IV SA 2752/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska, Sędziowie WSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Asesor WSA Jakub Linkowski (spr), Protokolant J. Dziedzic, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie anulowania zaświadczenia i wydania w jego miejsce nowego zaświadczenia oddala skargę Wnioskiem z dnia 5 lipca 1999r. E. S. i M. K. (spadkobierczynie J. i A. C.) zwróciły się do Wojewody [...] o anulowanie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] grudnia 1946r. znak [...] zaświadczającego, że realność objęta [...] - gm. kat. L. prowadzonej przez Sąd Grodzki w B. wpisana na rzecz J. C. w lA cz. oraz A. z K. w Vi cz. została na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (jednolity tekst: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) przejęta przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej. Wniosek zawierał również żądanie wydania nowego zaświadczenia pozwalającego na przywrócenie stanu prawnego istniejącego przed datą dokonania zmian wskutek wydania ww. zaświadczenia z dnia [...] grudnia 1946r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2000r. Wojewoda[...] odmówił anulowania zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] grudnia 1946r. znak [...] oraz odmówił wydania w jego miejsce nowego zaświadczenia, które pozwalałoby na przywrócenie stanu prawnego istniejącego przed datą dokonania zmian wskutek wydania ww. zaświadczenia z dnia [...] grudnia 1946r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 219 k.p.a. i 217 § 2 pkt 1 i 2 k.p.a. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2000r. którym odmówiono anulowania zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] grudnia 1946r. znak [...]oraz odmówiono wydania w jego miejsce nowego zaświadczenia. W uzasadnieniu postanowienia podano, że przedmiotowe zaświadczenie z dnia [...] grudnia 1946r. nie miało charakteru decyzji administracyjnej i nie jest możliwe jego anulowanie na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a tym samym nie jest możliwe wydanie nowego zaświadczenia o odmiennej treści. Postanowienie powyższe zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. S. wnosząc o jego uchylenie. W skardze podniesiono, iż zaskarżone postanowienie jak też poprzedzające je postanowienie organu wojewódzkiego wydane zostały z obrazą przepisów postępowania administracyjnego przewidujących tryb wydawania zaświadczeń. Wskazano, że organ obowiązany był dokonać weryfikacji faktów służących wydaniu zaświadczenia z 1946r. i w takim przypadku odmowa anulowania zaświadczenia mogłaby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia w postępowaniu dowodowym prowadzonym w oparciu o przepisy k.p.a., że poprzednicy prawni wnioskodawców podlegali represji art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do dyspozycji art. 2 ust. 1 zdanie ostatnie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (jednolity tekst: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) wszystkie nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, o których mowa jest w art. 2 ust. 1 lit. b-e dekretu, przechodziły na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 tego dekretu. Natomiast zgodnie z postanowieniem § 12 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, przy czym: "Tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b), c), d) i e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów" (art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej - Dz. U. Nr 39, poz. 233 ze zm.). Zaświadczenia te nie miały charakteru decyzji administracyjnych lecz stwierdzały jedynie, że dana nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa. Tryb wydawania zaświadczeń, uregulowany w Kodeksie postępowania administracyjnego różni się w sposób istotny od pozostałych unormowań w nim zawartych. Zgodnie z treścią przepisu art. 218 § 1 kpa, w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2 kpa organ administracji jest obowiązany wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Podstawowy zarzut skargi sprowadza się do kwestii nieprzeprowadzenia w oparciu o przepisy k.p.a., postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia czy poprzednicy prawni wnioskodawców podlegali represji art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepis § 2 art. 218 kpa stanowi, że organ administracji, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające. Jednakże wydawanie zaświadczeń oparte jest, co do zasady, na posiadanych przez organ danych. Uproszczony charakter postępowania w sprawach wydawania zaświadczeń sprawia, że nie można w nim stosować zasady (uregulowanej w art. 75 § 1) dopuszczania jako dowód wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. "Konieczne" postępowanie wyjaśniające, o jakich mowa w powołanym wyżej przepisie nie może zastąpić danych wynikających z prowadzonych przez właściwy organ ewidencji rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, o jakich mowa w art. 218 § 1 kpa. Pogląd, że art. 218 kpa stanowi o ograniczonym zakresie postępowania wyjaśniającego wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21.01.1997 r. (SA/Łd 3105/95 - OPS 1998 z. 6, poz. 106 z aprobującą glosą E. Ochendowskiego), formułując tezę, że "określenie danych znajdujących się w jego posiadaniu, użyte w art. 218 § 1 kpa nie może być rozumiane dowolnie i rozszerzająco przez obejmowanie nim także danych dostarczonych właściwemu organowi przez osobę ubiegającą się o zaświadczenie w celu potwierdzenia faktów z tych danych wynikających". Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje żadnego środka zaskarżenia, który umożliwiałby zmianę treści wydanego zaświadczenia albo jego uchylenie. Odmowa uchylenia zaświadczenia lub wydania nowego zaświadczenia określonej treści przez organ administracji nie ogranicza możliwości dowodzenia określonego faktu w postępowaniu cywilnym środkami dowodowymi przewidzianymi w tym postępowaniu. Obalenie stanu powstałego z mocy prawa nie może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze ewentualnego procesu cywilnego i orzeczenia o ustalenie nieistnienia przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. W związku z tym należy przyjąć, że spadkobierca osoby wymienionej w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej może przed sądem powszechnym domagać się ustalenia nieistnienia przejścia nieruchomości stanowiącej własność tej osoby z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. W tej sytuacji stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie narusza prawa. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.