IV SA 2953/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) Sędziowie NSA Otylia Wierzbicka WSA Krystyna Napiórkowska Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2002 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].04.2003 r., nr [...] utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję własną z dnia [...].11.2002 r., nr [...], w której odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...].021954 r., nr [...]. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzeczeniem z dnia [...].02.1954 r. - wydanym na skutek odwołania K. K. od decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...].08.1951 r., nr [...], odmawiającej zwrotu nieruchomości B. tom [...] wyk.L.[...], o obszarze 4,6680 ha wraz z zabudowaniami, stanowiącej poprzednio własność W. K., a zajętej przez Skarb Państwa (P.F.Z.) na podstawie art. 21 pkt c ustawy z dnia 6.05.1945 r. O wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz.U. nr 17, poz. 96) - odwołania nie uwzględniło i decyzję "zatwierdziło". W uzasadnieniu przywołanego orzeczenia z dnia [...].02.1954 r. podkreślono, że W. K. wpisany był do [...] grupy niemieckiej listy narodowościowej (Volkslista nr [...]), przebywa poza granicami PRL, a nieruchomość jego uległa zajęciu i została oddana w posiadanie najpierw S. L. [...].10.1946 r., a następnie S. Z. dokumentem nadania z dnia [...].01.1949 r., z tego względu jako nie będąca w dniu [...].07.1950 r. w posiadaniu właściciela nie może ulec zwrotowi. Z wyjaśnień złożonych w postępowaniu administracyjnym przez skarżącego, syna W. K. - O. K. wynika, że ojciec zesłany został w lutym 1945 r. do Kazachstanu, gdzie więziony był do 1950 r., a po uwolnieniu wyjechał do Niemiec (wówczas RFN) i tam zmarł w 1969 r. Z powodu zsyłki i pobytu w więzieniu stracił możliwość rehabilitacji, ponieważ ostateczny termin składania wniosków upłynął w dniu 31.10.1945 r. W czasie powstań śląskich został przez powstańców uwięziony. W okresie międzywojennym podjął starania o uzyskanie obywatelstwa polskiego, które prawdopodobnie, jak zaznaczył skarżący, zakończyły się odmową. Skarżący wskazał także, iż połowa przedmiotowego gospodarstwa stanowiła własność jego matki- K. K., bowiem została jej przywrócona wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...].11.1996 r., sygn. akt [...] C [...]. Jednocześnie skarżący podkreślił, że przedmiotowe gospodarstwo jego rodzina musiała opuścić dopiero w 1949 r., gdy Skarb Państwa nadał je S. Z. We wniosku o stwierdzenie nieważności przytoczonego orzeczenia, podobnie jak i później we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, iż nieruchomość jego ojca została jedynie zajęta, nie pozbawiono go natomiast jej własności. Majątek ten był wspólnym dorobkiem jego rodziców, a w toczącym się postępowaniu rodzice nie brali udziału. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].04.2003 r. uznał ustalenia dokonane przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. w orzeczeniu z dnia [...].02.1954 r. za prawidłowe, i zaznaczył, że stosownie do art. 21 pkt c ustawy z dnia 6.05.1945 r. O wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów na obszarach RP wcielonych przemocą przez okupanta do Rzeszy Niemieckiej, podlegały opisowi i zajęciu znajdujące się tam majątki obywateli polskich, wpisanych po dniu 31.08.1939 r. przez byłe władze okupacyjne niemieckie do I lub II grupy niemieckiej listy narodowościowej. Minister wskazał, że zgodnie z § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.07.1950 r. w sprawie wykonania ustawy z dnia 20.07.1950 r. O zniesieniu sankcji i ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swoją przynależność do narodowości niemieckiej (Dz.U. nr 32, poz. 294) zwolnienie majątku spod zajęcia, dozoru lub zarządu mogło nastąpić tylko pod warunkiem, że majątek znajdował się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 22.07.1950 r. jeszcze w posiadaniu właściciela. W. K. warunku tego, zdaniem Ministra nie spełniał, w okresie tym przebywał bowiem poza granicami Polski, z tego względu brak jest podstaw do zwrotu tej nieruchomości. Mając na względzie wskazane przyczyny Minister utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję. W skardze wniesionej do Sądu Administracyjnego O. K. ponownie podniósł, iż przedmiotowy majątek został jedynie zajęty, co nie jest równoznaczne z pozbawieniem własności jego rodziców, nie został bowiem skonfiskowany, ani nie orzeczono przepadku mienia na podstawie art. 5 dekretu z dnia 13.09.1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (Dz.U. nr 55, poz. 310). Ze wskazanych faktów, zdaniem skarżącego wynika, że jego ojciec nadal był właścicielem tego gospodarstwa w kluczowej dacie 22.07.1950 r. W jego przekonaniu w chwili nadania gospodarstwa w 1949 r. S. Z. nie było ono ani porzucone, ani opuszczone jako mienie poniemieckie. