IV SA 2296/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący s. NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędziowie NSA Alicja Plucińska-Filipowicz (spr.) WSA Wojciech Mazur Protokolant Iwona Kędzior po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi M. K. - kuratora sądowego Przedsiębiorstwa [...] na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] po ponownym rozpoznaniu sprawy stosownie do dyspozycji art. 127 § 3 kpa naczelny organ administracji państwowej orzekł w przedmiocie nie stwierdzenia nieważności: - zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia 30 sierpnia 1946 r. o ogłoszeniu drugiego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa /Monitor Polski Nr 98, poz. 182/, - orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, - orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia [...] lipca 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego w odniesieniu do przedsiębiorstwa pn. "[...]" -Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o. w B. W uzasadnieniu ww decyzji podnosi się, iż zarzuty strony zawarte we wniosku wszczynającym postępowanie nieważnościowe oraz we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa sprowadzały się do "naruszenia art. 3 oraz art. 99 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. i wynikającego z niego braku uprawnień Krajowej Rady Narodowej do wydawania ustaw, a także art. 79 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym wobec braku przeprowadzenia postępowania odszkodowawczego w trakcie nacjonalizacji". Dodatkowo strona podniosła zarzut przekroczenia terminu prekluzyjnego do wydania orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa stosownie do przepisów dekretu z dnia 20 grudnia 1946 roku. Wydający zaskarżoną decyzję organ podkreślił, że po ponownym przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego "wyjaśnień uczestników postępowania /w tym także wnioskodawcy/ oraz dokumentacji archiwalnej, otrzymanej ze zbiorów Archiwum Akt Nowych w Warszawie" ustalono, co następuje: Podstawą prawną orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa były przepisy art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz. U. Nr 3, poz. 17/. Art. 3 ust. 1 lit. A pkt 2 tej ustawy stanowi, że za odszkodowaniem na własność Państwa przejmuje się przemysł naftowy i gazu ziemnego z kopalniami, rafineriami, gazoliniarniami i innymi zakładami przetwórczymi, gazociągami oraz przemysł paliw syntetycznych. Jak z powyższego wynika, orzeczenie Ministra Przemysłu ł Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. /a w jego konsekwencji orzeczenie Ministra Górnictwa z dnia [...] lipca 1951 r./ -potwierdzało jedynie fakt przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa. Spełnione zostały w ocenie organu orzekającego przesłanki określone w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 2 ww ustawy dające podstawę do wydania kwestionowanych orzeczeń. Organ orzekający nie podzielił zarzutów strony dotyczących braku uprawnień Krajowej Rady Narodowej do wydawania ustaw i innych aktów prawnych wynikających z art. 3 Ustawy Konstytucyjnej z 23 kwietnia 1935 r. jak również skutków braku przeprowadzenia postępowania odszkodowawczego stosownie do dyspozycji art. 99 ww ustawy konstytucyjnej oraz art. 79 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r. Ustawą z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych /Dz. U. Nr 5, poz. 22/ do czasu wyłonienia w drodze wyborów powszechnych władzy ustawodawczej -powołane zostały do życia Rady Narodowe. Zgodnie z założeniami ww ustawy /art. 1 § 1/ porządek prawny na terenach wyzwolonych z pod okupacji niemieckiej oparty został o podstawowe założenia Konstytucji z dnia 21 marca 1921 r. Nie obowiązywały tutaj zatem /jak to wskazuje strona skarżąca/ przepisy Ustawy Konstytucyjnej z 23 kwietnia 1935 r./. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy z 1944 roku Krajowa Rada Narodowa miała uprawnienia do podejmowania ustaw i innych aktów normatywnych. Uchwalenie zatem w dniu 3 stycznia 1946 r. ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przez Krajową Radę Narodową było zgodne ze stanem prawnym wynikającym z ww. ustawy z 1944 r. Poza tym w ocenie organu orzekającego polemika z powyższymi przepisami jest bezprzedmiotowa, bowiem uprawnienie w tej kwestii ma jedynie Trybunał Konstytucyjny. Organ orzekający jest natomiast uprawniony jedynie do oceny legalności wydanych decyzji w trybie art. 156 § 1 kpa, zaś jego ocena polega na wykazaniu sprzeczności decyzji z treścią przepisu poprzez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa ale o przekroczenie prawa w sposób jednoznaczny /por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2000 r. sygn. akt IV SA 2518/97/. W kwestii niewypłacenia odszkodowania z tytułu przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyznaje się, iż do dnia dzisiejszego nie ukazały się rozporządzenia wykonawcze umożliwiające orzeczenie o odszkodowaniu, "jednak fakt ten nie przesądza o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa" orzeczenia stwierdzającego objęcie przedsiębiorstwa ustawą nacjonalizacyjną. Nie został również uznany zarzut strony dotyczący przekroczenia terminu prekluzyjnego