IV SA 243/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędzia NSA Tadeusz Cysek, Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), Protokolant Grażyna Dalba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszej instancji, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego S. Z. kwotę 10 (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] października 2002 r. Wójt Gminy K. powołując się na art. 104 kpa oraz art. 29 i art. 65 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne ( Dz. U. Nr 115, poz. 1229) nakazał S. Z. przywrócić do stanu poprzedniego stosunki wodne poprzez zasypanie wykopanego dołka o wymiarach 12 m x 13 m na części działki nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że przeprowadzona wizja lokalna w dniu 27 września 2002 r. przy udziale stron ujawniła, że wykopany bez zezwolenia dołek oraz wykonany rurociąg do zbieracza z działu drenarskiego 2 łącząc przez wykonaną studnię na działce nr [...] powoduje szkodliwe oddziaływanie na sąsiednią działkę nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania S. Z. zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. utrzymało powyższą decyzję pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy stwierdził, w świetle art. 29 i art. 65 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, że decyzja Wójta Gminy K. jest prawidłowa. Zmiana stanu wodnego na gruncie działki nr [...] spowodowana samowolnym działaniem skarżącego musiała skutkować nałożeniem obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego. W skardze na powyższą decyzję S. Z. podniósł, że osuszenia działki nr [...], na jego zlecenie i koszt, dokonali pracownicy spółki wodnej za wiedzą oraz przyzwoleniem ówczesnego Wójta Gminy K., do którego w tej sprawie wystąpił pismem z dnia 15.04.2002 r. Wykonane udrożnienie drenażu melioracyjnego poprzez wykopanie studni, położenie rur drenarskich odprowadzających wodę z działki nie spowodowały naruszenia stosunków wodnych, a wręcz przeciwnie uległy one poprawie, ponieważ została osuszona jego zabagniona działka, którą może teraz użytkować rolniczo, a nadto działania te sprawiły, iż obecnie woda płynie we właściwym kierunku. Nakazanie zasypania dołka w sytuacji gdy stosunki wodne są prawidłowe a właściciel sąsiedniej działki nr [...] A. M. oświadczył, że woda nie zalewa jego pola, uważa za niecelowe, krzywdzące i rażąco niesprawiedliwe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 29 ust.1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne ( Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) właściciel gruntu , o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich, 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca zakazał właścicielowi gruntu dokonywania zmiany stanu wód, zmiany kierunku odpływu wody opadowej i wody ze źródeł oraz zakazał odprowadzania wód i ścieków z własnego gruntu na grunty sąsiednie. Wymienionym zakazom prawodawca nadał jednak różny charakter. Niektóre określił jako względnie obowiązujące, a niektóre jako bezwzględnie obowiązujące. Do tych ostatnich zaliczał zakazy, o których mowa w pkt 2 ust.1 cyt. artykułu, czyli zakaz odprowadzenia wód oraz zakaz odprowadzania ścieków na grunty sąsiednie. Natomiast o charakterze względnie obowiązującymi określił zakazy, wymienione w pkt. 1 ust. 1 cyt. przepisu. O tym, że zakazy te mają właśnie taki charakter stanowi użyte przez ustawodawcę w treści tegoż punktu sformułowanie " ze szkodą dla gruntów sąsiednich ". Dokonując zatem wykładni literalnej treści cyt. wyżej pkt 1 ust. 1 art. 29 ustawy należy dojść do wniosku, iż zamiarem ustawodawcy nie było pozbawić właściciela gruntu w ogóle możliwości dokonywania zmiany stosunków wodnych na gruncie stanowiącym jego własność, ale tylko wtedy gdyby zmiany te miały spowodować szkodę na gruntach sąsiednich. A contrario, właściciel może zmieniać stosunki wodne na swoim gruncie pod warunkiem, że jego działania nie będą powodować negatywnych skutków dla gruntów sąsiednich. Konkludując, przyjąć zatem należy, że o naruszeniu stosunków wodnych przez właściciela gruntu w rozumieniu art. 29 ust.1 pkt 1 ustawy – Prawo wodne można mówić w tedy, gdy wystąpią łącznie dwie przesłanki. Jedna – właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz druga – zmiana ta pociągnęła za sobą negatywne skutki, powodując szkodę na gruntach sąsiednich. Powyższe wywody nasuwają więc wniosek, że warunkiem nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego w drodze decyzji, o której mowa w ust. 3 art. 29 prawa wodnego, jest stwierdzenie, że w danym konkretnym przypadku zaistniały łącznie obie przesłanki. Dla organu administracyjnego oznacza to, że ustalając stan faktyczny sprawy obowiązany jest w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, dokładnie wyjaśnić, po pierwsze - czy właściciel gruntu dokonał zmiany stosunków wodnych oraz po drugie - czy zmiany te spowodowały szkodę na sąsiednich gruntach. Ustalenia te muszą być przeprowadzone przy czynnym udziale nie tylko właściciela gruntu, który zmienił stosunki wodne, ale również właścicieli gruntów sąsiednich, którzy powinni wykazać na czym polega wyrządzona szkoda. Tymczasem zgromadzony w rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy, w ocenie Sądu, wskazuje na to, że organy orzekające obu instancji uchybiły przepisom art./7, art. 10, art. 77 § 1 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że postępowanie wyjaśniające organu pierwszej instancji sprowadzało się tylko do przeprowadzenia w dniu 27 września 2002r. oględzin działki skarżącego, efektem których było ustalenie, że dokonał on zmiany stosunków wodnych na swojej działce nr [...]. Natomiast w ogóle nie przeprowadzono oględzin działek sąsiednich, a zwłaszcza działki nr [...], w celu ustalenia jakiego rodzaju szkodę spowodowały działania skarżącego. Ponadto, czynności oględzin, dokonano tylko z udziałem skarżącego, pomijając udział właścicieli działek sąsiednich, w tym właściciela działki nr [...]. Wskazane uchybienia procesowe oraz istotne braki w ustaleniach stanu faktycznego sprawy nie dawały podstawy do nałożenia na skarżącego obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego. W tych warunkach, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zapadły z obrazą art. 29 ust.1 pkt 1 i ust. 3 cyt. ustawy – Prawo wodne. Niezależnie od powyższego, zasadnym jest też zauważyć, że omawiane decyzje obu organów administracyjnych obarczone są innymi wadami prawnymi. Otóż, wbrew zasadzie praworządności , o której stanowi art. 6 kpa, w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji ograniczono się do powołania tylko samego art. 29 i art. 65 Prawa wodnego. Tymczasem wskazana zasada, jak również treść przepisu art. 107 § 1 kpa, wymaga dokładnego wskazania w podstawie prawnej decyzji administracyjnej przepisów aktu prawnego mającego zastosowanie w konkretnej sprawie, poprzez podanie artykułu, jego ustępu, punktu i litery oraz źródła publikacji. Inaczej ujmując organ dokładnie musi podać przepis prawa, z którego wynika obowiązek lub uprawnienie dla strony postępowania ( por. wyrok NSA z 8 lutego 1983r. I SA 1294/82, ONSA 1983/1/5, wyrok 18 listopada 1983r. I SA 954/83 , niepublikowany). Poza tym w obu decyzjach organy orzekające wadliwie powołały się na treść art. 65 Prawa wodnego, który reguluje całkowicie inne zagadnienia, dotyczące ochrony urządzeń wodnych i budowli regulacyjnych oraz zapewnienia niezakłóconego korzystania z wody. Zasadnym jest też wskazać, że rozstrzygnięcie pierwszej instancji, co też uszło uwadze organowi odwoławczemu, nie określa terminu wykonania nałożonego obowiązku. Jest to istotny brak zarówno z punktu widzenia strony postępowania, która nie ma wiedzy w jakim terminie ma wykonać nałożony obowiązek, jak też punktu widzenia organu administracyjnego, który nie będzie mógł dokonać egzekucji wykonania obowiązku w trybie postępowania egzekucyjnego. W konkluzji powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z obrazą wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz procesowego i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2000 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ. U. Nr 153, poz. 1271). Stosownie do art. 152 cyt. ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 cyt. ustawy.