IV SA 2831/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Sędzia NSA Barbara Gorczycka - Muszyńska Asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Karolina Sikora po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2004r. sprawy ze skargi T.G. i A.G. na decyzję Ministra Gospodarki Nr [...] z dnia [...]czerwca 2002r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o ustanowieniu przymusowego zarządu I. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z [...] marca 2002r. II. Zasądza od Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącej T.G. 10 zł (dziesięć złotych), a na rzecz skarżącego A.G. 800 zł (osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania III. Zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2002 r., którą odmówił stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., znak [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: M. w W., ul. [...], ogłoszonego w Monitorze Polskim nr [...], poz.[...] (załącznik nr 4). Zarządzenie to wydano na podstawie przepisów art.l pkt 3 i art.2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.Pr.P.P. Nr 21, poz.67) na wniosek Departamentu Przemysłu Miejscowego Ministerstwa Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r. a jego wykonywanie powierzono Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w P.. Na podstawie protokołu z dnia[...] listopada 1949 r. majątek odlewni przejęła W. w P. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Minister Gospodarki stwierdził, iż w dacie wydania zarządzenia przez Ministra Przemysłu Lekkiego przedsiębiorstwo spełniało kryteria wskazane w art.l pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., tj. nie prowadziło działalności produkcyjnej a jednocześnie uruchomienie tej produkcji leżało w interesie państwa. Organ podkreślił, iż wprawdzie w okresie od połowy 1945 r. do połowy 1949 r. przedsiębiorstwo prowadziło działalność produkcyjną, niemniej ustała ona w dniu 24 czerwca 1949 r. ze względu na brak zamówień. Jednocześnie żaden z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wskazuje na to aby właściciele przedsiębiorstwa mogli lub chcieli tę działalność uruchomić. W ocenie Ministra Gospodarki wykazanie interesu państwa w uruchomieniu produkcji tego przedsiębiorstwa nastąpiło we wniosku Departamentu Przemysłu Miejscowego z dnia [...] września 1949 r. o ustanowienie przymusowego zarządu państwowego. Tytułem uzupełnienia wskazał Minister Gospodarki na fakt, iż ze względu na rodzaj prowadzonej działalności (produkcja odlewów z żeliwa szarego przeważnie na potrzeby przemysłu w postaci części maszyn i urządzeń oraz gospodarki komunalnej - elektrowni, gazowni i tramwajów warszawskich), interes państwa w uruchomieniu tego przedsiębiorstwa wynikał z powszechnie znanych wówczas potrzeb związanych z odbudową stolicy ze zniszczeń wojennych. Celowość ustanowienia zarządu uzasadniał także fakt, iż odlewnia pozostawała pod przymusowym zarządem państwowym także w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. W uzasadnieniu decyzji stwierdza się także, iż nieruchomość położona przy ulicy [...] w W., na której znajdowała się odlewnia przeszła na własność gminy [...] W. na podstawie art.l dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntó-w na obszarze [...] (Dz.U. R.P. [...]), czego dowodzi orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] W. – [...] znak [...] W skardze na tę decyzję T. i A.G. zakwestionowali argumentację organu, wykazującą iż odlewnia spełniała warunki wskazane w art.l ust.3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. Potwierdzając, iż w połowie 1949 r. istotnie doszło do zawieszenia działalności produkcyjnej przedsiębiorstwa, skarżący stwierdzili, iż wyłączną przyczyną powyższego był brak zamówień od dotychczasowych odbiorców, działających pod presją ówczesnych władz administracyjnych, dążących do przejmowania prywatnych przedsiębiorstw w przymusowy zarząd. Podobne kroki podjęto w tym okresie w stosunku do wielu zakładów, czego wymowną ilustracją jest fakt, iż zarządzenie w sprawie objęcia odlewni przymusowym zarządem państwowym