IV SA 2475/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska, Sędziowie NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr), Asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Joanna Obrębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy O. z dnia [...] kwietnia 1978 r. orzekającej o przymusowym wykupie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Z. obejmującej działki o numerach [...] i [...] o łącznej powierzchni 2,8960 ha, stanowiącej współwłasność P. i J. K. oraz Z. S. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że podstawę przejęcia nieruchomości na własność Państwa stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 ze zm.) oraz §10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw roinych (Dz. U. Nr 11, poz. 57). Stosownie do art. 1 ust. 1 powołanej ustawy i §1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r., gospodarstwo rolne uznane za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania to jest takie, w którym nie wszystkie grunty orne zostały wykorzystane w sposób prawidłowy lub plony czterech zbóż i ziemniaków byty niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej na 1 ha użytków rolnych mogło być poddane przymusowemu wykupowi w drodze licytacji przez innych rolników a w razie braku licytantów nabyte przez Państwo. Powyższe rozporządzenie regulowało również tryb postępowania o zaliczaniu poszczególnych gospodarstw do kategorii określonej w §1. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że w aktach sprawy znajduje się protokół z lustracji pól na terenie wsi Z. z dnia 9 listopada 1977 r. sporządzony przez instruktora rolnego Urzędu Miasta i Gminy O. i sołtysa wsi Z. Stwierdzono w nim, że grunty rolnika P. K. nie są należycie uprawiane i wykorzystane rolniczo, gdyż z powierzchni 3,36 ha odłogiem leży 2,30 ha. Zdaniem organu odwoławczego, stwierdzony protokolarnie, fakt niepełnego wykorzystania w sposób prawidłowy gruntów rolnych, dawał podstawę do wykupu tego gospodarstwa z uwagi na niski poziom produkcji wskutek zaniedbania. Z całości przeprowadzonego postępowania wynika, że przy wykupie omawianego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa spełnione zostały warunki wynikające z przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. oraz, że kontrolowana decyzja nie narusza w sposób rażący przepisów prawa. Skargę na powyższą decyzję wniosła K. B., domagając się jej uchylenia. Skarżąca podniosła, że organy orzekające w sprawie, mimo trwającego ponad 10 lat postępowania nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności pominięto to, że akcja wykupu gruntów na rzecz Skarbu Państwa miała na celu zapewnienie gruntów Rolniczej Spółdzielni produkcyjnej. W przekonaniu skarżącej decyzja Naczelnika Miasta i Gminy O. z dnia [...] kwietnia 1978 r. była krzywdząca dla jej rodziców, gdyż pozbawiła ich istotnego źródła dochodu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma na celu ustalenie, czy kontrolowany akt dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156§1 k.p.a. Organy orzekające w sprawie niniejszej uznały, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy O. z dnia [...] kwietnia 1978 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Powyższe stanowisko nie zostało jednak poparte gruntowną analizą kontrolowanej decyzji w kontekście regulacji, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. W szczególności organy nie zbadały, czy nieruchomość wchodząca w skład gospodarstwa rolnego, stanowiącego współwłasność P. i J. K. oraz Z. S. podlegała przymusowemu wykupowi na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 ze zm.). Należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, mogły być przymusowo wykupione, jeżeli gospodarstwa te wykazywały niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej. Postępowanie w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do wykazujących niski poziom produkcji regulowało rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Powołany akt w sposób szczegółowy określał w jakich wypadkach należało uznać gospodarstwo rolne za wykazujące niski poziom produkcji. W tym celu komisja w składzie określonym w rozporządzeniu miała obowiązek przeprowadzenia lustracji gospodarstwa i dokonania szczegółowych ustaleń w przedmiocie stanu gospodarstwa to jest osiąganych plonów, wielkości produkcji zwierzęcej. Kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie odwołało się do stwierdzenia zawartego w protokole lustracji przeprowadzonej w dniu 8 i 9 listopada 1977 r. przez instruktora rolnego Urzędu Miasta i Gminy O. i sołtysa Z., iż grunty należące do P. K. nie są należycie uprawiane i wykorzystywane rolniczo; z powierzchni gruntu 3,31 ha odłogiem leży około 2,30 ha. W protokole tym brak jest jakichkolwiek wyjaśnień w jaki sposób osoby przeprowadzające lustrację doszły do wniosku, że przedmiotowe gospodarstwo nie jest należycie uprawiane i wykorzystywane rolniczo. Obowiązkiem organów orzekających w sprawie było rozważenie, czy protokół lustracji, traktowany jako zasadniczy dowód w sprawie został sporządzony prawidłowo i co za tym idzie, czy decyzja odwołująca się do ustaleń tego protokołu jest prawidłowa. Nie powinno przy tym ujść uwadze organów, że decyzja z dnia [...] kwietnia była konsekwencją decyzji z dnia [...] grudnia 1977 r. wszczynającej postępowanie w sprawie przymusowego wykupu w drodze licytacji nieruchomości o powierzchni 2,8960 ha oznaczonych numerami [...] i [...], wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, położonego w Z., stanowiącego współwłasność P. i J. K. oraz Z. S. Z kolei podstawę wydania powyższej decyzji były ustalenia zawarte w protokole z dnia 8 i 9 listopada 1977 r. Pominięcie tak istotnych okoliczności sprawy nastąpiło z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. I07§3 k.p.a. W ocenie Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§1 pkt 1 iit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.