IV SA 2483/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędzia WSA Wojciech Mazur Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.) Protokolant Agata Krysztofiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. orzeczeniem z dnia [...] maja 1952r., wydanym na podstawie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego ( Dz. U. Nr 46, poz. 339 ) przejęło na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. 5,30 ha, położone w W., Gm. S., stanowiące własność S. B.. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że wskazane gospodarstwo podlegało z urzędu przejęciu na rzecz Państwa, ponieważ od dnia 1 sierpnia 1947r. nie było w faktycznym władaniu właściciela, nie było przez niego osobiście uprawiane, ani użytkowane, a nadto właściciel w nim nie zamieszkiwał. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2002r., po rozpatrzeniu wniosku M. B.- spadkobiercy S.B., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 ti 2 oraz art. 158 § 1 kpa odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1952r. o przejęciu gospodarstwa rolnego o pow. 5,3o ha położonego w W.. W uzasadnieniu decyzji m. in. podano, że przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami prawa i wobec tego brak jest podstaw do zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa i stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Ponadto dodano, że S.B. po powrocie w 1956r. za przejęte gospodarstwo otrzymał w zamian gospodarstwo o pow. 5,21 ha , położone w M., które w 1976 roku przekazał Państwu za świadczenia emerytalne. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2003r., wydaną na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu odwołania M. B.. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1952r. o przejęciu gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że Wojewoda [...] w oparciu o ustalony stan faktyczny i prawny prawidłowo przyjął, że w przypadku S.B. został}' spełnione ustawowe przesłanki do przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego, a zatem prawidłowo uznał , że nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Powiatowej. W skardze na powyższą decyzję M.B. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, podnosząc, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. ł ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze. Zgodnie z utrwalonym w doktrynie jak i w orzecznictwie stanowiskiem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji ( por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia ( B. Adamiak / J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydaw. C.H. Beck . Warszawa 1996, str.732). W niniejszej sprawie, kontrolowane w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1952r. zostało wydane na podstawie art.l dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego ( Dz. U. Nr 46, poz. 339), który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 27, poz. 250), a która została uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982r, o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 11, poz. 81). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie wskazanego powyżej dekretu, a w obowiązującym systemie prawnym nie ma uregulowań .pozwalających na przejmowanie przez Państwo z urzędu mocą decyzji administracyjnych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też prezydiów powiatowych rad narodowych. Ten stan prawny niewątpliwie powoduje trudności w ustaleniu organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1952r. wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W.. Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa w brzmieniu obwiązującym od dnia 27 maja 1990r., nadanym ustawą z dnia 24 maja 1990r. o zmianie ustawy- Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 43, poz., 201) właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez naczelny organ administracji państwowej - ten organ. O tym, jakie były wówczas organy wyższego stopnia przesądzał przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można było wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał orzeczenie ( decyzję) w pierwszej instancji i równocześnie nie istniały podstawy materialnoprawne na jakich orzeczenie ( decyzja ) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. zostało oparte. W takim przypadku jako kryterium właściwości należało przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U Nr 34, poz. 198)- w myśl którego do właściwości organów gminy przeszły-jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej- jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Oznacza to, że organem wyższego stopnia do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez prezydium powiatowej rady narodowej jest samorządowe kolegium odwoławcze, bowiem brak jest przepisu, stanowiącego o właściwości w tych sprawach wojewody, jako organu wyższego stopnia. W świetle powyższego godzi się zauważyć, że Wojewoda [...] nie był organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. w pierwszej instancji, a w drugiej instancji Minister Rolnictwa i Rozwoju. Oznacza to, że postępowanie nadzorcze przeprowadziły organy niewłaściwie rzeczowo, a to sprawia, iż zaskarżona decyzja organu naczelnego oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2002r. są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153. poz. 1271) - orzekł jak w sentencji.