opublikowano łącznie z dwunastoma podobnymi aktami. Skarżący podkreślają, iż właściciele odlewni traktowali przerwę w jej działalności tylko jako stan przejściowy i utrzymywali przedsiębiorstwo w pełnej gotowości produkcyjnej. Nieporozumieniem, w odczuciu skarżących, jest ponadto przyjęcie, iż ustanowienie zarządu nad drobnym przedsiębiorstwem o lokalnym charakterze mogło leżeć w interesie państwa. Skarga przywołuje w tym zakresie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, kładące zdecydowany nacisk na to, iż interes taki można było wykazać tylko w odniesieniu do przedsiębiorstw o strategicznym znaczeniu dla państwa. Skarżący podnieśli także, iż bezpodstawnie objęto zarządem również nieruchomość położoną w I., ignorując fakt, iż nie łączyły jej żadne związki z produkcyjną działalnością odlewni. Fakt ten uszedł uwadze Ministra Gospodarki. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Wbrew art.7 i 77 k.p.a. organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co mogło mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nie przesądzając, czy Minister Gospodarki prawidłowo uznał skarżących za legitymowanych w sprawie należy podnieść, iż wywód prawny, jaki organ poczynił w tym zakresie nie jest wystarczający. Ustaleniu, iż skarżący są spadkobiercami W.G. - wspólnika spółki M. w W., ul. [...], winno bowiem towarzyszyć wskazanie charakteru prawnego tej spółki oraz ustalenie zasad, na jakich dziedziczono w niej prawa udziałowe. W ramach powyższego istotne jest przede wszystkim ustalenie, czy spółka ta była osobą prawną. W takim bowiem przypadku krąg osób legitymowanych do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego nie obejmowałby wszystkich wspólników spółki a ograniczałby się tylko do osób posiadających prawo jej reprezentowania (yide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 1998 r. IV SA 626/96 LEX Nr 45668). Status prawny odlewni objętej przez Ministra Przemysłu Lekkiego przymusowym zarządem nie został wyjaśniony w postępowaniu nadzorczym, co jest istotnym uchybieniem z punktu widzenia konieczności oceny legitymacji skarżących. Nie ma także jasności co do tego, jakiego typu podmiot prawa został objęty przymusowym zarządem państwowym. Nie usuwa wątpliwości w tym przedmiocie samo przywołanie przez organ wypisu aktu notarialnego z dnia 24 marca 1934 r., na podstawie którego przedsiębiorstwo "M." uległo przekształceniu w spółkę firmową pod nazwą "M" której spólnikami firmowymi są T.G.. W.G. i B.G. Można co prawda przypuszczać, iż chodzi o spółkę jawną, niemniej kwestia ta winna być jednoznacznie przez organ wyjaśniona. W świetle art. 1 ust.3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P. O. Nr 21, poz. 67 ze zm.), zarządem państwowym mogły być objęte nie wszystkie przedsiębiorstwa, lecz tylko te, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. Ograniczenie to, co konsekwentnie podkreśla obszerne w tym przedmiocie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy interpretować w ten sposób, iż przepis ten mógł mieć zastosowanie tylko do przedsiębiorstw, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla państwa. Organ dokonujący w postępowaniu nadzorczym oceny legalności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., winien był wnikliwie rozważyć, czy przy uwzględnieniu ówczesnych realiów społecznych i gospodarczych, odlewnia była rzeczywiście w stanie zaspokajać jakieś szczególnie istotne dla bytu państwa potrzeby publiczne. Szczegółową analizą, znajdującą właściwe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, winien w związku z tym objąć organ takie aspekty funkcjonowania odlewni, jak jej dotychczasowy profil i rozmiar produkcji, orientacyjna pozycja na rynku, stopień zaawansowania technologicznego wyrobów, rodzaj i stan wyposażenia technicznego, ilość zatrudnionych pracowników. Tylko wszechstronne zbadanie tych parametrów umożliwia udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy odlewnia posiadała walory upoważniające do przypisania jej kluczowego (strategicznego) znaczenia dla państwa. W tym kontekście, w braku odpowiednich