IV SA 3025/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Sędziowie WSA Wojciech Mazur /spr./ Asesor WSA Wanda Zielińska-Baran Protokolant Grażyna Dalba po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2004 r sprawy ze skargi M. G. , J. A. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2002 nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że majątek ziemski podlega reformie rolnej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji 2/ zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. G. i J. A. kwoty po 10 /dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. [...] na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. Nr 10, poz. 51/ oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego/ Dz.U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm./ stwierdził, że nieruchomość ziemska "[...]", położona w gm. S., pow. B. o obszarze 598 ha 576 m kw., stanowiąca w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r o przeprowadzeniu reformy rolnej własność M. A. -podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e tegoż dekretu. W uzasadnieniu decyzji podano, iż nieruchomość będąca przedmiotem postępowania spełniała kryteria wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września o reformie rolnej i w związku z tym z dniem 13 września 1944 r. tj. z dniem wejścia w życie dekretu przeszła bez odszkodowania na własność Skarbu Państwa. Ponadto wskazano, iż zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 i art.6 dekretu o przejęciu na własność Państwa podlegały zespoły dworsko- parkowe stanowiące części składowe majątków ziemskich nieruchomości, na których znajdowały się przedsiębiorstwa przemysłu rolnego. Odwołanie od powyższej decyzji do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli M. G. i A. A. zarzucając, iż wniosek ich dotyczył gorzelni wraz z działką, o pow. 3,99 ha, tymczasem decyzja i uzasadnienie dotyczą całego majątku "[...]", o którego zwrot w całości się nie ubiegają, nie uwzględnia również faktu, iż gorzelnia jest nieruchomością, która nie służy produkcji rolnej a więc nie pozostaje w jedności funkcjonalnej z gospodarstwem rolnym i w związku z powyższym wnieśli o orzeczenie, że nieruchomość wraz z gorzelnią nie podlega pod działanie dekretu o reformie rolnej. Decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, iż decyzja organu wojewódzkiego jest prawidłowa gdyż ze zgromadzonych akt wynika bezspornie, iż gorzelnia pozostawała w funkcjonalnej łączności z całym majątkiem ziemskim liczącym ponad 500,00 ha i była lub mogła być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie i z tego powodu podlegała działaniom przepisów dekretu o reformie rolnej. Skarżący nie przedstawili żadnych dowodów, że gorzelnia stanowiła oddzielne przedsiębiorstwo niezwiązane funkcjonalnie z dobrami ziemskimi. Skargę na powyższą decyzję złożyły M. G. i J. A. / spadkobierczyni A. A./ zarzucając naruszenie następujących przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: * art. 29, art.30 w zw. z art. 97 par. 1 pkt 1 kpa poprzez wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej, nie wezwanie spadkobierców do udziału w sprawie, * art. 7, art. 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego i nie zebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, art. 107 par. 3 kpa poprzez nie zamieszczenie w uzasadnieniu decyzji obowiązkowych jej elementów zarówno, co do uzasadnienia faktycznego jak i prawnego decyzji. W uzasadnieniu skargi ponadto podniesiono, że organy administracyjne nie przeprowadziły żadnego postępowania, nie ustaliły, jakie składniki na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej wchodziły w skład majątku "[...]". W skardze podnosi się również, że w zaskarżonej decyzji nie rozstrzygnięto o żądaniu skarżących wyłączenia spod działania reformy rolnej zespołu pałacowo- parkowego i stawów rybnych. Skarżący wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kwestią podstawową jest rozumienie pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytego w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dalej zwanym dekretem o reformie rolnej. Pewne jest, że sam dekret ani akty wykonawcze do niego definicji takiej nie zawierają, dlatego w dotychczasowej praktyce orzeczniczej odwoływano się głównie do uchwał Trybunału Konstytucyjnego, orzeczeń Sądu Najwyższego i wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy jednak pamiętać, że z dniem wejścia w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zgodnie z art. 239 § 3 tej Konstytucji, uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą, co nie oznacza, że nie można posiłkowo do nich się odwoływać w orzecznictwie. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że przy definiowaniu pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytego w art. 2 ust. 1 lit. "e" należy przyjąć, iż ustawodawca, używając określenia "ziemskie", miał na względzie te nieruchomości, które mają charakter rolniczy, czyli mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy też sadowniczej i taka interpretacja rozumienia pojęcia "nieruchomość ziemska" jest przyjęta w orzecznictwie. Wniosek będący podstawą wszczęcia postępowania administracyjnego precyzuje zakres żądania, którym jest wyłącznie spod działania reformy rolnej nieruchomości o pow. 3,99 ha / aktualnie działka o numerze ewidencyjnym [...] objęta księgą wieczystą KW nr [...] na której znajdował się budynek gorzelni. Organ I instancji nie odniósł się w ogóle w swojej decyzji do nieruchomości objętej wnioskiem a zajmuje się całym majątkiem ziemskim, co do którego nie ma sporu, że podpada pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Natomiast organ administracyjny II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji stawia stanowczą tezę, iż "bezspornym" jest, że gorzelnia pozostawała w funkcjonalnym związku z całym majątkiem ziemskim, nie podając na podstawie, jakich dowodów przyjął tak stanowczą tezę. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stawia się skarżącym zarzut, iż nie przedstawili dowodów potwierdzających, że gorzelnia stanowiła oddzielne przedsiębiorstwo. Natomiast z treści art. 77 & 1 kpa wynika, że to organ administracji państwowej "jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy".. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy przede wszystkim ustalić, czy nieruchomość objęta wnioskiem skarżących była w funkcjonalnym związku z całym majątkiem ziemskim "[...]" i czy spełnia ona wymogi nieruchomości ziemskiej, o której mówią przepisy dekretu o reformie rolnej. Należy mieć również na uwadze przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność podstawowych gałęzi gospodarki narodowej / Dz.U. Nr 3, poz. 17/ gdyż art. 3 pkt 10 tejże ustawy wymienia między innymi gorzelnie. Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt lc ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Na podstawie art. 97& 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawę rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.