określonego w art. 3 ust. 6 ww ustawy, do wydania orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw do dnia 31 grudnia 1946 r. Dekretem z mocą ustawy z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przepis ten został zmieniony w ten sposób, że orzeczenie w trybie art. 3 ust. 6 "może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 194T r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa". W rozpatrywanej sprawie datą wszczęcia postępowania jest data ogłoszenia zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia 30 sierpnia 1946 r. o ogłoszeniu drugiego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa w Monitorze Polskim, co miało miejsce w dniu 30 września 1946 r. Nie nastąpiło zatem przekroczenie terminu określonego w przepisach dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. Bezsporne jest, że orzeczenie o ogłoszeniu ww wykazu zostało oparte na przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. /Dz. U. Nr 17, poz. 114 ze zm./, które następnie zostało uchylone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 194T r. Późniejsze uchylenie rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 1946 r. w ocenie organu orzekającego "nie jest jednoznaczne z usunięciem z obrotu prawnego wszystkich decyzji administracyjnych podjętych na jego podstawie." W bardzo obszernej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję zawarte są zarzuty zbieżne z tymi, które już wcześniej strona skarżąca podnosiła w pismach procesowych w postępowaniu administracyjnym, a to dotyczące konstytucyjności aktów prawnych stanowiących podstawę orzekania, naruszenia terminu prekluzyjnego do wydania kwestionowanego orzeczenia nacjonalizacyjnego oraz wpływu braku orzeczenia o odszkodowaniu na nieważność kwestionowanych orzeczeń. Wskazuje się nadto na taką okoliczność, iż strona była pozbawiona możliwości uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym ogólnym jak też szereg braków dotyczących postępowania w przedmiocie zatwierdzenia protokółu zdawczo-odbiorczego, określonych jako tendencyjne. W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sąd całkowicie podziela przytoczony w zaskarżonej decyzji pogląd wyrażany w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii roli organu administracji publicznej rozpatrującego sprawę w postępowaniu administracyjnym nadzorczym /nieważnościowym/. Organ ten rzeczywiście nie jest właściwym do merytorycznego rozpatrywania ponownie sprawy administracyjnej w jej całokształcie, jaki to obowiązek nakładają przepisy procedury administracyjnej na organ wydający rozstrzygnięcie w administracyjnym postępowaniu ogólnym /zwykłym/, lecz dokonuje oceny w aspekcie przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa, a wiec pod względem zaistnienia /lub braku/ takich kwalifikowanych wad ocenianej decyzji, które powodują stwierdzenie, iż decyzja ta jest nieważna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał także za słuszne argumenty organu wydającego zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie. Skoro przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało objęte wykazem przedsiębiorstw podlegających na podstawie cytowanych przepisów nacjonalizacji, zaś wykaz ten został należycie ogłoszony /na podstawie rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 1946 r./, co skutkowało wszczęciem postępowania nacjonalizacyjnego, zaś fakt ten nie jest sporny, nie można podzielić stanowiska strony, iż wydanie następnie nowego rozporządzenia wykonawczego /z dnia 30 stycznia 194T r./, powoduje samo przez się utratę mocy zarządzenia w sprawie wykazu przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji /w tym przedmiotowego przedsiębiorstwa/ i konieczność wydania nowego orzeczenia wszczynającego postępowanie nacjonalizacyjne na podstawie tego nowego rozporządzenia. Wszczęcie więc postępowania nacjonalizacyjnego przed datą 31 marca 194T roku powoduje, iż nie został przekroczony termin prekluzyjny określony w art. 3 ust. 6 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w swym dotychczasowym orzecznictwie wypowiadał się także, iż brak orzeczenia o odszkodowaniu za przejęte przedsiębiorstwo na podstawie omawianych przepisów nie może być wprawdzie akceptowany gdyż jest przejawem braku zgodności z porządkiem prawnym, jednakże nie rodzi takiego skutku, iż decyzję stwierdzającą przejście przedsiębiorstwa na rzecz Państwa należałoby z tego względu uznać za nieważną. Inne zarzuty dotyczące wadliwości postępowania w przedmiocie zatwierdzenia protokółu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa, potraktowane przez stronę skarżącą jako tendencyjne, nie wskazują na zaistnienie przesłanki określonej w art. 156 § 1 kpa. W świetle treści tego przepisu ewentualne organiczenia praw strony do udziału w postępowaniu administracyjnym /akcentowane w skardze/ także nie mogą być traktowane jako zaistnienie przesłanki nieważnościowej. Niesporne w sprawie jest również, że podnoszone przez stronę kwestie niekonstytucyjności aktów normatywnych przytoczonych przez organ orzekający należą do właściwości Trybunału Konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr. 153, poz. 1270/, w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.