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w całości podtrzymał swą argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddaleni e skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącego. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30. 08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Wskazane przepisy pozwalają na kontrolę zaskarżonego aktu niezależnie od zasadności zarzutów podniesionych przez skarżącego. W ocenie Sądu obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostały z naruszeniem prawa, tj. art. 61 4 Kpa, nakazującego zawiadomić o wszczęciu postępowania wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Uchybienie tego obowiązku stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W dokumentach znajdujących się w aktach sprawy znajduje się stwierdzenie nabycia spadku po W. K. oraz po K. K. Wynika z niego, że spadkobiercami byłych właścicieli przedmiotowego gospodarstwa zostało czworo ich dzieci, a nie tylko sam skarżący. Skarżący wezwany na rozprawie do przedstawienia aktualnego wykazu następców prawnych byłych właścicieli owej zabudowanej nieruchomości potwierdził tę okoliczność, powiększając krąg uprawnionych o dzieci jego zmarłego brata. Należy zauważyć, iż postępowanie przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi toczyło się jedynie z jego udziałem, występował wyłącznie w imieniu własnym, a pozostali następcy prawni O. K. i K. K. zostali pominięci, co w myśl art. 145 § 1 pkt 4 stanowi przesłankę wznowieniową. O postępowaniu toczącym się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinni bowiem zostać zawiadomieni wszyscy następcy prawni byłych właścicieli. O toczącym się postępowaniu powinien także zostać powiadomiony aktualny właściciel przedmiotowej nieruchomości H. Z. W ocenie Sądu doszło także do istotnego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wyjaśnił bowiem wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a szereg jego twierdzeń nie znalazło dostatecznego potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Przede wszystkim nie ustalił, jakie przed wybuchem II wojny światowej ojciec skarżącego miał obywatelstwo. Skarżący stwierdził bowiem, że prawdopodobnie ojciec jego bezskutecznie ubiegał się o obywatelstwo polskie, co sugerowałoby, że miał obywatelstwo niemieckie. Organ powinien zatem w zależności od przyjętych ustaleń w tym względzie rozważyć, czy uprzednio przed wydaniem orzeczenia, którego stwierdzenia nieważności domaga się skarżący, gospodarstwo to nie przeszło na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem [...].09.1944 r. na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 .09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.), w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. B. Należy zauważyć, że Sąd zobowiązał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do nadesłania pełnych akt administracyjnych sprawy, tak by można było ustalić okoliczności wydania zarówno decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...].08.1951 r., jak i orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...].02.1954 r. Akta takie nie zostały jednakże Sądowi przekazane. Brak w uprzednio dostarczonych aktach postępowania administracyjnego toczącego się przed Ministrem wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...].09.1946 r., będącego podstawą wpisu do księgi wieczystej jako właściciela Skarbu Państwa Polskiego oraz decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...].08.1951 r., nr [...], odmawiającej zwrotu nieruchomości B. tom [...] wyk.L.[...], o obszarze 4,6680 ha wraz z zabudowaniami dodatkowo uniemożliwia merytoryczną ocenę prawidłowości podjętego orzeczenia, którego stwierdzenia nieważności domaga się skarżący. W ponownie toczącym się postępowaniu administracyjnym z udziałem wszystkich następców prawnych byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości oraz jej aktualnego właściciela, organ administracji publicznej powinien wyjaśnić wszystkie podniesione przez Sąd okoliczności sprawy. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji