IV SA 2947/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Sędziowie WSA Wojciech Mazur asesor WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.) Protokolant Joanna Obrębska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2003 roku; 2. zasądza od Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącej D. D. kwotę 300 zł (trzysta) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] lipca 2003r., po rozpatrzeniu wniosku D. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 107 § 1 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2003r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa N. N. - Fabryka Armatur i Pomp i [...] w T. ul. [...] ( opubl. w Monitorze Polskim Nr [...], poz. [...]). W uzasadnieniu decyzji podano, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w 1946 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej ( Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) zostało zakwalifikowane do zakładów podlegających upaństwowieniu w siódmym wykazie, opublikowanym w K. Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z dnia [...].12.1946r. Z wykazu tego przedsiębiorstwo zostało skreślone postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1947r. Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia. Jednakże Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw postanowieniem z dnia [...] marca 1948r. zmieniła orzeczenie pierwszej instancji i przedsiębiorstwo orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r. zostało przejęte na podstawie art. 3 ust.l lit. B cyt. wyżej ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. Uznano bowiem, że przedsiębiorstwo nie podpadało pod przepisy rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1946r., ponieważ nie było ani odlewnią żeliwa ani warsztatem mechanicznym o charakterze naprawczym a jego zdolność zatrudnienia na jedną zmianę wynosiła ponad 50 pracowników produkcyjnych. W dniu 15 stycznia 1949r. sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy przejęcia na własność Państwa poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa. Protokół zatwierdził orzeczeniem w dniu [...] marca 1958r. Minister Przemysłu Drobnego i Rzemiosła. Ponieważ dokumentacja źródłowa nie pozwalała na jednoznaczne określenie zdolności zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę na dzień 5 lutego 1946r. a także charakteru przedsiębiorstwa dopuszczono z urzędu dowód z opinii biegłego. Według opinii Biura Wycen i Ekspertyz Majątkowych w Z. z dnia 10 listopada 2000r. wskazane przedsiębiorstwo na dzień 5 lutego 1946r. było zdolne zatrudnić na jedna zmianę 61 pracowników. Biegli stwierdzili, że w dniu 19 stycznia 1949r. - w dacie przejęcia pod zarząd przedsiębiorstwo było odlewnią żeliwa i metali z warsztatem mechanicznej obróbki odlewów. Jednakże z przyczyn formalnych ekspertyzy tej nie uwzględniono, gdyż z powodu śmieci jednego z biegłych nie udało się ustalać, czy posiadali stosowne uprawnienia z zakresu odlewnictwa i mechaniki. Natomiast według opinii drugiego biegłego - dyplomowanego rzeczoznawcy Stowarzyszenia Naukowo - Technicznego Inżynierów Techników Przemysłu Spożywczego w W. z dnia 20 października 2002r. przedsiębiorstwo było fabryką wyrobów metalowych, w skład której wchodził wydział obróbki mechanicznej i montażu. Przedsiębiorstwo nie było odlewnią żeliwa w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946r. o podwyższeniu dolnej granicy zatrudnienia przejmowanych na własność państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym ( Dz. U. Nr 2, poz. 7 z 1947r.) Zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedna zmianę na dzień 5 lutego 1946r. biegły określił na 69 pracowników. Wobec tych ustaleń biegłego organ przyjął, że przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało przesłanki do nacjonalizacji. W odniesieniu do zarzutów odwołania, Minister stwierdził, że nieuprawnione jest twierdzenie skarżącej ,że dysponował dwiema opiniami, skoro jednej opinii nie można było przyznać waloru dowodu z przyczyn formalnych. Natomiast skarżąca nie przedłożyła własnej opinii pomimo, że w tym celu, na jej wniosek, udzielono dwumiesięcznego terminu. Za nieuzasadnione uznano zarzut naruszenia art. 7,art.77 i art. 78 kpa, bowiem w ocenie organu szczegółowo i w sposób