IV SA 3034/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Sędziowie NSA WSA Protokolant Alicja Plucińska - Filipowicz (spr.) Otylia Wierzbicka Małgorzata Małaszewska - Litwiniec A. Wójcik po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2004r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego uchyla zaskarżoną decyzję Wojewódzki Urząd Ziemski w L. orzeczeniem z dnia [...] maja 1946 roku orzekł o tym, iż nieruchomość ziemska "[...]" położona w powiecie b., stanowiąca własność A. P., o ogólnym obszarze 67,1846 ha /w tym użytków rolnych 45,9675 ha/ nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz. U. Nr 3, poz. 13/. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1949 r. Nr [...] "Na podstawie art. 2 ust. 1 pkt. e dekretu z dnia 6.9.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz. U. R.P. Nr.3, poz.13 z 1945 r./ i art. 101 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.3.1928 r. o postępowaniu administracyjnym /Dz. U. Nr. 36, poz. 341/" postanowił 1/ "uchylić powyższą decyzję Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia [...] maja 1946 roku" oraz 2/ "uznać, że nieruchomość ziemska [...] przechodzi na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej". Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949 roku złożyli W. P. i B. L. uznani przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osoby uprawnione do występowania w sprawie jako strona. Po rozpatrzeniu tego wniosku zapadła decyzja z dnia [...] września 1996 r. Nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia, utrzymana następnie w mocy decyzją z dnia [...] maja 2000 r. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Sąd uwzględnił, uchylając zaskarżoną decyzję wyrokiem z dnia 3 listopada 2000 r. sygn. akt IV SA 1343/00. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] ponownie orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] września 1996 roku. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na opracowaną w wyniku sugestii Sądu wyrażonej w ww. wyroku ekspertyzę biegłego, który po zapoznaniu się z szeregiem dokumentów oraz odebraniem zeznań od wskazanych w ekspertyzie świadków ustalił, że powierzchnia użytków rolnych przedmiotowego majątku ziemskiego przekraczała 50 ha. Mając to na uwadze, orzekający w niniejszej sprawie organ przyszedł do przekonania, że "dopiero szczegółowa i rzetelnie wykonana kompleksowa ekspertyza przy wykorzystaniu wszystkich dostępnych dokumentów i przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu terenowego wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż powierzchnia użytków rolnych nieruchomości ziemskiej [...] w dniu wejścia w życie dekretu PKWN przekraczała 50 ha użytków rolnych" /łącznie 59,6960 ha/, a więc cała omawiana nieruchomość ziemska podlegała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W związku z tym uznał, że "nie mogą być miarodajne oceny odnośnie obszaru użytków rolnych dokonywane przez różne komisje w latach 1946-48". W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca zarzuciła, iż decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, gdyż prowadzi do pozostawienia w obrocie prawnym wadliwej decyzji. W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Orzekający w niniejszej sprawie skład Sądu stwierdził, iż podstawową kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy jest dokonanie oceny, czy rozpatrujący wniosek strony o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej /orzeczenia z dnia [...] stycznia 1949 r./ naczelny organ administracji państwowej dokonał oceny prawidłowości tego orzeczenia pod względem zastosowanego trybu postępowania. Orzeczenie z dnia [...] stycznia 1949 roku wprawdzie na pierwszym miejscu jako podstawę prawną jego wydania powołuje przepis prawa materialnego, a to art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jednak również jednoznacznie jako podstawę procesową orzekania wskazuje art. 101 lit. B rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 roku. Przepis art. 101 odnosi się do trybu nieważnościowego, a więc nie ma zastosowania przy rozpatrywaniu sprawy w postępowaniu administracyjnym ogólnym, lecz jedynie w nadzwyczajnym trybie postępowania /w którym bieżę sie pod uwagę przesłanki nieważnościowe/. Określone w tym przepisie przesłanki nieważności decyzji to: a/ decyzja została wydana przez władzę oczywiście niewłaściwą /obecnie przez organ niewłaściwy/, b/ decyzja została wydana bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, c/ decyzja wywołałaby w razie wykonania przestępstwo sądowo-karalne /obecnie wywołałaby czyn zagrożony karą/, d/ decyzja jest oczywiście i niewątpliwie niewykonalna /obecnie decyzja niewykonalna była w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały/, e/ decyzja zawiera wadę powodującą nieważność na mocy wyraźnego przepisu prawa /obecnie zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa/. W kwestionowanej decyzji powołano się na art. 101 lit. b, a więc na przesłankę, według której jako nieważną uchyla się decyzję wydaną bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji niezmiernie lakonicznie opisano przebieg sprawy, a więc podano, iż w orzeczeniu z dnia [...] maja 1946 r. uznano nieruchomość ziemską za niepodpadającą pod działanie art. 2 ust. 1 lit e ww dekretu, gdyż powierzchnia użytków rolnych wynosiła 45,9675 ha/, natomiast założenie to "nie jest słuszne", gdyż "z protokółu z dnia 28.5.1948 r. sporządzonego przez komisję, w skład której wchodził przedstawiciel Ministerstwa Rolnictwa i R. R. , Urzędu Wojewódzkiego i Powiatowego Urzędu oraz był reprezentowany czynnik społeczny ustalono, że w skład ww nieruchomości" wchodzą również obszary torfowe porosłe trawą a więc powierzchnia użytków rolnych wynosiła 58,7810 ha, przeszła więc na rzecz skarbu Państwa. W konkluzji tej decyzji stwierdzono, iż orzeczenie z dnia [...] maja 1946 roku "zostało wydane wbrew przepisowi art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu" o reformie rolnej "a więc bez podstawy prawnej", co odpowiada /jednakże nie w pełni/ przesłance określonej w art. 101 pkt b. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ może uchylić jako nieważną decyzję wydaną bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Już z treści tego przepisu, potwierdzonej orzecznictwem NTA, dla przyjęcia iż zaistniała ta właśnie przesłanka orzeczenia o uchyleniu kwestionowanej w nadzwyczajnym postępowaniu decyzji, wynika, iż decyzja musiała być wydana w sytuacji, gdy nie istniał w ogóle przepis prawa umożliwiający wydanie orzeczenia administracyjnego /obecnie decyzja wydana bez podstawy prawnej - art. 156 § 1 pkt 2 kpa/. Decyzja kwestionowana z dnia [...] maja 1946 roku wydana była natomiast w oprać iu o odpowiednie przepisy dekretu o reformie rolnej, lecz jedynie w decyzji z dnia [...] stycznia 1949 roku przyjęto, że wadliwe było ustalenie powierzchni użytków rolnych przedmiotowego majątku ziemskiego /poprzez nie zaliczenie obszarów torfowych o pow. 11,1225 ha/. Ta jednak oko 1 i czność n i e odpowi ada żadnej z przesłanek okres1onych w art. 101 rozporządzenia z 1928 roku. Jako podstawa procesowa wydania orzeczenia z dnia [...] stycznia 1949 roku nie mógł więc być powołany przepis art. 101 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym. Już tylko powyższe ustalenia poczynione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Dodatkowo jedynie należy zauważyć, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oparto się na opinii biegłego, który we własnym zakresie przesłuchał kilku świadków. Stosownie natomiast do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dowód z przesłuchania świadków może być dopuszczony wyłącznie przez organ administracji orzekający w sprawie, który powinien umożliwić stronom wzięcie czynnego udziału w przeprowadzeniu tego dowodu. Nie jest natomiast możliwe zaakceptowanie decyzji przyjmującej jako podstawę orzekania opinii biegłego akopartej między innymi na zeznaniach przesłuchanych przez niego świadków bez przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków przez organ orzekający, oczywiście z zachowaniem odpowiednich przepisów procedury administracyjnej. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt lc oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr. 153, poz. 1270/, w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 0 kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 ww ustawy, z zastrzeżeniem § 2 art. 97 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyrok niniejszy ma ten skutek, iż wniosek strony o ponowne rozpoznanie sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa powinien być rozpatrzony z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku /art. 153 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.