IV SA 2109/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Rzążewska, Sędziowie WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr), Wanda Zielińska - Baran, Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności przejęcia części majątku ziemskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].09.2002 nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].05.2003 r., nr [...] utrzymał w mocy uprzednio wydaną własną decyzję z dnia [...].09.2002 r., nr [...], w której odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1962 r., nr [...]. Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1962 r. zmieniono częściowo : * decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 r. nakazującą zwrot części nieruchomości [...] ks. gr. gm. kat. J. o pow. 9.1129 ha wraz z zabudowaniami na rzecz spadkobierców P. M. na podstawie § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.07.1950 r. w sprawie wykonania ustawy o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej (Dz. U. nr 32, poz. 294) w zw. z art. 5 tej ustawy z dnia 20.07.1950 r. (Dz. U. nr 29, poz. 270), z uwagi na fakt, iż mimo zajęcia tej nieruchomości przez Skarb Państwa majątek ten w dniu 22 lipca 1950 r. znajdował się w posiadaniu właściciela, * orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].12.1956 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa (PFZ) pozostałej części nieruchomości [...] ks. gr. gm. kat. J. o pow. 12.4388 ha wraz z zabudowaniami, stanowiącej własność zmarłego P. M. na podstawie art. 1 ust. 4, art. 3 i 5 dekretu z dnia 28.11.1945 r. O przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. nr 57, poz. 321). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu swej decyzji z dnia [...].09.2002 r. zaznaczył, że przedmiotowe gospodarstwo rolne ujawniono w księdze wieczystej jako stanowiące własność Państwa na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...].12.1947 r., stwierdzającego jego przejęcie na rzecz Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z uzasadnienia tego oraz z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika ponadto, że Z. B., uprzednio żonę P. M. i jej syna J. M. Sąd Grodzki w B., rozpatrując wnioski o rehabilitację, uznał za posiadających pełnię praw obywatelskich i nakazał zwolnienie ich majątku spadkowego spod zajęcia, dozoru i zarządu. To rozstrzygnięcie dało jej możliwość ubiegania się o zwrot przejętego majątku. W ocenie Ministra zaskarżona decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1962 r. odpowiada prawu, bowiem nie zachodzą przyczyny, które pozwalałyby przyjąć, iż przejęcie na rzecz Państwa części przedmiotowego gospodarstwa na podstawie art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 28.11.1945 r. nastąpiło z jego naruszeniem. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. B., syn Z. B. z drugiego małżeństwa wniósł ponownie o stwierdzenie nieważności: * decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 r., * orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].12.1956 r., * decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1962 r., a dodatkowo o stwierdzenie nieważności: * decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...].10.1972 r., którą dokonano zwrotu nieruchomości o pow. 2.7768 ha, należącej do przedmiotowego majątku. * zaświadczenia Starosty Powiatowego z dnia [...].12.1947 r., stwierdzającego przejęcie majątku P. M. na rzecz Państwa. Skarżący zaznaczył, że dotychczas nie zostało zwróconych 9.6568 ha. Podważył także ustalenia przyjęte przez Ministra, iż majątek ten został faktycznie rozparcelowany przed 1.08.1945 r., wskazując na wezwanie skierowane przez Państwowy Urząd Ziemski w B. do B. G., która otrzymała nadział ziemi z majątku P. M., aby zawarła umowę dzierżawną gruntów poniemieckich na rok 1947. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. decyzją z dnia [...].11.1956 r. zasadnie odmówiło zwrotu spadkobiercom P. M. pozostałej części nieruchomości objętej [...] ks. gr. gm. kat. J., a decyzja ta po rozpatrzeniu odwołania została utrzymana w mocy orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].12.1956 r., o czym rozstrzygnięto na podstawie art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 28.11.1945 r. O przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa. W ocenie Ministra nieruchomości nie znajdujące się we władaniu spadkobierców P. M. zostały faktycznie rozparcelowane do dnia 1.08.1945 r., a otrzymała je osadniczka B. G. w trybie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze do Sądu Administracyjnego A. B., ponownie, wniósł o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięć administracyjnych wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dodatkowo zażądał stwierdzenia nieważności orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w B. z dnia [...].02.1954 r., zwracające Z. B. parcelę o powierzchni 0,0090 m2. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi nie znajdując podstaw do zmiany własnej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącego. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30. 08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Wskazane przepisy pozwalają na kontrolę zaskarżonego aktu niezależnie od zasadności zarzutów podniesionych przez skarżącego. W ocenie Sądu obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Doszło także do naruszenia przepisów prawa materialnego. Organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a szereg twierdzeń nie znalazło uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że majątek ziemski dla którego była prowadzona księga wieczysta nr [...] J. od 1926 r., należał do P. M., który zmarł w 1940 r. pozostawiając testament. Wskazuje na to oświadczenie jego żony Z., matki skarżącego, zawarte w piśmie skierowanym do Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia 12.06.1951 r. Z. B. (bo takim nazwiskiem podpisała się na owym piśmie) stwierdziła wówczas, że stosownie do owego testamentu spadkobiercami pozostały jej dzieci z pierwszego małżeństwa, a więc J., P., J. oraz E. M. oraz ona zarządzająca majątkiem. W tym stanie rzeczy orzekający w sprawie organ administracji publicznej zobowiązany był ustalić krąg spadkobierców po P. M. i w tym celu zażądać odpisu postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia po nim spadku. Wszak o postępowaniu toczącym się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinni zostać zawiadomieni wszyscy spadkobiercy P. M. lub ich zstępni. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika jednoznacznie czy Z., matka skarżącego w tym wspomnianym testamencie była powołana do spadku, czy też jedynie sprawowała zarząd nad majątkiem spadkowym, do czasu uzyskania pełnoletniości przez jej dzieci z pierwszego małżeństwa. W razie zaistnienia tej drugiej sytuacji skarżący nie mógłby się legitymować interesem prawnym koniecznym do przyjęcia, iż jest stroną tego postępowania. Jeżeli jednak z testamentu wynikało, że i ona jest spadkobierczynią po swym pierwszym mężu, w aktach sprawy powinno znajdować się stwierdzenie nabycia spadku także po niej, w celu ustalenia wszystkich osób zainteresowanych toczącym się postępowaniem nieważnościowym. Mając także na uwadze fakt przejścia przejętej i niezwróconej części nieruchomości we władanie innych podmiotów, należy uznać że one również powinny mieć zapewnioną możliwość wzięcia udziału w tym toczącym się postępowaniu, a skarżący wyraźnie wymienił je, wskazując ich adresy już we wniosku o stwierdzenie nieważności. Ponadto w ocenie Sądu Ministrer Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekając w niniejszej sprawie nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności, w tym m. in. nie ustalił jaki w istocie jest przedmiot stwierdzenia nieważności, co było konieczne zważywszy na wielość orzeczeń i decyzji administracyjnych, które wskazał skarżący. Rozważania Ministra ograniczyły się jedynie do decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1962 r., podczas gdy zmieniała ona tylko w części orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].12.1956 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa (PFZ) pozostałej części nieruchomości [...] ks. gr. gm. kat. J. o pow. 12.4388 ha wraz z zabudowaniami, stanowiącej własność zmarłego P. M., stanowiąc iż pozostałe postanowienia tego orzeczenia pozostają w mocy. Zatem również to orzeczenie w tym zakresie powinno być przedmiotem oceny Ministra, zważywszy na faktyczne intencje skarżącego. Mając na uwadze, iż zostało ono wydane na skutek odwołania matki skarżącego od, jak zaznaczyło Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...].11.1956 r. organ orzekający powinien poddać ocenie i to rozstrzygnięcie, przesądzając o tym, czy miało ono charakter decyzji. Minister nie odniósł się do rozszerzenia wniosku o stwierdzenie nieważności, dokonanego przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W aktach brak jest również decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...].10.1972 r., którą dokonano zwrotu nieruchomości o pow. 2.7768 ha, należącej do przedmiotowego majątku, a której stwierdzenia nieważności domagał się skarżący. W tym stanie rzeczy skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że organ administracyjny przy wydaniu obu zaskarżonych decyzji naruszył art. 7, 77 i art. 107 § 3 Kpa przez to, że nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (m. in. wątpliwa i nie wyjaśniona jest nadal kwestia spełnienia przesłanki z art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 28.11.1945 r. O przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa). Nade wszystko jednakże nie zakreślił wyraźnie przedmiotu stwierdzenia nieważności. Braki zawierało uzasadnienie faktyczne, nie zostały bowiem wskazane dowody, na których się oparł uznając fakty za udowodnione, a wręcz uznawał fakty za udowodnione bez stosownych dowodów za tym przemawiających. Nie został także ustalony krąg podmiotów, które powinny mieć możliwość uczestniczenia w tym postępowaniu. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) -orzekł jak w sentencji.