wyczerpujący odniesiono się do wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W skardze na powyższa decyzję podniesiono zarzut obrazy art. 7, art. 77 i art. 78 kpa, polegającej na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Zarzucono tez obrazę przepisów art. 3 ust.l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw ( ...), polegającą na przyjęciu, iż przedsiębiorstwo, które w istocie było odlewnią żeliwa i przy stwierdzonym potencjalnym zatrudnieniu ok. 60 pracowników powinno zostać wyłączone spod działania ww. przepisów. W dalszych wywodach skargi podniesiono, że po upływie dwóch lat organ kwestionuje z przyczyn formalnych korzystną dla skarżącej opinię biegłych z listopada 2000r. i zleca opracowanie nowej opinii dyplomowanemu rzeczoznawcy, który jak się okazało jest członkiem Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego. Opinia opracowana przez biegłego ze specjalności branży spożywczej, która jest niekorzystna dla skarżącej, stanowi podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia wbrew wcześniejszym ustaleniom organu. Opinia ta w przeciwieństwie do poprzedniej nie zawiera szczegółowej analizy uwzględniającej zdolności produkcyjne przy uwzględnieniu stanu wyposażenia, technologii oraz potencjalnych możliwości zatrudnienia. W opinii tej ograniczono się do przeprowadzenia analizy zatrudnienia, całkowicie został pominięty drugi element ocena charakteru przedsiębiorstwa w kontekście rozporządzenia rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946r. Na złożony wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego posiadającego wiedzę specjalistyczną z zakresu przemysłu ciężkiego organ poinformował o możliwości przedstawienia własnej opinii. W ocenie skarżącej działanie to było niezgodne z art. 78 kpa, w szczególności, że dwie opracowane opinie zawierają odmienne wnioski. Stanowisko organu przyjęte w oparciu o tę drugą opinię jest błędne, gdyż wnikliwa analiza dokumentacji wskazuje, iż przedsiębiorstwo było odlewnią z pomocniczymi warsztatami wyrobów odlewniczych. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. Przede wszystkim organ orzekający nie przeprowadził wnikliwej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz nie dokonał jego oceny w oparciu o regułę swobodnej oceny dowodów. W istocie kwestionowane rozstrzygnięcia organ naczelny oparł li tylko na opinii z października 2002r. opracowanej przez biegłego Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się liczny archiwalny materiał dowodowy. Wydaje się za zasadne podnieść, że stosownie do art. 75 § 1 kpa opinia biegłego jest tylko jednym z środków dowodowych w postępowaniu administracyjnym obok dokumentów, zeznań świadków oraz oględzin. Organ administracji publicznej nie jest związany opinią biegłego w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej ani w zakresie określenia konsekwencji prawnych ustalonego stanu faktycznego, jeżeli taka jest zawarta w opinii. Organ dopuszczając dowód z opinii biegłego określa zakres opinii, przy czym do tego zakresu nie należy ocena prawna stanu faktycznego, jak to miało miejsce w tej opinii, na której organ oparł zaskarżone rozstrzygnięcie. Opinia biegłego jest dla organu tylko materiałem dowodowym, stanowiącym podstawę do ustalenia stanu faktycznego, ale to do organu należy dokonanie oceny prawnej przyjętych ustaleń. To bowiem organ, a nie biegły decyduje o rozstrzygnięciu sprawy. Organ nie może ograniczać się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego lecz jest obowiązany sprawdzić na jakich przesłankach oparł swoją konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego ( czyt. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski C.H. Beck, Warszawa 2000, s. 366 i n.). Innymi słowy opinia biegłego tak jak pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie podlega stosownie do art. 80 kpa swobodnej ocenie dowodów, przy czym wyniki tej oceny powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Nie ulega wątpliwości, że organ naczelny rozpoznając przedmiotową sprawę nie poddał ocenie nie tylko tej opinii oraz zwartych w niej wniosków, ale także zgromadzonego materiału dowodowego, skoro w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podał żadnych motywów jakimi kierował się przyjmując za podstawę swojego