właścicieli było ono zagospodarowane przez sąsiadów, co potwierdzają świadkowie. Ponadto organy nie ustaliły przez jaki okres i w jakiej części gospodarstwo pozostawało bez stosownych zabiegów agrotechnicznych. Powyższe uniemożliwiło dokonanie oceny, czy istotnie większa część gospodarstwa była pozbawiona zabiegów agrotechnicznych. Skarżący podkreślił, iż wszelkie niejasności w tym zakresie muszą być interpretowane na korzyść strony postępowania. Błędnie przyjął także organ odwoławczy, iż decyzję o przejęciu gospodarstwa skutecznie doręczono właścicielom gospodarstwa. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. znało bowiem miejsce zamieszkania rodziców skarżącego a zatem bezpodstawnie zastosowało zastępczy tryb doręczenia orzeczenia. Rodziców skarżącego pozbawiono zatem możliwości wzięcia udziału w dotyczącym ich postępowaniu. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, niemniej z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Okoliczności te Sąd wziął pod uwagę z urzędu, stosownie do art.!34§l Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) w związku z art.97 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271). O uchyleniu decyzji organów I i II instancji, orzekających w postępowaniu nadzorczym przesądził fakt, iż nie rozważyły one, czy decyzja Prezydium Powiatowej w S. z dnia [...] stycznia 1973 r. jest obarczona kwalifikowaną wadą prawną, wymienioną w art.l56§I pkt 4 k.p.a. Przepis ten obliguje organ administracji publicznej do stwierdzenia nieważności decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu Księgi Wieczystej S. k 22 -obecnie Kw [...] wynika, iż właścicielami przedmiotowego gospodarstwa byli na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej (powzdanie z dnia 15 lipca 1927 r.) F. i M. małżonkowie R.. M. R. zmarła w dniu 23 października 1960 r. a jej spadkobiercami byli mąż F. R. oraz dzieci: J. R., S. R., C. R. i W. H.. Wskazanych wyżej zdarzeń prawnych nie uwzględniono przy wydawaniu orzeczenia o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa. W decyzji z dnia [...] stycznia 1973 r. w trzech miejscach wskazuje się trzech różnych współwłaścicieli bądź właścicieli nieruchomości (w części wstępnej decyzji - F. i I. R., w sentencji - F. i M. R., w uzasadnieniu - I. R.). Z racji tego, iż w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 1973 r. jako podstawę przejęcia wskazano porzucenie gospodarstwa przez I. R. a jednocześnie tyiko tej osobie doręczono orzeczenie (poza jego wywieszeniem na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Gminy), w postępowaniu nadzorczym należało ocenić, czy w istocie decyzja została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie. Obowiązku tego organy orzekające nie dopełniły, co powoduje, iż wydane przez nich orzeczenia naruszają art.7 i 77 k.p.a. albowiem nie wyjaśnione zostały okoliczności mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Należy podkreślić, iż w postępowaniu nadzorczym winno być ustalone ponad wszelką wątpliwość, kto był właścicielem lub współwłaścicielem gospodarstwa w dacie orzekania o jego przejęciu. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi należy podnieść, iż istotnie, tak jak wywodzi organ, dla oceny prawidłowości decyzji z dnia [...] stycznia 1973 r. nie mają znaczenia przyczyny opuszczenia gospodarstwa przez jego właścicieli. Dał temu jednoznaczny wyraz ustawodawca, który uznanie gospodarstwa za opuszczone uzależnił wyłącznie od stwierdzenia, iż na gospodarstwie tym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Jednocześnie należy stwierdzić, iż zarzuty odnośnie niewłaściwego sposobu doręczenia decyzji z dnia [...] stycznia 1973 r. mogą być podnoszone w postępowaniu dotyczącym wznowienia postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), nie zaś w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia jej nieważności. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Adtninistracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art.l45§l pkt 1 lit.c oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, pozJ270) w związku z art.97§l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawą - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.