analiz, za gołosłowne należy uznać stanowisko organu, iż interes państwa w przejęciu odlewni w zarząd wynikał z samego tylko faktu, iż produkowała ona odlewy z żeliwa szarego przeważnie na potrzeby przemysłu (części do maszyn i urządzeń) oraz gospodarki komunalnej, czy też że za przejęciem odlewni w zarząd przemawiała konieczność odbudowy stolicy. Organ nie wyjaśnił, czy orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego odnosiło się także do nieruchomości położonej w W. przy ulicy M., ujętej (jak należy wnosić po opisie) w spisie nieruchomości i budynków spółki, stanowiącym załącznik do protokołu wprowadzenia [...] Dyrekcji Państwowego Przemysłu Miejscowego w P. w posiadanie przedsiębiorstwa: "M" w W., ul. M. Nr. [...]. Wiąże się to z odpowiedzią na pytanie, czyją własność stanowiła ta nieruchomość w dniu wydania orzeczenia przez Ministra Przemysłu Lekkiego. Z zaświadczenia Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Grodzkiego w W. wydanego na dzień [...] października 1948 r. wynika, iż tytuł własności tej nieruchomości uregulowany jest jawnym wpisem na imię T. G. na podstawie wpisu z dnia [...] kwietnia 1947 r. Nr [...]. Powyższe nie tłumaczy, czy nieruchomość ta posiadała formalny związek ze spółką, tj. na przykład, czy T.G. wniósł tę nieruchomość do spółki tytułem wkładu. Kwestia ta winna zostać wyjaśniona. Jednocześnie ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] W., odmawiającego spadkobiercom T.G. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości, wynika, iż na długo przed objęciem odlewni przymusowym zarządem państwowym, tj. w dniu [...]sierpnia 1948 r., nieruchomość położona przy ulicy M. [...] została przejęta przez Gminę [..] W. na podstawie dekretu z dnia [..] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U. R.P. Nr [...], poz.[...]). Wiąże się z tym konieczność wyjaśnienia, czy nieruchomość ta mogła być objęta zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. 4. Organ nie ustosunkował się w dostatecznie wyczerpujący sposób do zarzutu skarżących, iż niezasadnie objęto przymusowym zarządem państwowym dwie parcele o łącznej powierzchni około 2100 m.kw., położone w I. k. W, które należały do spółki. W ocenie skarżących parcele te nigdy nie miały związku z czynnościami produkcyjnymi odlewni. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, iż niekwestionowany fakt, iż nieruchomości te zostały nabyte na rzecz spółki przesądza o tym, iż winne być one objęte przymusowym zarządem. W ocenie Sądu organ winien był natomiast rozważyć, czy przy rozstrzyganiu tej kwestii nie należało uwzględnić stanowiska Sądu Najwyższego, wyrażonego w uchwale siedmiu sędziów z dnia 25 stycznia 1957 r., ICO 35/36 OSNCK 1957/3/65. Aczkolwiek sama uchwała nie znajduje bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie, to jednak w jej uzasadnieniu rozstrzygnięto, jakie nieruchomości można uznać za składnik przedsiębiorstwa objętego przymusowym zarządem państwowym. Sąd Najwyższy stwierdził, iż przedsiębiorstwo obejmuje ogół przedmiotów i urządzeń mających służyć trwałemu wykonywaniu określonych czynności o charakterze zarobkowym. Gdy przedsiębiorstwo prowadzone jest na nieruchomości należącej do jego właściciela, w braku wyraźnych oświadczeń woli w tym przedmiocie własność takiej nieruchomości może być uznana za składnik przedsiębiorstwa tylko wówczas, gdy nieruchomość zajmowana jest przez przedsiębiorstwo w całości bądź w części tak przeważającej, że można ją uznać za integralnie związaną z przedsiębiorstwem. Odmienna natomiast jest sytuacja, gdy nieruchomość służy innym celom, których realizacja nie pozostaje w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa poddanego przymusowemu zarządowi państwowemu. W takim wypadku nie ma podstaw do traktowania całej nieruchomości jako składnika przedsiębiorstwa. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 par.l pkt 1 lit.c, art.152 oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art.97 ust.l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawą - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), orzekł jak w sentencji.