rozstrzygnięcia ustalenia biegłego, w oparciu o które stwierdził, że przedsiębiorstwo pn. H. N. - Fabryka Armatur i Pomp [...] w T. podlegało nacjonalizacji w trybie art. 3 ust.l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946r., ponieważ nie było odlewnią żeliwa w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946r., a zdolność zatrudnienia na jedną zmianę w dniu 5 lutego 1946 r., tj. w dacie wejścia w życie ww. ustawy wynosiła 69 pracowników. W ocenie Sądu, stanowisko to budzi uzasadnione wątpliwości w świetle znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego, w którym znajdują się dokumenty, w tym archiwalne, w oparciu o które można wyprowadzić odmienne wnioski. W tym miejscu wypada podkreślić, że poza sporem pozostaje kwestia zdolności zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę. Przechodząc zatem do zasadniczej kwestii sporu dotyczącej określenia charakteru przedmiotowego przedsiębiorstwo, czy było odlewnią żeliwa, jak twierdzi skarżąca, czy też fabryką wyrobów metalowych w skład której wchodził wydział odlewniczy żeliwa i metali kolorowych, jak twierdzi organ, zasadnym jest wskazać chociażby na niektóre dowody, do których organ w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a które wskazywałyby na inne rozstrzygnięcie. Otóż, przede wszystkim należało wnikliwie przeanalizować treść tych dokumentów, które stanowiły materiały wyjściowe wykorzystane przez biegłego W. T. do opracowania ekspertyzy wymienione w pkt. 3 opracowania. Nie można pominąć orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] marca 1958r. zatwierdzającego protokół zdawczo odbiorczy przedsiębiorstwa, w którego treści podano, że produkcja polega na przerabianiu metali kolorowych, surówki i złomu żeliwnego na armaturę i odlewy maszynowe. W zarządzeniu z dnia [...] marca 1950 r. Dyrektora Naczelnego Dyrekcji Przemyślu Miejscowego w K.w sprawie objęcia tego przedsiębiorstwa podano, że przedmiotem działalności jest odlewanie z żelaza i metali kolorowych. Należy też uwzględnić pismo z dnia 5 stycznia 1993 r. dyrektora Przedsiębiorstwa Wyrobów Metalowo- Elektronicznych "[...]" w S., z którego wynika, że w latach 1981-1984 przystąpiono do odtworzenia odlewni zlokalizowanej w T. przy ul. [...]. Nie można pominąć wyciągu z księgi wieczystej z dnia [...] listopada 1949r. sporządzonego przez Urząd Ksiąg Wieczystych przy Sądzie Grodzkim w C., do którego dołączone są załączniki przedstawiające majątek nieruchomy oraz ruchomy przedsiębiorstwa. Analiza tych załączników jest niezbędna przy ocenie, czy przedmiotowe przedsiębiorstwo było odlewnią żeliwa. W ocenie Sądu nie odniesienie się do wymienionych dokumentów stanowi o tym, że organ naczelny postępowanie wyjaśniające przeprowadził z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. Przechodząc do zarzutu skargi dotyczącego bezpodstawnego pozbawienia walorów dowodowych opinii Biura Wycen i Ekspertyz Majątkowych ze Z. z powodu braku możliwości sprawdzenia uprawnień biegłych opracowujących opinię na zlecenie organu trzeba stwierdzić ,że organ nie wykazał się konsekwencją w weryfikowaniu uprawnień biegłych co do posiadanych przez nich wiadomości specjalnych z zakresu przemysłu odlewniczego i metalowego, gdyż weryfikacja uprawnień powinna obejmować też biegłego Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego, tym bardziej, że jego opinia stanowiła podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W aktach sprawy brak jest dokumentu stwierdzającego,że ten biegły posiada tego rodzaju wiedzę specjalistyczną, na co zresztą słusznie zwrócono uwagę w skardze. W odniesieniu do zarzutu skargi naruszenia art. 78 kpa należy uznać go za nieuzasadniony, albowiem organ naczelny uwzględnił żądanie skarżącej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sporządzonej na jej zlecenie, wyznaczając jej dwumiesięczny termin do jej opracowania. W razie braku możliwości opracowania opinii w zakreślonym terminie skarżąca powinna wystąpić o jego przedłużenie, czego jednak nie uczyniła. Na rozprawie w dniu 16 czerwca 2004r. skarżąca przedłożyła ekspertyzę opracowaną w czerwcu 2002r. przez rzeczoznawcę Stowarzyszenia T., z którą to opinią organ orzekający powinien zapoznać się przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 cyt. ustawy.