IV SA 2844/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Zofia Flasińska, Sędziowie WSA Wojciech Mazur, Asesor WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego za spłaty pieniężne uchyla zaskarżoną decyzje i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji Decyzją z dnia [...] listopada 2001r. ( Nr [...]) działający z upoważnienia Wojewody [...] Zastępca Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dn. [...] października 1977r. nr [...], na mocy której na rzecz Skarbu Państwa została przejęta nieruchomość obejmująca działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1.5450 ha położone we wsi B., stanowiące własność H. i P. S. W uzasadnieniu organ wskazał, że przejęcie podmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa dokonano w oparciu o przepisy Ustawy z dnia 29.V.1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na rzecz Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Ponieważ w aktach znajduje się wniosek o przejęcie podpisany przez H. S., przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z inicjatywy strony. Zatem nie naruszyło wówczas obowiązującego prawa. Wskutek odwołania wniesionego przez H. S., w którym podniosła, iż nie składała wniosku o przejęcie przedmiotowych nieruchomości , a wypłacone odszkodowanie było niższe niż wartość działek, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].06.2003r ([...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że małżeństwo P. i H. S. na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...].01.1973r stali się z mocy prawa współwłaścicielami omawianej nieruchomości. W aktach zaś znajduje się wniosek małżonków z dn.30.09.1977r, w którym wyrazili oni zgodę na przejęcie na rzecz Państwa przedmiotowych działek. Organ zatem wydał decyzję, w której przejął nieruchomość na rzecz Państwa i ustalił odszkodowanie, a decyzja ta nie została zaskarżona przez stronę. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. S. podniosła, że ustawa, w oparciu o którą przejęto nieruchomości zakłada przekazanie gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 2 ha gruntów, a nieruchomość skarżącej tego warunku nie spełniała. Nadto przejęte gospodarstwo rolne było wyłączną własnością H. S., bowiem stanowiło spadek po jej ojcu F. O. O wydaniu aktu własności ziemi na te działki na rzecz skarżącej i jej małżonka dowiedziała się. gdy rozpoczęła staranie o ich zwrot. Podniosła, iż Minister wskazał, że wniosek o przejęcie został złożony przez skarżącą i jej męża P. Nie było to zaś możliwe, gdyż w dacie jego składania tj. 3O.IX.1977r. jej mąż P. S. już nie żył. Małżonkowie S. nie zgodzili się na przejęcie nieruchomości, a świadczy o tym okoliczność, że nieruchomości były potrzebne na rozbudowę gospodarstwa rolnego w B. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art.97§l ustawy z dnia 30 VIII 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr. 153, poz.1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 VIII 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270). Zważywszy na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest zasadna. Przede wszystkim wymaga ustalenia przez organy kwestia własności przejętych na rzecz Państwa nieruchomości. W aktach sprawy znajduje się bowiem akt własności ziemi z 16 stycznia 1973r. stwierdzający nieodpłatne nabycie przez P. S. oraz jego małżonkę H. S. działek o nr ewid. [...] i [...] o łącznej powierzchni 1.5450 ha położonych w B., powiat O. oraz umowa sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia [...] II 1970r., z której wynika, iż H. S. była współwłaścicielką do 10/14 działek w miejscowości " P. " i .. P." i nabyła następnie wskutek dziedziczenia oraz nabycia od innych spadkobierców pozostały udział w tejże nieruchomości w wysokości 4/14. Prowadzone przez organy postępowanie z wniosku H. S. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dn. [...] X 1977r należy do jednych z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznej. Ochrona takich decyzji została wyrażona zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych ( art. 10 kpa). Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco wymienione w art. 156 § 1 kpa, a zestawienie to stanowi katalog zamknięty podstaw nieważności, który w żadnym wypadku nic może być rozszerzony przez stosowanie wykładni rozszerzającej względem tego przepisu. Organy zatem winny korzystać z tej instytucji z wielką rozwagą i starannością. Jednocześnie w postępowaniu nieważnośćiowym, stosując wszystkie zasady i procedury określone w kpa. winny ograniczyć zakres swojej kognicji do ustalenia, czy zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności wskazana wart. 156 § 1 kpa. W przypadku jeżeli do tej oceny niezbędne są dodatkowe ustalenia, stosownie do art. 7 i 77§ 1 kpa, organ powinien rozszerzyć materiał dowodowy, natomiast w uzasadnieniu dokonać oceny wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie. Z uzasadnienia decyzji organu jednoznacznie nie wynika, która z przesłanek nieważności podlegała rozważaniom i ocenie. Z treści uzasadnienia można jedynie domniemywać, iż badanie decyzji odbywało się pod kątem kryterium wymienionego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organy obydwu instancji nie dopatrzyły się naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego. Jednocześnie z lakonicznych uzasadnień należy wywnioskować, iż organy poczyniły niezbędne do rozstrzygnięcia ustalenia pobieżnie, nieprecyzyjnie, a wręcz błędnie. Przede wszystkim konieczne było dokładne ustalenie daty śmierci P. S. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla dokonania oceny prawidłowości decyzji wydanej w 1977r. Bezspornym jest. iż przejęcie dwóch działek nastąpiło w oparciu o przepisy ustawy z dn. 29.V. 1974r o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U. Nr 21, poz.118). Szczególna regulacja zawarta w art.3 ust. 1 cyt. ustawy przewidywała przejmowanie nieruchomości za zgodą obydwojga małżonków, również tych, które stanowiły odrębną własność drugiego z nich. Zgoda małżonka nie była wymagana tylko w takiej sytuacji, gdy praca w gospodarstwie nie stanowiła jego głównego źródła utrzymania. Tym samym niezależnie od tego, czy działki stanowiły majątek odrębny, czy też wspólnotę majątkową, wniosek o ich przejęcie winien być złożony przez obydwojga małżonków S. chyba że zachodził wyżej wymieniony warunek. Jeżeli natomiast w dacie wszczęcia postępowania o przejęcie P. S. już nie żył, koniecznym było ustalenie jego następcy prawnego. Jeżeli nieruchomości stanowiły majątek wspólny, wskutek śmierci jednego z małżonków ustała współwłasność łączna i przekształciła się we współwłasność w częściach ułamkowych. Udział P. S. podlegał dziedziczeniu zgodnie z wówczas obowiązującymi ograniczeniami w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych i w takiej sytuacji stosownie do art. 2 ust. 1 cyt. ustawy zgodę na przejęcie musieli wyrazić także jego spadkobiercy. Powyższe ustalenie, które poczyni organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy pozwoli na prawidłową ocenę decyzji w świetle przepisów, na podstawie których została wydana. Ustalenie ewentualnego naruszenia prawa nie będzie oczywiście wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności, organ bowiem będzie musiał wykazać, iż miała ona charakter "rażący". Organ ponadto oceniając dowody powinien odnieść się do dokumentu w postaci podania z dn. 30.09.1977r. H. S. w świetle jej twierdzeń, że nigdy nie składała wniosku o przejęcie nieruchomości. Dokument ten powinien być rzetelnie oceniony zgodnie z dyspozycją art. 107§ 3 kpa, bowiem ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie odpowiada natomiast wymogom procedury stwierdzenie, że w aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącej, a w uzasadnieniu organu II instancji, niezgodnie z faktami (Sąd bowiem nie dopatrzył się, aby podanie to zostało podpisane przez jeszcze inną osobę poza samą skarżącą), również wniosek P. S. Wszystkie powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organy naruszyły dyspozycję art. 7 i 77 i 107 § 3 kpa. A ponieważ miało ono wpływ na wynik sprawy, obydwie decyzje podlegają uchyleniu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§ 1 pkt 1c i 135 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z powodu nie wyjaśnienia przez te organy okoliczności istotnych dla wyniku sprawy. Sąd odstąpił od zamieszczenia w wyroku rozstrzygnięcia zawartego w art. 152 cyt. ustawy uznając je za bezprzedmiotowe w niniejszej sprawie.